Is carnaval ook iets voor calvinisten? ‘Ook dat is genade’
Leestijd: 6 minDoor Boudewijn Drechsler
Leestijd: 6 minDoor Boudewijn Drechsler
In het zuiden van Nederland barst het carnaval los en ligt het openbare leven straks weer een paar dagen plat. In heel het zuiden? Nee, op de Vrijthof midden in de zuidelijkste stad van het katholieke zuiden, steekt de oude rode kerktoren van de St. Jan zijn protestantse vinger in de lucht. De fanfares en feestende optochten trekken aan deze kerk voorbij. Of toch niet? De dominee van deze protestantse enclave in Maastricht doet het schijnbaar onmogelijke: hij slaat de brug tussen carnaval en Calvijn.
Het is wellicht wat vooringenomen maar het lijkt erop dat we de religieuze rollen in ons land niet zo eerlijk hebben verdeeld: beneden de rivieren doet men voornamelijk aan carnaval en in het protestantse deel daarboven staat het ‘vasten’ tijdens de veertigdagentijd meer centraal. Calvinist versus katholiek? Dominee Ferdinand Borger van de Protestantse Gemeente Maas-Heuvelland met een kerk aan het Vrijthof in Maastricht kan wel iets met die redenering: "Ja, die analyse klopt wel. Ik ben zelf nu bezig met de voorbereiding van overdenkingen voor tijdens onze wekelijkse vastenmaaltijden op elke dinsdag tijdens de veertigdagentijd."
Met het feestgedruis daaraan voorafgaand houdt de kerk zich verder niet zo bezig. "Eigenlijk helemaal niet. Nu ben ik nog niet zo lang predikant hier, maar voor zover ik dat hier kan zien, zijn mensen uit onze kerk daar niet echt bij betrokken. Het is zelfs, hoe zeg ik het netjes... Protestanten zouden wel best een slag bourgondischer mogen zijn.”
Ferdinand Borger
Dominee Protestantse Gemeente Maas-Heuvelland (Maastricht)"Het is goed om af en toe even uit je rol te stappen, en dat geldt ook voor een kerkelijke gemeente."
Daarmee bedoelt Borger niet per se dat we nu massaal naar het zuiden moeten komen om carnaval te komen vieren. Wat dat betreft begrijpt hij ook de irritatie wel die er in het zuiden en bijvoorbeeld ook in Den Bosch leeft: "Kijk, je moet bij carnaval, of 'Vastelaovond' zoals we hier noemen, natuurlijk wel een beetje bij de traditie aansluiten. Het is niet alleen maar dat je het op een drinken zet, of zo. En ik snap wel dat ze in Den Bosch daarvan balen. Want je krijgt er natuurlijk steeds meer een soort festivalsfeer, wat carnaval eigenlijk niet is."
En daar zit ‘m ook de les die voor protestanten interessant is. Want carnaval is niet alleen een gezellig feest, het gaat volgens Borger om meer: "Het gaat bij carnaval om het even omdraaien en het bekritiseren van de bestaande orde. Het even narren van de werkelijkheid. Daarvan hoor ik overigens wel dat dat aan het verdwijnen is. Dat is wel jammer." Want dat is nu net wat 'wij calvinisten' wel wat meer zouden mogen doen volgens Borger: "Het is goed om af en toe even uit de rol te stappen waar je altijd maar in zit, en dat geldt ook voor een kerkelijke gemeente. Want dat zie ik soms ook, dat mensen soms zo vastzitten in rolpatronen in de kerk. Het zou fijn zijn als je daar soms even luchtig over kan denken. Laat dingen alsjeblieft gewoon even los. Carnaval is zo’n moment waarop dat zou kunnen."
Niet voor niets krijgt Prins Carnaval in zuidelijke steden voor even de sleutel van de stad. En gaan mensen vaak hetzelfde verkleed in een kiel of helemaal onherkenbaar. Even geen verschil in rangen en standen. Even de boel niet te serieus nemen. Dat dat niet voor iedereen is weggelegd, snapt Borger ook. "Je moet bijna wel grootgebracht zijn met dat gegeven. Ik hoor ook mensen die dat maar goddeloos vermaak vinden, dat dat toch niet mag. Maar het moet gezegd: die zijn hier dun gezaaid…"
"Katholieken kunnen zeggen: 'ik wil wel vegetariër zijn, maar even niet tijdens het eten.'"
Hoewel hij zelf ook niet van beneden de rivieren is, is het omdraaien van rollen niet helemaal vreemd aan Borger. "Ik heb zelf toneelschool gedaan naast mijn predikantschap. Het is geweldig om af en toe in een andere rol te duiken." Dat dat voor calvinisten vloeken in de kerk is, begrijpt Borger ook wel: "Dat heeft natuurlijk diepe calvinistische wortels. Je bent als mens, in je leven als individu, altijd verantwoordelijk voor God. Daarbij wordt een rol spelen in het calvinisme gezien als weglopen voor die verantwoordelijkheid."
"En even zwart-wit gezegd: die verantwoordelijkheid kon je in de katholieke kerk natuurlijk gewoon afkopen. En dat is helaas in het verleden ook helemaal ontspoord. Maar het idee dat je de ruimte krijgt, waarvan wij zeggen dat we dat krijgen vanuit genade, en dat je die ruimte mag innemen en als een spelende mens je plek op aarde mag ontdekken, ja, dat hebben ze hier wel meer." Hij voegt er aan toe: "Katholieken kunnen zeggen: 'ik wil wel vegetariër zijn, maar even niet tijdens het eten.' Het is de kunst om dingen soms even los te kunnen laten."
Borger heeft het zelf ook aan den lijve ondervonden: "Ik moest laatst een dienst doen in de katholieke kerk in het kader van de gebedsweek voor de eenheid. En toen mocht ik als protestantse dominee zelfs meedoen aan de communie. Dat heb ik van mijn leven nog nooit meegemaakt. Maar dan merk je ook: aan de ene kant is het vrij strikt en formeel, en is het liturgisch strak.
Aan de andere kant is er ook altijd het besef van, het is een spel, in de goede zin van dat woord. Uiteindelijk hangt het ook niet van ons af. En daar zit voor mij als protestant in: dat is ook een moment van genade. Het hangt niet van ons af. En dat geeft ruimte." Dus wat Borger betreft: "Het zou zeker heel goed zijn om iets van die omkering van dat feest te kunnen ervaren en op te zoeken."
Hij blijkt niet de enige in zijn kerk te zijn die de ruimte opzoekt. "We hebben dit jaar voor het eerst een prins en prinses carnaval in onze gemeente. Dat is echt nieuw. Zij zijn dat voor de carnavalsvereniging in de wijk Wolder in Maastricht, waar zij voorheen woonden. Beiden komen niet van hier. Hij komt van Curaçao en zij komt oorspronkelijk uit de Achterhoek. Over je ruimte nemen gesproken: Curaçao, Achterhoek, protestants en dan prins en prinses carnaval worden in Maastricht: "En ook een mooi voorbeeld van hoe geweldig je kunt integreren hier."
Jezus als 'heilige nar'. Wat we kunnen leren van het carnaval in vijf vragen.
Mariska viert carnaval: “Ik dank God dat ik mag feesten”
Jasper viert carnaval - het feest waardoor je leert omarmen dat je deugt én niet deugt
