Driekoningen, wat is dat en wie waren dat ook alweer?
Leestijd: 5 minDoor Boudewijn Drechsler
Leestijd: 5 minDoor Boudewijn Drechsler
Vandaag is het Driekoningen. Een feestdag die er altijd een beetje bij inschiet. We zijn inmiddels wel klaar met die feestdagen en het gewone leven eist weer de volle aandacht. Maar toch zijn er ook in ons land nog plaatsen waar dit wordt gevierd.
Driekoningen is een christelijk feest. Op deze dag vieren christenen de komst van de drie Wijzen uit het Oosten bij Jezus (Matt. 2:1-18). Deze wijzen volgden een speciale opgaande ster die de komst van de koning der Joden aankondigde. Ze vertrokken uit Perzië of Babylonië en kwamen uit in Bethlehem bij de pasgeboren Jezus.
Driekoningen wordt elk jaar op 6 januari (of op de eerste zondag na 1 januari) gevierd. Dat het er drie waren, staat overigens nergens in de Bijbel, maar de overlevering geeft ze al in de eerste eeuwen na Christus de Perzische namen Caspar, Melchior en Balthasar. Wellicht zijn het er drie geworden omdat de wijzen drie geschenken aanbieden: Goud, wierook en mirre. De Nieuwe Bijbelvertaling heeft het trouwens over magiërs in plaats van wijzen.
De drie wijzen of magiërs staan symbool voor de niet-Joden, voor de buitenstaanders of de ‘heidenen’, die Jezus ook vinden. Eigenlijk wordt dus de bekendmaking van Jezus aan de wereld gevierd. Daarom wordt het feest ook wel Epifanie of Openbaring van de Heer genoemd.
In de loop der tijd worden de Wijzen uit het Oosten steeds vaker als koningen afgebeeld. Wellicht omdat deze koningen zo symbool stonden voor het feit dat Jezus zich openbaarde aan alle volkeren en dat alle koningen zouden buigen voor Hem. Dat doet weer denken aan de tekst in Jesaja 60:3,6: "Volkeren komen naar uw licht, koningen naar de glans van uw dageraad. … Een vloed van kamelen zal u overdekken, dromedarissen van Midjan en Efa; alle bewoners komen uit Seba, met goud en wierook beladen." De vermeende relikwieën van de Drie Koningen worden tot op de dag van vandaag in een reliekschrijn bewaard in de dom van Keulen.
Vroeger, rond de vierde eeuw, werd het kerstfeest overigens niet op 25 december maar op 6 januari gevierd. Toen het kerstfeest in de vierde eeuw werd verplaatst naar 25 december bleef het Driekoningenfeest staan. Oosters-orthodoxe christenen vieren Kerst nog steeds op 6 januari.
In veel Europese landen hebben de mensen vandaag vrij, daar wordt het uitgebreid gevierd. In Nederland is het vieren van Driekoningen nagenoeg uitgestorven. Toch zijn er nog plekken waar het feest wordt gevierd. Vooral in Noord-Brabant en Limburg, zoals Den Bosch, Tilburg en Maastricht en sommige kleine dorpen.
Zo worden er rond of op Driekoningen optochten gehouden waarbij kinderen verkleed als koning, al dan niet vergezeld door kamelen, herders en Jozef en Maria, door de stad lopen. Kerken houden op de eerste zondag na 1 januari speciale Driekoningen diensten.
In sommige delen van Nederland lopen kinderen de avond voor Driekoningen in groepjes van drie verkleed met een kroon langs de deuren. Ze dragen daarbij lampionnen en zingen.
In 2012 werd het Brabantse Driekoningzingen aan de Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed Nederland toegevoegd.
Soms wordt daarbij ook bij elk huis met krijt de letters C+M+B boven de deur geschreven. Deze letters staan voor de Latijnse zegenspreuk ‘Christus Mansionem Benedicat’, dat betekent ‘Christus zegene dit huis’. Zo wordt alle kwaad op afstand ge houden. De letters verwijzen ook naar de initialen van Caspar, Melchior en Balthasar, de drie wijzen uit het oosten.
Bekend is ook het koningsbrood of de koningentaart die op Driekoningen wordt aangesneden. In de taart zit een bruine boon of muntstuk meegebakken. Degene die een stuk krijgt met de boon of munt is die dag "koning(in)". Degene die de koning is, mag die dag de baas in huis zijn.
Het was ook een algemeen gebruik om de kerstboom te laten staan tot Driekoningen. Volgens de overlevering zou het weghalen van de boom vóór Driekoningen, ongeluk brengen. Vroeger was het ook een gebruik om de figuurtjes van Driekoningen niet meteen in de kerststal te zetten, maar pas op 6 januari, met Driekoningen. De figuurtjes werden elke dag een stapje dichter naar de kerststal gezet, ze waren immers nog 'onderweg' en zouden pas op 6 januari de stal bereiken.
Rondom Driekoningen zijn er ook allerlei weerspreuken. En het blijkt maar weer dat er altijd wel een kern van waarheid in die spreuken schuilt:
‘Als Driekoningen is in ’t land,
stapt de vorst in ’t vaderland’
‘De Drie Koningen doen de dagen lengen
en de nachten strengen’
Is 25 december wel echt de geboortedag van Jezus? Wetenschappers ontdekten een andere datum
