Deze middelbare school schrapt bijna alle toetsen en cijfers: 'Iedereen krijgt een 9'
Leestijd: 7 minDoor Steve Oosterkamp
Leestijd: 7 minDoor Steve Oosterkamp
"In het werkende leven is het heel normaal dat het druk is en dat je soms stress ervaart."
"Leerlingen zeggen dat al die toetsen ze veel stress geven en dat ze er echt op worden afgerekend."
"De meest gehoorde vraag van leerlingen in de les is: doen we dit voor een cijfer?"
Misschien herken je het nog van je eigen schooltijd: leren voor de toets, stress voor een toetsweek en de opluchting als het cijfer eenmaal binnen was. Op een middelbare school in Wierden experimenteren docenten met veel minder toetsen, omdat zij denken dat leerlingen daar beter van leren. Dat sluit aan bij een nieuw advies van de Onderwijsraad, die vindt dat toetsen minder vaak moeten meetellen voor een rapport, overgang of diploma.
Als je op school zit, of kinderen hebt die naar school gaan, dan herken je het ongetwijfeld: toetsen spelen een grote rol in het onderwijs. Ze bepalen niet alleen wat je hebt geleerd, maar soms ook of je overgaat, welk advies je krijgt of zelfs welk diploma je kunt halen.
De Onderwijsraad maakt zich daar zorgen over. In een nieuw advies stelt de raad dat toetsen in het basis- en voortgezet onderwijs te veel verschillende functies tegelijk hebben gekregen. Een toets is bedoeld om te laten zien wat een leerling heeft geleerd en om het onderwijs te verbeteren. Maar in de praktijk worden dezelfde toetsen ook gebruikt om leerlingen te selecteren of om de kwaliteit van scholen te beoordelen.
Volgens de Onderwijsraad lopen die functies te veel door elkaar. Daardoor komt er veel druk te liggen op leerlingen, leraren en scholen. Ook kan het onderwijs zich te veel gaan richten op wat meetbaar is, in plaats van op bredere ontwikkeling.
De raad ziet dat vooral de selectieve functie van toetsen veel gewicht heeft gekregen. Denk aan toetsen die bepalen naar welk niveau een leerling gaat of welke vervolgopleiding mogelijk is. Omdat daar veel van afhangt, wordt de nadruk op prestaties groot en kan dat invloed hebben op hoe er in de klas wordt lesgegeven.
De Onderwijsraad zegt trouwens wel dat toetsen ook belangrijk en nuttig zijn. Ze geven leraren en leerlingen feedback en helpen om het leerproces bij te sturen. Juist daarom vindt de raad dat die verschillende functies beter gescheiden moeten worden.
Nu het onderwijs werkt aan nieuwe kerndoelen en eindtermen, is volgens de raad het moment gekomen om opnieuw na te denken over de rol van toetsen. Daarmee moet worden voorkomen dat de toetsdruk te hoog wordt en dat toetsen hun oorspronkelijke doel voorbijschieten.
Op een middelbare school in Wierden experimenteren ze al met minder toetsen en cijfers. Hoe ze dat doen, legt rector Leendert van den Dool verderop in dit artikel uit.
Moet de toetscultuur in het Nederlandse onderwijs worden aangepast, of juist niet? Volgens de Onderwijsraad lopen toetsen steeds vaker door elkaar: ze worden niet alleen gebruikt om te leren, maar ook om te selecteren en om onderwijs te beoordelen. In Dit is de Dag (EO) gaan VVD-Kamerlid Arend Kisteman en D66-Kamerlid Ilana Rooderkerk hierover met elkaar in gesprek.
Rooderkerk is duidelijk: volgens haar is de toetsdruk in het onderwijs te hoog geworden. Ze wijst erop dat scholieren inmiddels meer dan honderd toetsen per jaar maken en dat de ervaren druk de afgelopen twintig jaar sterk is toegenomen. Vooral meisjes geven aan hier veel last van te hebben.
Ilana Rooderkerk
Tweede Kamerlid D66"We weten dat het veel is voor leerlingen en studenten. Waar het ons vooral om gaat, is dat het onderwijs beter wordt en dat kinderen echt leren leren. Dat bereik je niet alleen met toetsen. Zorg ervoor dat leren niet steeds draait om cijfers, maar dat de kwaliteit van het onderwijs centraal staat. Dit rapport laat zien dat de prestatiedruk voor scholieren op dit moment heel hoog is en dat we daar iets aan moeten doen."
Kisteman ziet dat anders. Hij vindt niet dat er minder getoetst moet worden en wijst erop dat de prestaties in het onderwijs al achteruit gaan, bijvoorbeeld op het gebied van rekenen, lezen en schrijven. Minder toetsen zou dat probleem volgens hem niet oplossen, maar juist kunnen verergeren.
Arend Kisteman
Tweede Kamerlid VVD"Als we minder toetsen, wordt het advies van de leerkracht weer belangrijker. En dan kunnen onbewuste vooroordelen meespelen, bijvoorbeeld over waar een kind vandaan komt of welke achtergrond het heeft. Wij zeggen daarom: laat die toetsen bestaan, behoud het onafhankelijke karakter van het advies en werk vooral aan het verbeteren van de onderwijskwaliteit, zodat kinderen beter voorbereid aan toetsen beginnen.”
Rooderkerk benadrukt dat leerlingen toetsen vaak niet ervaren als 'slechts een meetmoment', maar als een bron van stress en druk.
Ilana Rooderkerk
Tweede Kamerlid D66"Leerlingen zeggen juist dat het veel stress geeft en dat ze er echt op worden afgerekend. Als je een keer ziek bent tijdens een toetsweek, kun je het daarna vaak wel vergeten. De druk is groot. Sommigen zeggen zelfs: er is geen echte toetsweek meer, want het is elke week toetsweek geworden. Daarnaast laat het rapport van de Onderwijsraad zien dat een toets lang niet alles zegt over hoe het met een leerling gaat. Vaak meet je maar een klein deel, terwijl de brede ontwikkeling van een kind buiten beeld blijft."
Volgens Kisteman hoort een bepaalde mate van stress bij het leven en bij het voorbereiden op de toekomst. Hij stelt dat het onderwijs leerlingen ook moet leren omgaan met druk, omdat dat later in de maatschappij ook van hen wordt verwacht.
Arend Kisteman
Tweede Kamerlid VVD"Op school bereiden we kinderen voor op de maatschappij en de toekomst. In het werkende leven is het heel normaal dat het druk is en dat je soms stress ervaart. Dat is op zichzelf ook niet erg. Natuurlijk moet stress niet constant aanwezig zijn, maar piekmomenten horen erbij, die kent iedereen. Als we proberen om alle stress weg te houden bij kinderen, lopen we het risico dat ze daar later juist minder goed mee om kunnen gaan. Dan creëren we uiteindelijk een groter maatschappelijk probleem."
Op scholengemeenschap De Passie in Wierden wordt al geëxperimenteerd met een andere manier van toetsen. Rector Leendert van den Dool kan zich daarom goed vinden in het advies van de Onderwijsraad. "Als je goed onderwijs verzorgt, ben je voortdurend aan het toetsen", zegt hij. Volgens hem hoeft dat niet altijd met een schriftelijke toets of een cijfer. "Je werkt toe naar een doel en bent steeds aan het kijken: hoever staat een leerling ten opzichte van dat doel?"
Volgens Van den Dool zit het probleem vooral in de nadruk op cijfers. "De meest gehoorde vraag van leerlingen in de les is: 'Doen we dit voor een cijfer?'" Daardoor ontstaat volgens hem het risico dat leerlingen alleen nog leren voor een toets. "Dan wordt leren voor een cijfer de enige manier om leerlingen in beweging te krijgen. Dat is natuurlijk niet de bedoeling."
Leendert van den Dool
Rector scholengemeenschap De Passie in Wierden"De meest gehoorde vraag van leerlingen in de les is: Doen we dit voor een cijfer?"
Een docent Biologie besloot daarom een experiment te starten waarbij leerlingen nog maar twee cijfers per jaar krijgen. Aan het begin van het schooljaar kregen zij zelfs te horen: "Jullie krijgen aan het eind allemaal een 9. Ik wil nu van je weten wat je gaat doen om te laten zien dat je die 9 waard bent." Leerlingen schreven op wat zij wilden verbeteren aan hun leerhouding en leerproces en reflecteerden daar gedurende het jaar regelmatig op. De inhoud van de lesstof wordt uiteindelijk wel getoetst met één grote toets aan het einde van het schooljaar.
Dat lijkt misschien juist extra spannend, omdat er veel afhangt van één toets. Toch blijkt dat volgens Van den Dool mee te vallen. "We hebben het aan de leerlingen gevraagd en die zeggen: waarom doen we dit niet bij alle vakken?" Volgens hem ervaren leerlingen juist minder druk en hebben ze het gevoel dat ze meer leren. Daarom onderzoekt de school nu of de aanpak volgend jaar breder kan worden ingevoerd.
Benieuwd naar het hele gesprek? Luister hier naar Dit is de dag (EO) waarin presentator Margje Fikse in gesprek gaat met Arend Kisteman (Tweede Kamerlid VVD), Ilana Rooderkerk (Tweede Kamerlid D66) en Leendert van den Dool (rector). Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
