Voor journalist Eva Munnik is de parlementaire enquête corona erg belangrijk, maar het is vooral ook meer dan alleen een politieke afrekening. Zij ziet het als een moment om scherper te kijken naar wat er is gebeurd en wat we daaruit kunnen leren. En dat geldt niet alleen voor de politiek, maar ook voor de journalistiek. Onlangs kwam ze met een boek over de pandemie: De Covidstaat. Want, zo zegt ze in Dit is de Dag, over die tijd mogen we niet zomaar zwijgen.

"Een bizarre periode", was het volgens Munnik, die tijdens de coronapandemie als freelancer bij allerlei verschillende media werkte. "Er werden in die tijd hele verregaande maatregelen genomen. Juist daarom is het goed dat we daar nog lang over door blijven praten."

Daarmee raakt Munnik aan een belangrijke vraag: Waren de genomen coronamaatregelen terecht? Beslissingen die werden genomen gingen niet alleen over gezondheid, maar ook over vrijheid, vertrouwen en angst. Munnik noemt het verleidelijk om vooral te zoeken naar oordelen als 'goed of fout', maar dat is volgens haar te simpel.

Zij noemt het daarom belangrijk om niet alleen te kijken naar lessen voor de toekomst, maar ook heel precies naar wat er feitelijk is gebeurd. "We moeten ook kijken naar waarheidsvinding. Wat is er nu gebeurd en waarom is het zo gegaan?" Een parlementaire enquête is daar een belangrijk middel voor, maar de term 'tribunalen' gaat Munnik te ver. "Het gaat om helderheid: vaststellen waarom keuzes zijn gemaakt, wie daarvoor verantwoordelijk was en hoe het een volgende keer anders kan."

De Covidstaat is een journalistiek boek, maar wel één met een vooringenomen insteek. Dat zit vooral in Munniks kritische overtuiging over het handelen van de overheid in de coronaperiode: "Ik vind dat we dingen anders hadden kunnen doen. En dat we dingen beter hadden kunnen doen." In haar boek komen geen mensen aan het woord die vinden dat we heel veel goed hebben gedaan in coronatijd. "Die hebben we al genoeg gehoord", verklaart Munnik.

Eva Munnik

Journalist en schrijver van 'De Covidstaat'

"Als je te veel geluiden wegfiltert dan mis je misschien ook wel heel essentiële stemmen. Dan word je misschien toch wel een beetje ongewild een propagandamiddel voor de overheid, omdat je alleen maar de stemmen laat horen die goedgekeurd zijn."

Volgens haar is de overheid al vroeg "een bepaald pad" aan maatregelen ingeslagen en daar vervolgens lang op gebleven. "Eigenlijk zijn we twee jaar met hetzelfde doorgegaan, terwijl de maatregelen steeds verder werden opgevoerd", legt ze uit. Ze spreekt van "een soort tunnelvisie", waarin te weinig oog was voor bijkomende gevolgen van het beleid. Daarmee doelt ze niet alleen op de medische overwegingen, maar ook op de psychologische en economische aspecten." "Zulke perspectieven waren niet altijd vertegenwoordigd in het Outbreak Management Team (OMT). Het kabinet zou die kennis wel ophalen, maar uiteindelijk is er vooral één op één op het OMT-advies gevaren. En dat terwijl het OMT zelf zei dat ze breder moesten luisteren."

En de journalistiek dan?

Minstens zo scherp is Munnik als het gaat over haar eigen vakgebied: de journalistiek. Niet omdat journalisten niet kritisch waren op de overheid, maar juist omdat de goede bedoelingen van journalisten volgens haar hebben geleid tot blinde vlekken.

Er was op redacties wel degelijk ruimte voor discussies over de coronamaatregelen, vertelt Munnik: "Het hoort bij de journalistiek om meer dan één kant van de zaak te zien, dus er werd wel gezocht naar andere en afwijkende stemmen." Maar tussen die wens en wat uiteindelijk de krant of de uitzending haalde, zat volgens haar een kloof.

Waarom was dat? Munnik denkt dat redacties bang waren om het verkeerde geluid een podium te bieden. "Wie laten we nu aan het woord? Is dat geen wappie? Is dat geen raar iemand? Heeft die wel recht van spreken als het hierover gaat?" Ergens begrijpt ze die terughoudendheid: je wilt als nieuwsmedium geen onzin verspreiden of extreme stemmen met verkeerde intenties een podium bieden. Maar die grote voorzichtigheid heeft volgens haar óók een prijs. "Als je te veel geluiden wegfiltert, dan mis je misschien ook wel heel essentiële stemmen", legt ze uit. "Dan word je misschien toch wel een beetje ongewild een propagandamiddel voor de overheid, omdat je alleen maar de stemmen laat horen die goedgekeurd zijn."

Het is nogal een ongemakkelijke conclusie, vindt Munnik. Vooral omdat het allemaal niet voortkomt uit kwade wil. "Geen enkele journalist wil zich laten gebruiken. We zijn allemaal graag kritisch en verslaan graag de feiten. Maar er zijn in die crisistijd dingen niet goed gegaan."

Wat moeten we hier nou mee? "Het belangrijkste is dat we erover blijven praten", vindt Eva Munnik. "We moeten te weten komen wat er precies is misgegaan en hoe we dat een volgende keer kunnen ondervangen. Dat is belangrijk voor ons als samenleving."

Meer weten?:Luister Dit is de Dag (EO)

In Dit is de Dag (EO) gaat presentator Hans van der Steeg verder in gesprek met Eva Munnik.

Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.

Dit maakten we ook:Lees meer DIT-artikelen

• 

  Hebben we iets geleerd van de coronapandemie? 'Ik heb er een hard hoofd in'

  Hebben we iets geleerd van de coronapandemie? 'Ik heb er een hard hoofd in'

• 

  Zijn we in de coronacrisis te hard geweest voor elkaar?

  Zijn we in de coronacrisis te hard geweest voor elkaar?