Hebben we iets geleerd van de coronapandemie? 'Ik heb er een hard hoofd in'
Leestijd: 5 minDoor Steve Oosterkamp
Leestijd: 5 minDoor Steve Oosterkamp
"Het zorgde voor veel verwarring dat Europese landen allemaal hun eigen beleid voerden."
"Ik heb er een heel hard hoofd in dat er iets geleerd is van de coronapandemie."
"Een groot probleem was dat we niet de juiste expertise op de juiste plaats hadden."
"Ze hebben het virus gewoon rond laten gaan, ik hoop dat dat besluit goed geëvalueerd wordt."
Grote kans dat je de coronaperiode nog niet vergeten bent. Van de eerste berichten over een nieuw virus in 2019 tot de lockdowns, vaccinaties en het afschalen van de maatregelen in 2022: het zette ons dagelijks leven in Nederland behoorlijk op z'n kop. In de Tweede Kamer wordt daar deze weken opnieuw naar gekeken tijdens de parlementaire enquête corona. Wat is er in die jaren precies gebeurd, en wat kunnen we daarvan leren?
De coronapandemie had grote impact op het leven van iedereen in Nederland. Misschien weet je nog hoe snel het dagelijks leven veranderde: van gewone routines naar lockdowns, afstand houden en gesloten scholen en horeca. Tegelijkertijd moest de overheid in korte tijd ingrijpende besluiten nemen, waar iedereen de gevolgen van merkte.
Nu, jaren later, kijkt de parlementaire enquêtecommissie corona terug op die periode. Niet alleen om na te gaan wat er gebeurde, maar vooral om te begrijpen hoe beslissingen tot stand kwamen en welke afwegingen daarbij speelden. Ook de rol van de Tweede Kamer zelf wordt daarbij kritisch bekeken.
De commissie onderzoekt de hele periode van eind 2019 tot 2022, van de eerste signalen van het virus tot het afbouwen van de laatste maatregelen. Daarbij gaat het onder meer over de eerste lockdown, de vaccinatiecampagne en het coronatoegangsbewijs. In openbare verhoren staat steeds dezelfde vraag centraal: hoe weeg je de bescherming van de volksgezondheid af tegen andere belangen, zoals vrijheid, economie en grondrechten?
De komende weken worden hierover nog veel betrokkenen gehoord. De commissie heeft nog niet de volledige lijst met getuigen bekendgemaakt. Wel is al duidelijk dat in elk geval de toenmalige premier Mark Rutte en oud-ministers Hugo de Jonge (Volksgezondheid) en Ferd Grapperhaus (Justitie) worden opgeroepen. Ook Mona Keijzer is gevraagd om te komen. Zij werd in 2021 ontslagen als staatssecretaris omdat ze kritiek had op het coronatoegangsbewijs.
Uiteindelijk moet het onderzoek lessen opleveren, zodat Nederland beter voorbereid is op een volgende gezondheidscrisis.
De coronapersconferenties staan bij veel mensen in het geheugen gegrift.
Wat hebben we eigenlijk geleerd van de coronapandemie? En misschien nog wel belangrijker: zijn we nu beter voorbereid op een volgende crisis?
Hoogleraar immunologie Marjolein van Egmond hoopt van wel. Volgens haar moet de nadruk liggen op betere communicatie naar het publiek. In de pandemie ontstond er veel verwarring, onder andere doordat Europese landen ieder hun eigen beleid voerden. Dat zorgde voor onrust, zegt ze in Dit is de dag (EO).
Marjolein van Egmond
Hoogleraar immunologie"Ik hoop dat er lessen worden getrokken voor de toekomst. De communicatie naar het publiek had echt beter gemoeten. Daarnaast zorgde het ook voor veel verwarring dat Europese landen ieder hun eigen beleid voerden. We zijn Europa en werken op veel vlakken samen; dat had hier ook gekund. Dat had veel spanning en onrust bij mensen kunnen voorkomen. Voor de toekomst geldt: behoud wat goed ging en verbeter wat niet goed ging."
Verpleegkundige en voormalig lid van de corona-expertgroep Red Team Nienke Ipenburg is een stuk kritischer. Zij vraagt zich af of er wel echt iets is geleerd. In de zorg, zegt ze, is nog steeds veel frustratie.
Nienke Ipenburg
Voormalig lid Red Team"Ik heb er een hard hoofd in dat er echt iets is geleerd, en dat gevoel leeft bij veel mensen in de zorg. Wat we vooral missen, is dat logisch nadenken terugkomt in de politiek. Het blijft vaak een papieren werkelijkheid. Al in februari 2020 riepen we dat er geen mondkapjes waren en dat we ons werk niet goed konden doen omdat beschermingsmiddelen ontbraken. We werden daardoor beperkt in wat we konden doen. Het had organisatorisch echt veel beter gekund."
Van Egmond waarschuwt intussen voor een afrekencultuur achteraf. Beslissingen werden genomen in een situatie vol onzekerheid, zegt ze, met de kennis van toen.
Marjolein van Egmond
Hoogleraar immunologie"Achteraf is het altijd makkelijk om te zeggen wat anders had gemoeten. Op dat moment was er juist veel onbekendheid en moesten mensen onder grote druk moeilijke beslissingen nemen. Als je daar jaren later hard op wordt afgerekend, bestaat het risico dat niemand in de toekomst nog durft te beslissen."
Ipenburg deelt die angst niet. Volgens haar is het doel van de parlementaire enquête juist niet om te veroordelen, maar om te leren en te verbeteren.
Nienke Ipenburg
Voormalig lid Red Team"Van buitenaf wordt wel gezegd dat bestuurders daardoor geen beslissingen meer durven te nemen, maar dat willen ze juist wél. Een parlementaire enquête is bovendien niet bedoeld om af te rekenen, maar om te onderzoeken, te evalueren en conclusies te trekken. Het gaat om het formuleren van lessen voor de toekomst. Het is geen rechtbank, zoals sommigen misschien hadden gedacht of gehoopt."
IC-baas Armand Girbes wijst vooral op de voorbereiding. Volgens hem lag een belangrijk probleem in de eerste fase van de pandemie bij de organisatie van de zorg zelf.
Armand Girbes
IC-baas"De beste voorbereiding op zo’n ramp is natuurlijk dat je van tevoren goed bent uitgerust. Dat de zaken op orde zijn voordat die crisis begint. Een groot probleem in het begin was dat we niet de juiste expertise op de juiste plaats hadden, met name waar de beslissingen werden genomen."
Oud-Kamerlid Renske Leijten legt de nadruk op de politieke keuzes die zijn gemaakt. Ze verwijst naar het beleid in de beginfase van de pandemie, dat volgens haar veel schade heeft veroorzaakt.
Renske Leijten
Oud-Kamerlid van de SP"Ze hebben er gewoon voor gekozen om het virus rond te laten gaan. Ik hoop dat dat besluit goed wordt geëvalueerd, want dat heeft veel schade veroorzaakt. Mensen zijn eenzaam gestorven, anderen zijn ziek geworden en scholen gingen dicht. En Nederland was niet het eerste land dat hiermee te maken kreeg, er waren al signalen uit China dat het heel ernstig was."
Benieuwd naar het hele gesprek? Luister hier naar Dit is de dag (EO) waarin presentator Jan Willem Wesselink in gesprek gaat met Marjolein van Egmond (hoogleraar immunologie), Nienke Ipenburg (voormalig lid van corona-expertgroep Red Team), Armand Girbes (IC-baas) en Renske Leijten (oud-Kamerlid van de SP). Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
