Steeds meer AI in de klas: 'Straks kunnen we niet meer zelf beslissen'
Leestijd: 4 minDoor Stijn de Jong
Leestijd: 4 minDoor Stijn de Jong
"Het is zonde om het niet te leren gebruiken."
"We hebben de verantwoordelijkheid om leerlingen te helpen."
"Het is belangrijk om er je eigen draai aan te geven."
Nog even dat verslag door ChatGPT halen of nog even die les voorbereiden: in het onderwijs speelt AI een steeds grotere rol. "Het is een enorme strijd", zegt Remco Pijpers, strategisch adviseur ethiek bij Kennisnet.
Even een goed onderwerp laten bedenken voor dat ene werkstuk of die moeilijke vraag stapsgewijs laten uitleggen: 90 procent van de Nederlandse scholieren gebruikt AI voor het huiswerk. Ruim 35 procent doet dat dagelijks, blijkt uit onderzoek van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) onder 650 scholieren. De ondervraagde scholieren verwachten dat huiswerk maken met gebruik van AI makkelijker wordt, maar denken ook dat de kans aanwezig is dat ze luier of dommer worden.
Niet alleen leerlingen, ook leraren en andere medewerkers op school gebruiken AI. Ze gebruiken het vooral voor administratieve taken, lesvoorbereiding en ondersteuning van leraren. Er mist volgens de ondervraagden wel een schoolbrede visie of strategisch beleid, wat leidt tot versnippering en onduidelijkheid over de juiste aanpak.
Er is volgens onderwijsprofessionals een rol weggelegd voor het minsterie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Zij zouden scholen onder meer moeten ondersteunen door te investeren in gerichte scholing en trainingen als het gaat om de omgang met AI op school.
In Dit is de dag (EO) wordt er gesproken over AI in het onderwijs. Op een lyceum in Den Haag speelt AI ook steeds meer een rol.
Martin Bakker
Aardrijkskundedocent"AI was er opeens en leerlingen gebruikten het eerder dan docenten. Nu zijn we aan het proberen om dat onder controle te krijgen, denk ik."
Het werk van Bakker is 'nog niet heel erg veranderd'. Hij vindt het wel tijd om maatregelen te nemen en het er met elkaar over te hebben. Zelf gebruikt hij AI vooral tijdens het nakijken van toetsen. De leerling die zwoegt, de docent die antwoorden in AI stopt: Geerten Schoonderbeek, bestuurslid bij scholierenorganisatie LAKS, vindt dat 'apart'.
Geerten Schoonderbeek
Bestuurslid LAKS"Ik snap dat het kan helpen, maar ik denk ook echt dat er een groot risico in zit. Soms heb ik bijvoorbeeld drie toetsen en een werkstuk dat ik moet maken. Dat werkstuk laat ik dan even snel door AI doen. Als een docent daar ook de optie toe heeft, vind ik dat best wel gevaarlijk. Een docent kan te veel op AI gaan vertrouwen en dan denken: ik laat het AI wel doen."
Bakker heeft het werken met AI altijd met leerlingen samen gedaan. Dat zorgde er bij hem voor dat de leerlingen ook open en transparant waren over hun AI-gebruik. Het is volgens Remco Pijpers, strategisch adviseur ethiek bij Kennisnet, 'heel begrijpelijk' dat leraren de tools gebruiken die hen helpen om tijd te besparen en de werkdruk te verlagen.
Remco Pijpers
Strategisch adviseur ethiek Kennisnet"Maar dan is de vraag: is AI de juiste tool? Of moeten we misschien minder toetsen? Belangrijk is dat je ook nadenkt over: wat voor leraar ben ik? Dus de vraag is: wanneer word je als docent een machine? Wanneer ben je nog een docent voor die leerlingen?"
Het LAKS-bestuurslid gebruikt AI weleens voor het checken van verslagen en brononderzoek.
Geerten Schoonderbeek
Bestuurslid LAKS"Je moet soms zelf wel wat dingen herschrijven en dat soort dingen. Het is belangrijk om er je eigen draai aan te geven. In een bepaald opzicht kom je er wel mee weg."
Pijpers is wat sceptischer over het gebruik van AI in het onderwijs.
Remco Pijpers
Strategisch adviseur ethiek Kennisnet"Ik ben altijd bezig met de vraag wat er op het spel staat. We weten dat bij elke technologie er altijd iets wordt gegeven, maar dat er ook altijd iets verloren gaat. Hier aan het vermogen om zelf besluiten te nemen, zelf te denken. [...] En misschien dat je toelaat om bepaalde zaken met AI te doen, maar dat je altijd leerlingen aanmoedigt tot zelfstandigheid."
Tegen een klas zeggen: gebruik AI maar. Volgens Bakker blijft dat een experiment. Hij vindt het geen prettig idee om met leerlingen te experimenteren, maar heeft tegelijk het gevoel dat hij daartoe gedwongen wordt. Bakker doet dat samen met z'n leerlingen, bijvoorbeeld bij het maken van het profielwerkstuk. Ook Schoonderbeek is eraan begonnen.
Geerten Schoonderbeek
Bestuurslid LAKS"Het werkt wel echt als je als docent meer op het proces gaat letten. Nu wordt er heel veel op het cijfer gelet. Ik denk dat met het PWS het proces ook heel belangrijk is. Ook om te reflecteren op AI, ik denk dat het onderwijs daarnaartoe moet. Die reflectie hoeft niet per se door een leraar te zijn, het kan ook een stuk zelfreflectie zijn."
Pijpers denkt dat de leerling ook moet worden geholpen om zich te verhouden tot AI.
Remco Pijpers
Strategisch adviseur ethiek Kennisnet"We maken er gebruik van. Er wordt nog weinig les over gegeven. Er zijn wel afspraken wat wel en niet mag, maar we moeten leerlingen hierin echt helpen."
Bakker vindt ook dat je met AI moet leren werken. Hij denkt dat het kritische pas om de hoek kijken als je het goed kan gebruiken en daarmee moet je leren omgaan.
Martin Bakker
Aardrijkskundedocent"Het is zonde om het niet te leren gebruiken, want het is wel de toekomst."
LAKS moedigt meer bewustzijn op scholen ook aan.
Geerten Schoonderbeek
Bestuurslid LAKS"Centraal staat dat het echt heel belangrijk is dat leerlingen digitaal geletterd worden. Dat ze echt leren wat AI is, hoe het werkt, maar ook om bewust te zijn wanneer het handig is om in te zetten en wanneer niet. Ook keken we naar kansenongelijkheid. Als je een leerling hebt die ChatGPT Pro Plus heeft en de ander een krakkemikkig laptopje is het belangrijk om daar als school iets mee te doen."
Dat risico ziet Bakker ook. Hij hoopt dat er binnenkort een goede Europese variant komt, voor een gelijk speelveld. Pijpers hoopt dat er ook landelijk meer richtlijnen komen.
Remco Pijpers
Strategisch adviseur ethiek Kennisnet"Je moet docenten niet vertellen wat ze wel en niet mogen doen. Maar ook docenten hebben kaders nodig. Tegelijkertijd is er een enorme race waarin bedrijven technologie aanbieden, beleid daarvoor maken kost tijd: het is een enorme strijd. Gelukkig zie ik heel veel docenten die wel degelijk heel goede dingen doen, en schoolleiders ook."
Hoe om te gaan met AI op scholen: Bakker is bang dat het niet snel genoeg gaat.
Martin Bakker
Aardrijkskundedocent"Op mijn eigen school gaat het goed, maar ik heb ook wel veel contacten via de vakbonden en dan merk ik toch dat er te weinig over de inzet van AI gesproken wordt. We moeten gewoon beginnen met een gesprek tussen het bestuur, de directie en de docent."
In Dit is de dag (EO) gaat Jan Willem Wesselink verder over dit onderwerp in gesprek. Beluister de uitzending hieronder als podcast.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
