'Verbied paasvuren niet, tradities maken ons gelukkig!'
Leestijd: 9 minDoor Boudewijn Drechsler
Leestijd: 9 minDoor Boudewijn Drechsler
De eeuwenoude traditie van paasvuren staat onder druk. Sommigen zijn zelfs al gedoofd door alle regeldruk van overheden. Zonde en niet nodig, volgens expert immaterieel erfgoed Ineke Strouken: "Je kan een traditie om zeep helpen, maar je kan een traditie ook verder helpen."
We shoppen bij dezelfde internationale winkelketens, liken massaal dezelfde influencers en voelen ons toch steeds minder verbonden met iets of met elkaar. Maar er zijn ook nog actieve lokale verenigingen en gemeenschappen met unieke tradities en gebruiken die weldegelijk verbinden. Maar die oude tradities botsen steeds vaker met moderne regels, opvattingen en nieuwe inzichten. Zo zijn daar de eeuwenoude paasvuren, waarvan we inmiddels ook weten dat ze veel overlast kunnen geven door fijnstof en stikstof. Waar de één vindt dat je ze dan maar moet verbieden, zet de ander juist zijn hakken in het zand. Want: 'Ze pakken ons ook alles af'. Hoe moeten we hiermee omgaan?
Ineke Strouken was 32 jaar directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland. Nu is ze als erfgoedadviseur voor diverse gemeenten werkzaam, juist ook bij dit soort kwesties. Ze probeert daarbij de brug te slaan tussen de tradities met hun diepere waarde voor de gemeenschap en de alledaagse praktijk van het hier en nu.
Wat de paasvuren betreft, is die diepere waarde er volgens Strouken dan ook zeker. “Dit is een hele oude traditie. Het had van oudsher ook een praktische functie. De mensen moesten na hun 'winterslaap’ weer wakker worden. En dan ging je met z'n allen aan de slag op het land. Er moest geploegd en gezaaid worden. Alle takken en snoeiafval werd verzameld en op Eerste Paasdag verbrand.” Maar het was en is meer dan een praktisch gebeuren: “Het geeft een groot gemeenschapsgevoel en heeft een symbolische betekenis die je in bijna alle culturen tegenkomt: vuur en as staan voor vruchtbaarheid. Vuur is het verbranden van de winter. Paasvuren waren ook gelijk een huwelijksmarkt: je kon weer kennismaken met huwbare meisjes en jongens.”
Ineke Strouken
Expert immaterieel erfgoed"Tradities zijn de jus op de stamppot, de kleur in het dagelijks leven."
En zo hadden en hebben tradities een belangrijke functie voor gemeenschappen: "Ze zorgen voor sociale cohesie; verbinding met elkaar. Tradities zijn ook belangrijk voor je identiteit: ze zijn de wortels van samenlevingen. Je roots. Ze laten je voelen dat je onderdeel bent van het heden en het verleden. Ik zeg altijd: het is de jus op de stamppot, de kleur in het dagelijks leven. Tradities maken je gelukkig.”
En dat verklaart ook gelijk het sentiment wanneer er aan tradities getornd wordt: 'we mogen ook niets meer' en 'dit wordt ook al van ons afgepakt'. “Als je roots worden afgepakt dan voel je je daar niet lekker bij. Daar kun je boos over worden.”
Het woord traditie wordt aan de andere kant ook geassocieerd met iets stugs, dat je vooral niet moet veranderen. Maar dat is absoluut niet zo volgens Strouken: “Tradities veranderen juist per definitie. Dat is het kenmerk van tradities. Sterker nog: als ze niet meeveranderen met de tijd, dan verdwijnen ze. Neem het klompenmaken. Niemand draait meer klompen. Dus je ziet dat dat dan mag verdwijnen. Dat is een natuurlijke ontwikkeling.” Ze vervolgt: “Het kan ook best zijn dat op een gegeven moment niemand meer behoefte aan die paasvuren heeft. Dan verdwijnt het. Hoewel dat me sterk lijkt, omdat het dus een verschijnsel is dat in veel culturen voorkomt.”
De kunst volgens Strouken is, om de tradities vooral bespreekbaar te houden. "We leven in een tijd dat we van alles van elkaar vinden en elkaar onze mening opdringen. En dat is eigenlijk een heel irritante ontwikkeling. Tradities kunnen nu eenmaal schuren. Niet iedereen denkt er hetzelfde over. Dat moet je elkaar vertellen en er met respect voor elkaar over praten. Waarom is deze traditie voor jou belangrijk? Wat kunnen we bijvoorbeeld doen zodat mijn hond geen last heeft van het carbidschieten?"
Wat de paasvuren betreft, zouden we dat ook moeten doen: “Om te beginnen moet je de paasvuren waarderen als immaterieel erfgoed. Ze zijn gewoon onderdeel van ons erfgoed. En beide 'partijen' moeten bij elkaar komen en moeten de wil hebben om er samen uit te komen, niet om het te verbieden. Dan krijg je een verharding naar elkaar toe." En daarbij, vindt Strouken: "We moeten ook zuinig op onze tradities zijn, ze moeten veilig zijn.” De vreugdevuren in Scheveningen vindt ze een mooi voorbeeld van hoe het ook kan: “Daar ging het op een gegeven moment mis. Toen heeft burgemeester Jan van Zanen het heel goed aangepakt. Hij is met de mensen om tafel gaan zitten om te kijken hoe ze het konden behouden maar wel veilig konden maken. Kijk, zo moet je dat doen.”
Ineke Strouken
Expert immaterieel erfgoed"Als een traditie verdwijnt, verdwijnt daarmee een stuk leefbaarheid in een dorp."
Strouken pleit dan ook niet voor het maar onveranderd laten van tradities, en ook niet om wetten en regels te negeren. “Maar laat het gemeentebestuur dan helpen. Bij Huissen was ook juist de regelgeving het probleem." Strouken verwijst hier naar het nieuws van vorige week. De Gilden van Huissen, die altijd het paasvuur organiseerden, maakten bekend dat ze er na honderd jaar mee ophielden. Het einde van een unieke traditie. Zo werden in het Gelderse plaatsje de fakkels voor het paasvuur aan de paaskaars in de kerk aangestoken en in optocht naar de zogenaamde paasbult gebracht. Op die hoge berg takken stond een pop die de duivel voor moest stellen. Vervolgens ging daar de brand in.
Maar de geëiste vergunningen en regels hebben het vuur misschien wel voorgoed gedoofd. Zo waren er naast Natura 2000-regels, stikstofberekeningen en allerlei veiligheidsmaatregelen vereist, zoals verkeersregelaars, EHBO en bewaking. Er waren verder drie vergunningen nodig: van de gemeente, de provincie en Rijkswaterstaat. Deze verhalen klinken in veel gemeenten: van omgevingsvergunningen, ontsteekvergunningen, evenementenvergunningen, alcoholvergunningen tot parkeervergunningen.
Strouken: "Dat is een groot probleem voor vrijwilligers. Er komt een kilometer aan regels per jaar bij maar er gaat niks af. Die vrijwilligers hebben er dan gewoon geen zin meer in." Dat kan anders: "Je zou als gemeente ook kunnen helpen en zeggen: wij vinden die traditie belangrijk en willen hem behouden en we zorgen ervoor dat het veilig is en er niet te veel stikstof en fijnstof vrijkomt.”
Wat Strouken betreft wordt er soms ook wel een beetje met twee maten gemeten en zouden er best creatieve oplossingen bedacht kunnen worden. Ze geeft een schot voor de boeg: “Je zou kunnen zeggen tegen de gemeente: als wij hier een paasvuur mogen maken dan spreken we af dat we ter compensatie een bepaalde periode geen kachels en open haarden stoken. Die zijn niet verboden, maar ook erg vervuilend. Dat is net zo effectief. Dan denk je in oplossingen. Je kan een traditie omver helpen, maar je kan een traditie ook verder helpen.”
Ineke Strouken
Expert immaterieel erfgoed"Vrijwilligers zijn geen kwajongens maar verantwoordelijke mensen met letterlijk eeuwenlange ervaring."
Daarmee red je volgens haar niet alleen de traditie: "Als ergens een traditie verdwijnt, dan verdwijnt daarmee ook een stuk leefbaarheid in een dorp of plaats. Een dorp is afhankelijk van hoeveel er gebeurt en hoeveel leven er in de brouwerij is. En dat levert ook economisch veel op." En dan zijn daar ook nog de vrijwilligers: "Stel dat alle vrijwilligers in Nederland stoppen met hun vrijwilligerswerk. Dan zouden we in Nederland een enorm probleem hebben. En als je alle tradities die nu door gepassioneerde vrijwilligers worden georganiseerd, moet uitbesteden aan professionele bureaus zou dat onbetaalbaar zijn." Maar dat zou volgens Strouken sowieso niet werken: "Het zijn juist die dingen die van onderop georganiseerd worden die zo belangrijk zijn voor een gemeenschap." Dus wat haar betreft had ze het wel geweten: "Als ik de gemeente Huissen was, was ik gewoon met ze om tafel gaan zitten."
Tot slot vindt Strouken het ook een beetje aanmatigend voor alle vrijwilligers: "Vrijwilligers worden zo neergezet als kwajongens, maar het zijn hele verantwoordelijke mensen met verstand van zaken. Zij willen niks liever dan dat het goed gaat. Door de eeuwen heen hebben ze veel ervaring opgebouwd. Ook met veiligheid en noem maar op. Waardeer dat ook!”
In Dit is de Dag (EO) gaat Hans van der Steeg in gesprek met Tjalle Morsink van BBB Overijssel, en met Danielle van de Weerd van Partij voor de Dieren Gelderland. Van de Weerd pleit voor een verbod op de paasvuren. Je kan de aflevering als podcast luisteren:
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
Amersfoort deelt eerste boetes voor houtstook uit: 'Keihard aanpakken'
