Wie moeten we herdenken op 4 mei? 'Doden van toen hebben niets te maken met doden van nu'
Leestijd: 5 minDoor Redactie DIT
Leestijd: 5 minDoor Redactie DIT
"Het is belangrijk dat je mensen die zich oprecht zorgen maken over wat er in deze tijd gebeurt, bijvoorbeeld over de oorlog in Gaza, ruimte krijgen tijdens de herdenking."
"Je mag herdenken wie je wilt, maar houd die twee minuten op 4 mei exclusief."
"Laten we de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdenken, zonder dat we het politiseren en daarmee het slachtofferschap van de slachtoffers onteren."
"Als je herdenkingen vermengt, bagatelliseer je wat er toen gebeurd is."
"Kies een ander moment - die twee minuten op 4 mei moeten hierover blijven gaan."
Wie herdenk jij op 4 mei? Die vraag zorgt elk jaar voor veel discussie. Sommigen zeggen: alleen de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Anderen vinden dat er ook aandacht moet zijn voor doden die vallen in oorlogen die nu woeden, slachtoffers in Gaza bijvoorbeeld.
In heel Nederland zijn we op 4 mei twee minuten stil. Maar voor wie zijn we stil? Met de Nationale Dodenherdenking voor de deur is een discussie over die vraag losgebarsten. Want moet er naast de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog ook aandacht zijn voor de doden die vallen in hedendaagse oorlogen, zoals die in Gaza?
Een groep ambtenaren en oud-diplomaten organiseerde het afgelopen jaar in Den Haag, tijdens de Nationale Dodenherdenking, een eigen herdenking voor de slachtoffers in Gaza. Dat deden ze onder de noemer '4 mei inclusief'. In Nieuwsuur (NTR) reageerde Emile Schrijver, de directeur van het Joods Cultureel Kwartier, daar als volgt op: "Mag het ook één dag per jaar niet over Gaza gaan? Dat vind ik een gerechtvaardigde vraag." Hij vindt dat ze de herdenking politiseren door een herdenking voor Gaza. Zo'n herdenking mag van hem "tot en met 3 mei, op 6 of 7 mei, maar laten we het op 4 en 5 mei over andere dingen hebben".
BBB-leider Caroline van der Plas reageerde fel op het plan van '4 mei inclusief'. Ze is bang dat demonstranten met "terroristische vlaggen gaan zwaaien". Op X plaatste ze een tweet: "BBB wil dat 4 mei een waardige, veilige herdenking blijft. Geen plek voor extremisme, geen 'inclusieve' herdenking."
Schrijver Femmetje de Wind denkt 4 mei aan haar vermoorde familieleden: 'Bagatelliseer niet wat er is gebeurd'
Op LinkedIn schrijft antropoloog Danielle Braun, zelf Joods, dat het juist goed is dat er ook aandacht is voor andere oorlogen. Volgens haar is de Dodenherdenking "nooit alleen een eerbetoon aan het verleden, maar ook een spiegel van de machtsverhoudingen in het heden". Door de genocide in Gaza en deportaties in de VS, en medelanders die andere oorlogen hebben meegemaakt, is het volgens Braun "logisch dat het herdenken een andere vorm en inhoud krijgt".
Antropoloog Danielle Braun schreef het al op LinkedIn, maar zegt het ook in Dit is de Dag (EO): tijdens de Nationale Dodenherdenking moet ook ruimte zijn voor slachtoffers van oorlogen die nu woeden, specifiek voor die in Gaza.
Danielle Braun
Antropoloog"Het is belangrijk dat je mensen die zich oprecht zorgen maken over wat er in deze tijd gebeurt, juist ook vanuit het begrip 'nooit weer', ergens een plek en een stem moet geven tijdens de herdenking: een plek waar je mag staan en een plek in het programma. Je herdenkt het verleden, maar dat kan je nooit los zien van de context van het heden."
"Er is een genocide in Gaza bezig of hoe je het wilt noemen. En de Nederlandse regering levert wapens en geeft politieke steun aan Israël. Dus er is sprake van een uitzonderlijke situatie. Rituelen voegen zich altijd naar de actualiteit. Ikzelf en veel andere Nederlanders met een Joodse achtergrond willen een stem geven aan stemlozen. En ik verzet me tegen het recht op slachtofferschap."
Daar is rabbijn en bijzonder hoogleraar Yanki Jacobs het niet mee eens. Tijdens de Nationale Herdenking moeten alleen slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht worden.
Yanki Jacobs
Rabbijn en bijzonder hoogleraar"4 en 5 mei zijn belangrijke Nederlandse symbolen die we moeten koesteren. Dat zeg ik niet als Joodse Nederlander, maar als Nederlandse Jood: laat 4 mei voor wat het is. Laten we stil blijven staan bij de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog in Nederland en dat op een waardige wijze, zonder dat we het politiseren en daarmee het slachtofferschap van de slachtoffers onteren. We moeten stilstaan bij de slachtoffers van toen. De doden van toen hebben niets te maken met de doden van nu."
Braun en anderen willen dus ook ruimte op 4 mei voor het herdenken van oorlogsslachtoffers in Gaza. Jacobs vindt het verkeerd om de herdenking zo actueel te maken.
"Gaan we dan elk jaar stilstaan bij het onderwerp dat op dat moment actueel is? We kunnen het specifiek gaan hebben over dit conflict, er zijn ontelbare conflicten in de wereld waar Nederland indirect bij betrokken is. Ik vind het verkeerd om het zo actueel te maken en dat je het niet meer kan hebben over waardig herdenken."
"De keuze om specifiek op 4 mei stil te staan bij Gaza, heeft niets met het welzijn van de Palestijnen te maken en niets met het herdenken van de doden uit de Tweede Wereldoorlog. Het is een bewuste keuze om te polariseren en provoceren."
Journalist Ronit Palache, zelf van joodse afkomst, zou zelf niet naar een alternatieve herdenking gaan. Ze benadrukt dat iedereen vrij is om te herdenken wie hij wil, maar pleit ervoor om de Nationale Herdenking exclusief te houden voor de Holocaustslachtoffers. Dat vertelt ze in Dit is de week (EO):
Ronit Palache
Journalist"Het staat ieder vrij om dat te doen, om de personen te herdenken die hen aan het hart gaan. Maar wat is er zo moeilijk aan om die twee minuten in ere te houden voor iets wat we op die dag exclusief herdenken? Daarmee zeg je helemaal niet dat wat er elders in de wereld gebeurt niet van belang is of geen aandacht verdient. Maar waarom wil je juist op dat moment, op die manier, aanspraak maken?"
Advocaat en journalist Femmetje de Wind heeft een joodse vader die de Tweede Wereldoorlog overleefde, als één van de weinigen van zijn familie. De Wind vindt het belangrijk dat de jodenvervolging centraal blijft staan bij de Nationale Herdenking.
Femmetje de Wind
Schrijver en advocaat"Het is juist goed om die jodenvervolging centraal te stellen, ook als moreel ijkpunt. Je kunt dat zeker gebruiken als aanleiding om na te denken over het heden: dat je nooit opnieuw een groep om wie die is, wat die gelooft of wat voor afkomst iemand heeft, mag vervolgen en uitmoorden. Maar als je herdenkingen vermengt, bagatelliseer je wat er toen gebeurd is."
Gert-Jan Segers, voormalig ChristenUnie-politicus, vindt dat er zeker ruimte is om andere slachtoffers te herdenken, maar niet tijdens de twee minuten stilte op 4 mei.
Gert-Jan Segers
Oud-politicus ChristenUnie"Ik heb er veel moeite mee. Dat je twee minuten de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdenkt, doet niets af aan alle ellende die er nu in de wereld gebeurt. Maar andersom wel: als je uitgerekend die twee minuten van de Nationale Herdenking kiest, doet dat iets af aan de herdenking van de slachtoffers van de Holocaust. Dat doet anderen pijn. Waarom zou je dat willen? We hebben 365 dagen in een jaar, kies dan een ander moment om andere slachtoffers te herdenken."
In Dit is de week (EO) gaat presentator Margje Fikse verder over dit onderwerp in gesprek. Bekijk hier de uitzending.
In Dit is de Dag (EO) gaat Tijs van den Brink verder over dit onderwerp in gesprek. Beluister de uitzending hieronder als podcast.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
Waarom sommige dorpen dit jaar al op 3 mei herdenken
