Kan je nog boer zijn in Nederland? 'Overheid helpt ons bedrijf om zeep'
Leestijd: 8 minDoor Mariska van der Veen
Leestijd: 8 minDoor Mariska van der Veen
"Dit is gewoon de toeslagenaffaire 2.0, ik heb totaal geen vertrouwen meer in de overheid."
"We wilden stoppen, maar onze nieuwe plannen worden onderuitgehaald. Dan kan je eigenlijk niks meer als ondernemer."
"Je kunt alles als bedreiging, maar ook als kans zien. Op het boerenland dat we hebben teruggegeven aan de natuur, graast nu vleesvee."
"Toen we deelden dat we gingen stoppen met de boerderij, kregen we hartverwarmende reacties. Mensen voelen hoe onmogelijk zo'n keuze is."
"Ik vind het een prachtig mooi vak, ons bedrijf is denk ik wel toekomstbestendig."
De Boer zoekt Vrouw-romantiek lijkt de laatste jaren weg te sijpelen uit de Nederlandse samenleving. Waarom is de positie van boeren zo veranderd en kun je nog wel boer zijn in Nederland?
De positie van boeren in de samenleving is behoorlijk veranderd. Hoe is het zover gekomen?
De laatste jaren is stikstof de grote boosdoener. Die legde boeren en hun bedrijven onder een vergrootglas, want landbouw en veeteelt stoten veel stikstof uit en dat zorgt voor schade aan de natuur.
De stikstofcrisis gooide Nederland in 2019 op slot. De gevolgen waren groot; bouwprojecten kwamen stil te liggen en de maximumsnelheid op snelwegen ging terug naar 100 kilometer per uur.
Ook de boeren moesten eraan geloven. Stikstofvergunningen die al verstrekt waren, kwamen onder druk te staan. Boeren wisten niet waar ze aan toe waren en dit zorgde voor onrust.
Toen D66-Kamerlid Tjeerd de Groot in september 2019 voorstelde om de veestapel te halveren, vertrokken duizenden boeren met hun tractoren naar het Malieveld in Den Haag om te protesteren. Dit was de eerste van de nog vele boerenprotesten die in de daaropvolgende jaren zouden volgen. Ook provinciehuizen en distributiecentra van supermarkten werden bezet.
Nadat de commissie Remkes in juni 2020 concludeerde dat de stikstofuitstoot fors omlaag moest en dat met name de landbouw aan zet was, introduceerde de overheid uitkoopregelingen. Deze regelingen waren bedoeld voor boeren die vrijwillig wilden stoppen. Dit veroorzaakte opnieuw onrust onder de boeren.
Duizend kalveren heeft Tom Grevengoed. Al ruim 25 jaar runt hij samen met zijn vrouw een kalverhouderij. Ze waren nieuw in het vak, de generaties voor hen boerden niet. Het boer-zijn ging ze goed af, maar hun kinderen willen het stokje niet over nemen.
Tom en zijn vrouw besloten gebruik te maken van de uitkoopregeling van de overheid. Maar hun aanvraag werd afgekeurd. Tom en zijn vrouw moeten voorlopig dus door. Daar is hij niet heel rouwig om, want hij verdient goed. Maar begrijpen doet hij het niet.
Tom Grevengoed
Kalverhouder"Alleen als de overheid nou laaghangend fruit wil hebben, dan heb je er eentje hier. Wij zijn zij-instromers, dus ik hoef nooit te denken als ik terugkijk op mijn voorgeslacht: ik kom in de stamboom te staan als degene die het bedrijf beëindigd heeft."
Het doet Tom veel dat de overheid hun aanvraag voor uitkoop heeft afgekeurd.
"Je praat hier gewoon over de toeslagenaffaire 2.0. Ik kan het niet anders concluderen. Ik heb totaal geen vertrouwen meer in de overheid. Ik wil er verre van blijven, want het is totaal geen fair play. Nu staan we lekker stikstof uit te stoten. Ik kan alleen tot de conclusie komen: zoals de waard is, vertrouwt hij zijn gasten. De overheid vertrouwt de mensen niet met zulke regelingen."
De stallen van de biologische melkveehouderij van Ingrid en Jan Peter Lok raken steeds leger. Jan Peter is de vijfde generatie boer en het doet hem veel dat hij de koeien nu ziet verdwijnen. Maar net als Tom, heeft de familie Lok besloten zich uit te laten kopen. Al voelt het niet echt als een vrijwillige keuze.
Jan Peter Lok
Biologsich melkveehouder"Veel boerenbedrijven in dit gebied stoppen. We zitten in een natuurgebied waarmee ze een plan hebben. En natuur gaat op dit moment toch voor agrarische bedrijven. Op dit moment kan niemand ons vertellen wat wij in de toekomst kunnen en mogen doen, ook al werken we in balans met de natuur. Daardoor voel je je gedwongen, want je voelt je beperkt in je mogelijkheden."
Maar Ingrid en Jan Peter hebben nieuwe plannen, hun boerderij moet omgebouwd worden tot een zorgboerderij. Ze besloten hun ideeën voor de toekomst te delen met hun omgeving.
Ingrid Lok
Biologisch melkveehouder"We hebben een heel lang bericht gestuurd waarin we uitlegden waarom we deze keuze hebben gemaakt. We kregen heel veel hartverwarmende reacties, bezoekjes en brieven. In onze omgeving wordt natuurlijk wel gevoeld hoe moeilijk en onmogelijk zo'n keuze is."
Eind 2024 zetten Jan Peter en Ingrid hun handtekening onder de goedgekeurde lbv-aanvraag. Ze hadden nu echt een deal met de overheid. Maar een uitspraak van de Raad van State een maand later gooit roet in het eten. Voor alle activiteit op een boerenerf moet een nieuwe vergunning worden aangevraagd. En zolang die vergunning er niet is, kunnen Ingrid en Jan Peter niks doen.
Jan Peter Lok
Biologisch melkveehouder"We kunnen nu dus niets nieuws neerzetten voor een nieuw verdienmodel. En om aan de regeling te kunnen voldoen, moeten we de stal gesloopt hebben, maar om de stal te slopen hebben we een vergunning nodig. De overheid helpt ondernemingen helemaal om zeep, door zo onbetrouwbaar te zijn. Je hebt altijd een stip op de horizon nodig en nu is er geen weg meer. De overheid heeft een verantwoordelijkheid voor ondernemers om een toekomstvisie te kunnen hebben, dat wordt ze nu helemaal ontnomen. We zien gebrek aan perspectief op lange termijn."
"Dan kies je om mee te doen met de stoppersregeling en dan worden je nieuwe plannen ook onderuitgehaald. Dan kun je eigenlijk niks meer als ondernemer. Wij zoeken altijd naar mogelijkheden, zijn redelijk vindingrijk en proberen nieuwe wegen te bewandelen. Maar als er echt geen knoppen zijn om aan te draaien... Mensen zeggen ook: 'Maar dit kan toch niet kloppen? Want nu kunnen jullie niks.' Nee, dat klopt."
Inmiddels gloort er weer wat hoop aan de horizon voor Jan Peter en Ingrid. Boeren die meedoen aan de opkoopregeling kunnen nu tóch een vergunning aanvragen bij de provincie om nieuwe plannen te realiseren. Het is alleen nog de vraag of die vergunning er ook komt. Voor veel boeren geldt: eerst zien en dan geloven. Jan Peter zegt over deze nieuwe vergunning dat hij huiverig is voor "de houdbaarheid in de praktijk".
Vader en zoon, Bert en Rudi de Wilde, denken niet aan stoppen. Hun melkveebedrijf is al generaties lang in de familie en Rudi staat op het punt het bedrijf van zijn vader over te nemen. Hij heeft er zin in, ondanks de onzekere tijden:
Rudi de Wilde
Melkveehouder"Ik zie het als een mooie uitdaging. Ons bedrijf is denk ik wel toekomstbestendig. Ik vind het een prachtig mooi vak om te doen. Met dieren werken en met de natuur is echt mijn passie. Als ik het niet zou voortzetten, zouden mijn ouders een andere keuze maken. Maar wij hebben met z'n drieën gezegd: we gaan ervoor."
Vader Bert is hoopvol over de toekomst van de Nederlandse boeren, maar maakt zich wel zorgen over zijn eigen boerderij:
Bert de Wilde
Melkveehouder"Ik kan me niet voorstellen dat er een platteland in Nederland zal bestaan zonder boeren. Maar of wij bij die boeren horen, dat is voor mij wel de vraag. Daar kan ik me ook best wel zorgen over maken. Want er hangt ons veel boven het hoofd. En dat geeft mij op dit moment geen enkele garantie dat wij over een aantal jaren nog boer zijn."
Zijn zorgen deelt hij ook met Rudi, maar toch denkt hij dat het uiteindelijk goed zal komen met het voortbestaan van hun familiebedrijf.
"We zijn zo gemotiveerd en zo gevormd door het boer zijn, dat ik me niet voor kan stellen dat we het niet zijn. En dat komt ook door de mooie dingen en inspiratie die we dagelijks krijgen uit ons beroep en het samen doen. Ik hoop ook nog een poosje mee te draaien, zodat hij de toekomst aankan. Hij zal het anders moeten gaan invullen in de toekomst dan ik en mijn vrouw gedaan hebben."
Aan die andere invulling heeft de familie deels al vorm gegeven. Ruim tien jaar geleden besloten ze twaalf hectare boerengrond terug te geven aan de natuur.
"Je kunt alles als bedreiging, maar ook als kans zien. Wij moeten ook gewoon onze boterham verdienen. Daarom hebben we nu vleesvee in het natuurgebied lopen. Op die manier hangen we er een verdienmodel aan. Het is een heel mooi gebied, heel veel mensen genieten ervan. Van de wandel- en fietspaden die we hebben aangelegd, wordt ontzettend veel gebruik gemaakt. Maar het is wel heel moeilijk geweest om het van de grond te krijgen."
In Dit is de Kwestie (EO) gaat Hans van der Steeg verder over dit onderwerp in gesprek met Tom Grevengoed (kalverhouder), Jan Peter Lok (biologisch melkveehouder), Ingrid Lok (biologische melkveehouder), Rudi de Wilde (melkveehouder, zoon), Bert de Wilde (melkveehouder, vader). Je ziet de uitzending hier:
Wil jij de aflevering liever streamen? Klik hier om de aflevering te bekijken via NPO Start na de uitzending.
