"Als je banger bent voor escalatie dan de tegenstander, word je met die angst voortdurend gegijzeld."
"Elke nieuwe escalatie brengt automatisch een toegenomen risico op een confrontatie tussen de NAVO en Rusland met zich mee."
Opvallend nieuws afgelopen week: Oekraïne is Rusland binnengevallen, de provincie Koersk om precies te zijn. Het is de grootste inval in het land van Poetin sinds de Tweede Wereldoorlog. Maar er is ook nog veel onduidelijk: waarom doet Oekraïne dit nu? En wat zijn ze nog verder van plan? Betekent dit dat de oorlog op bredere schaal (letterlijk) gevoerd gaat worden, of nadert het einde juist?
Oekraïne beweert nu 1000 vierkante kilometer aan Russisch grondgebied onder controle te hebben, maar deze beweringen kunnen niet onafhankelijk worden gecontroleerd. Bijna dertig nederzettingen zouden in handen van Kyiv zijn. De waarnemend gouverneur van Koersk, Alexei Smirnov, halveerde het aantal vierkante kilometers: hij zegt dat de invasie ongeveer twaalf kilometer diep en veertig kilometer breed is.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky zei zaterdag dat zijn land "de oorlog heeft verplaatst naar het grondgebied van de agressor".
Qua omvang is de inval superklein vergeleken met de inval van Rusland in Oekraïne, maar het Oekraïense offensief is de grootste inval op Russisch grondgebied sinds de Tweede Wereldoorlog.
De Russische president Vladimir Poetin is op zijn zachtst gezegd niet blij. Hij dreigt met een krachtige reactie op de voor hem totaal onverwachte Oekraïense inval, maar tot nu toe is er nog geen militair antwoord gekomen van Moskou. Bondgenoot Belarus heeft wel aangekondigd extra troepen naar de grens met Oekraïne te sturen.
In zijn toespraak op maandag zei Zelensky dat "Rusland gedwongen moet worden om vrede te sluiten." Oekraïne verdedigt de militaire acties door te wijzen op de aanvallen die Rusland uitvoert op de Oekraïense grensprovincie Soemy. Volgens Oekraïne heft Rusland die regio beschoten met rakketten en drones. Hierdoor zijn een elektriciteitskabel en een gaspijpleiding geraakt, waardoor sommige inwoners zonder stroom en gas zitten.
Maar staat Oekraïne inderdaad nog een heftige reactie vanuit Rusland te wachten, en is het in dit licht wel de beste stap die ze konden zetten? Is het juist goed dat het land dat al meer dan twee jaar lijdt onder oorlog, van zich afbijt? En waarom doen ze het nu?
Volgens Henk Overbeek, emeritus hoogleraar internationale betrekkingen, is het puur vanuit een oorlogstechnisch oogpunt vreemd dat Oekraïne niet eerder op Russisch grondgebied kwam, maar dat maakt deze ontwikkeling niet minder verrassend, zegt hij bij Dit is de Dag (EO).
Henk Overbeek
Emeritus hoogleraar internationale betrekkingen"De doelstellingen zijn niet duidelijk. Ik kan mij moeilijk voorstellen dat hier zuiver militaire doelen gediend worden. Dus ik denk dat deze operatie toch vooral een politiek doel heeft, zoals het in verlegenheid brengen van Russische leiding. Of misschien willen ze een onderhandelingsobject in handen hebben, voor het geval het zover gaat komen. Er zijn ook speculaties dat het de Oekraïners misschien mede te doen is om een gasoverslagstation dat zich in deze regio bevindt en dat ze nu in handen hebben. Via dat station gaat al het Russische gas dat nog naar Europa komt. Die kunnen ze opblazen."
Volgens Overbeek is het een zorgelijke stap, omdat de oorlog zich steeds verder uitbreidt. Het gaat volgens hem om een riskante operatie, die naar verwachting op langere termijn moeilijk vol te houden zal zijn voor de Oekraïners. Volgens hem is de situatie namelijk helemaal niet zo gunstig voor het land, onder andere omdat er rekening mee gehouden moet worden dat Donald Trump straks de Amerikaanse verkiezingen wint. Als dat zo is, is het waarschijnlijk dat de Verenigde Staten stoppen met militaire steunverlening aan Oekraïne.
De hoogleraar denkt dat verdere escalatie überhaupt riskant is:
"Elke nieuwe escalatie in deze oorlog brengt automatisch een toegenomen risico op een rechtstreekse confrontatie tussen de NAVO en Rusland met zich mee. En dat lijkt mij geen aangenaam vooruitzicht. We leveren niet alleen wapens, maar de Amerikanen en Europeanen zijn ook operationeel betrokken bij de Oekraïense operaties. Het lijkt me uitgesloten dat deze operatie zonder enige voorkennis van de NAVO heeft plaatsgevonden. En de Oekraïners opereren op allerlei terreinen zo goed dankzij het feit dat ze bijvoorbeeld inlichtingen van de Amerikanen krijgen, in real time over doelen, et cetera."
"Ik begrijp de ratio van dergelijke acties heel goed. Des te belangrijker lijkt het mij voor de wereld en voor ons dat we ook nadenken over een manier om een einde aan deze oorlog te maken. En dat is waar mijn zorg zit. Het denken daarover zie ik nergens."
Frans Osinga, hoogleraar oorlogsstudies aan de universiteit Leiden, staat er anders in.
Frans Osinga
Hoogleraar oorlogsstudies en voormalig generaal bij de luchtmacht"Hoe meer steun wij leveren aan Oekraïne, hoe beter het is voor de Europese veiligheid. Heel frappant: op de dag dat Finland toetreedt tot de NAVO, haalt Poetin eenheden weg langs de Finse grens en brengt ze naar het front toe. Daar waar Rusland eerst zei dat het leveren van F-16 straaljagers een rode lijn zou overtreden, blijkt er vervolgens helemaal niks aan de hand te zijn als die F-16's geleverd worden. Oekraïne valt doelen ver achter het front aan in Rusland. Dat was eerst een rode lijn in de gedachte van heel veel mensen. Maar nu blijkt er niks van waar te zijn."
Osinga benadrukt dat de NAVO zelf niet direct betrokken is:
"De NAVO maakt zich wel zorgen en coördineert ook logistiek. Het zijn individuele landen, zoals Engeland en Amerika, die ook inlichtingen verschaffen. Amerika wist van deze invasie af. Nu zie je dat Engeland, Duitsland en Amerika zeggen: het staat Oekraïne vrij om maatregelen te treffen die ze nodig hebben voor hun eigen veiligheid, want zij zijn binnengevallen door Rusland. Dat ze nu een keer de grens overgaan, is niet zo vreemd."
Dus ik zie dat die angst voor escalatie vooral in onze hoofden zit. Natuurlijk moeten we ons zorgen maken. Maar als je banger bent voor escalatie dan de tegenstander, word je met die angst voortdurend gegijzeld. Daar wijst Zelensky ook voortdurend op. En ik denk dat hij een terecht punt heeft."
Luister dit hele gesprek uit Dit is de Dag (EO) terug via je favoriete podcast-app:
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
4 scenario's: hoe loopt de oorlog in Oekraïne af?
Lees meer
Wat kunnen we nog voor Oekraïne doen? 'Kankerpatiëntjes zaten tegen de muur na raketaanval'
