"Nu krijgt Jetten weer die vraag: 'Ben je al klaar om premier te worden?' Het slaat nergens op. Dat zijn niet de vragen die je moet stellen."
"Ik vind dat je peilingen vanaf drie weken, of een maand, voor de verkiezingen niet meer moet doen. Omdat er heel erg in gestuurd wordt, ook door de journalistiek."
Morgen mogen we naar de stembus en dus krijg je vanavond nog één keer een peiling voorgeschoteld. Nieuwsprogramma’s openen ermee, politici reageren erop, en talkshows bespreken wie 'in de lift zit'. Maar hoeveel zeggen die cijfers eigenlijk nog, en hoeveel schade richten ze aan? In De Spindoctors (EO) buigen Julia Wouters en Raymond Mens zich over de verslaving aan peilingen: "Ze zijn als crack."
De verkiezingscampagne lijkt bijna niet meer te draaien om ideeën, maar om cijfers. Iedere dag verschijnen er nieuwe peilingen: van Ipsos, I&O Research, EenVandaag of Maurice de Hond. Media brengen ze als breaking news, partijen passen hun toon aan, en kiezers krijgen het gevoel dat de uitslag al bijna vaststaat.
In de meest recente peiling van Ipsos I&O groeien de grote partijen naar elkaar toe. PVV, GroenLinks-PvdA, D66 en CDA staan nu op maximaal zes zetels van elkaar.
Toch is het de vraag hoe betrouwbaar die peilingen zijn. Want weet je nog dat de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen in 2023 heel anders was dan de peilingen voorspelden?
Daarnaast is het de vraag wat peilingen doen met het politieke klimaat. Want ze meten niet alleen de stemming onder kiezers, ze beïnvloeden die ook. Wie ziet dat een partij stijgt, wil erbij horen. Wie ziet dat zijn partij daalt, kan ontmoedigd raken. Zo ontstaat een zelfversterkend effect dat campagnes onder druk zet.
Ook kunnen mensen er dankzij de peilingen voor kiezen om strategisch te stemmen. Ze kiezen dan voor een andere partij dan de partij die eigenlijk het beste bij ze past.
De kritiek is niet nieuw. Al jaren pleiten politicologen voor een 'peilingvrije periode' vlak voor de verkiezingen, zoals in sommige andere landen al gebruikelijk is. Daar mogen onderzoeksbureaus in de laatste week voor de stembusgang geen cijfers meer publiceren, om kiezers niet te sturen. In Nederland blijft dat een taboe, ook omdat media en politici er gretig gebruik van maken.
En dus is het peilingcircus in volle gang. Elke zetel erbij of eraf wordt geduid als winst of verlies, en lijsttrekkers worden in interviews niet meer alleen bevraagd op hun plannen, maar vooral op hun positie: "U stijgt in de peilingen, voelt u zich al premier?"
De peilingkoorts is groot, maar de meningen over het nut ervan lopen uiteen. In De Spindoctors (EO) gaan Raymond Mens en Julia Wouters een stap verder: ze vragen zich af of het misschien beter is om vlak voor de verkiezingen helemaal te stoppen met peilingen.
Raymond Mens, voormalig campagnestrateeg van de VVD, ziet peilingen als een verslaving. "Peilingen zijn als crack", klonk het onlangs aan tafel bij Eva Jinek en dat klopt, vindt Mens.
Raymond Mens
Voormalig VVD-campagnestrateeg"Ik vind dat je peilingen vanaf drie weken, of een maand, voor de verkiezingen niet meer moet doen. Omdat er heel erg in gestuurd wordt, ook door de journalistiek. Maar ze zijn er. En ik kan nu al niet wachten op de peiling van vanavond. Ik vind dat heel spannend, maar ik vind ook dat het niet zou mogen kunnen."
Volgens oud-PvdA-adviseur Julia Wouters ligt het probleem vooral bij die journalistiek. Peilingen zouden het politieke gesprek vernauwen tot één simpele vraag: wie wint en wie verliest?
Julia Wouters
Oud-PvdA-adviseur"Jij zegt: óók door de journalistiek. Ik vind: voornamelijk door de journalistiek. Die peilingen zijn er, maar ze worden zo ontzettend belangrijk gemaakt in de manier waarop je een lijsttrekker bevraagt. Het is heel veel leuker om te mogen beantwoorden waarom je het zo goed doet en of je al klaar bent voor het torentje."
"We zien nu dat Bontenbal weer een beetje naar beneden gaat in de peilingen. Nu krijgt Jetten weer die vraag: 'Ben je al klaar om premier te worden?' Maar het slaat nergens op. Dat zijn niet de vragen die je moet stellen. Daarmee versterk je iets heel erg. Ik vind dat niet de taak van de journalist."
Mens zegt dat peilingen bovendien een verkeerd beeld geven van wat er écht toe doet in de Nederlandse politiek.
Raymond Mens
Voormalig VVD-campagnestrateeg"Wie de grootste partij wordt is helemaal niet relevant in ons systeem. Het enige wat relevant is, is de vraag: hoe kom je op 76 zetels uit? En dat maakt die peilingen, die alleen maar gaan over hoe groot iedereen is, des te ernstiger. Het gaat daar helemaal niet over in ons bestel."
Ook Wouters vindt dat peilers hun rol soms te ver oprekken.
Julia Wouters
Oud-PvdA-adviseur"Ik vind dat je als opiniepeiler wel moet weten dat je tendensen peilt. En je kan verklaren wat mensen voor redenen geven voor een bepaalde stem. Maar je kan niet peilen en politiek duiden door elkaar heen. Dan wordt het heel modderig."
Benieuwd naar het hele gesprek? Luister hier naar De Spindoctors (EO) waarin presentator Guido van Dijk in gesprek gaat met Raymond Mens (voormalig VVD-campagnestrateeg) en Julia Wouters (oud-PvdA-adviseur). Tussen minuut 15.30 en minuut 25.03 gaat het gesprek over politieke peilingen. Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Of bekijk de aflevering op YouTube:
De weergave van deze video vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Gaat de achterban van Geert Wilders (PVV) wel stemmen?
Ga jij stemmen op de lijsttrekker of een voorkeursstem uitbrengen?
