Burgers onterecht veroordeeld door verkeerde naam op vonnis: 'Levens worden kapot gemaakt'
Leestijd: 5 minDoor Willem de Gelder
Leestijd: 5 minDoor Willem de Gelder
"Die burgers gaan kapot. Die zijn het hele vertrouwen in de rechtstaat kwijt. Je denkt dat dit in Rusland gebeurt, maar het gebeurt in Nederland!"
"Ik sprak mensen die relaties zijn kwijtgeraakt of hun baan zijn kwijtgeraakt. Het is echt verwoestend voor mensen."
"Er kwam een cliënt bij me die een brief had gekregen dat zijn uitkering was stopgezet omdat hij in de cel zat. Maar hij zat helemaal niet in de cel."
"De rechters zouden kunnen zeggen: zullen we samen een procedure ontwerpen voor het geval er twijfels zijn over een zaak?"
Veroordeeld worden of zelfs in de cel belanden, terwijl je het niet hebt gedaan, puur en alleen omdat je naam verkeerd op een vonnis staat. Dit gebeurt in Nederland, ontdekte de onderzoeksredactie van DIT. Mensen die het overkomt zijn wanhopig en ondanks dat het probleem al jaren bekend is, is het nog altijd niet opgelost.
Er bestaat een lijst van 867 zaken(!) waarbij er sprake is van de verkeerde naam op een vonnis - daar kwamen de makers van de nieuwe EO-podcast Het Verkeerde Oordeel achter door een rapport van de Rekenkamer. Waarschijnlijk ligt het werkelijke aantal hoger. Dit betekent meestal dat er iemand van de rechter een straf heeft gekregen voor een misdrijf, maar dat hij of zij die straf niet onder zijn eigen naam heeft gekregen. Degene van wie die naam wel is, heeft dan een strafblad, terwijl hij of zij daar niet eens van weet.
Het overkwam Boudewijn. Hij werd opgeroepen voor verhoor, terwijl hij niks had gedaan. Iemand had een kopie van zijn paspoort in handen gekregen en op zijn naam appartementen gehuurd. In die appartementen waren wietplantages gevestigd. Boudewijn – die er dus niks mee te maken had en van niks wist – moest voor de rechter verschijnen. De ervaring was voor hem traumatiserend. Het kan iedereen overkomen.
Boudewijn belandt bijna in de cel nadat zijn handtekening wordt vervalst: 'Ik stond moederziel alleen in de overtuiging dat ik de waarheid sprak'
Boudewijn is zeker niet de enige, naast hem zijn er dus honderden Nederlanders de dupe van die naamfouten op vonnissen - een probleem dat al jaren bekend is. Ambtenaren van het Ministerie van Justitie proberen het al heel lang aan te kaarten bij hun leidinggevenden, maar het wordt maar niet opgelost.
In Dit is de Dag (EO) vertelt podcastmaker en onderzoeksjournalist Rianne van der Linden over Dave en Eric, twee broers die ze interviewde voor de podcast. Eric werd opgepakt met veel wiet in zijn auto en gaf bij zijn aanhouding aan dat hij zijn broer Dave was. Dave miste een aantal brieven van de politie en de rechtbank en werd vervolgens ’s nachts thuis opgepakt door een arrestatieteam. Voor iets wat hij dus niet gedaan had.
Rianne van der Linden
Maker van 'Het Verkeerde Oordeel'"Dave heeft uiteindelijk een maand vastgezeten voor wat zijn broer gedaan heeft. Eric heeft gezegd: ik ben Dave en dit is mijn geboortedatum en de politie heeft niks gedaan om dat te controleren."
Advocaat Gwen Jansen herkent de gevallen. Zij maakt het in haar praktijk ook mee.
Gwen Jansen
Advocaat"Er kwam bijvoorbeeld een cliënt bij me, die een brief had gekregen dat zijn uitkering was stopgezet omdat hij in de cel zat. Maar hij zat helemaal niet in de cel. Hij was gewoon op vrije voet. Toen kreeg hij een brief dat er bloed bij hem was afgenomen, maar dat was ook niet zo."
Tot zijn schrik bleek de man te worden verdacht van een zedendelict. De echte dader van dat delict zat dus in de gevangenis, maar onder de naam van de cliënt. De cliënt was dus vrij, maar dreigde wel een strafblad te krijgen.
Gwen Jansen
Advocaat"De cliënt trok lijkbleek weg. Gelukkig was het nog geen onherroepelijke zaak dus we hebben snel kunnen laten vaststellen dat het de cliënt niet was die die verdenking op zijn naam had staan."
Voormalig Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt (NSC en daarvoor CDA) is geschokt door het geschetste probleem. In zijn tijd als politicus hield hij zich vaak bezig met dit soort justitiële dwalingen, zoals de toeslagenaffaire. Hij vergelijkt dit probleem ermee.
Pieter Omtzigt
Voormalig Tweede Kamerlid"Als je dit gebeurt, dan moet je dus naar de rechtbank en je weet niet waarom. Wat denk je dat er met die burgers gebeurt? Die burgers gaan kapot. Die zijn het hele vertrouwen in de rechtstaat kwijt, want die hebben onterecht in de gevangenis gezeten en ze mogen aan hun hele omgeving uitleggen dat ze het niet hebben gedaan. Je denkt dat dit in Rusland gebeurt, maar het gebeurt in Nederland!"
Hij is boos dat het probleem al jaren bestaat, maar dat niemand er iets aan doet. Dit zegt ook advocaat Gwen Jansen.
Gwen Jansen
Advocaat"Je kunt op dit moment alleen een herzieningsprocedure starten bij de Hoge Raad. Dat duurt een jaar tot anderhalf jaar. Er zijn geen andere voorzieningen, helaas. Ik ben van mening dat het anders zou moeten."
Omtzigt sluit zich hierbij aan. Het móet opgelost worden.
Pieter Omtzigt
Voormalig Tweede Kamerlid"Als je iets fout ziet gaan in je organisatie, dan moet dat gewoon hersteld worden. Er is 20 jaar lang geen procedure bedacht voor hoe je - als er twijfel is over de identiteit - dat dan herstelt."
Maar hoe los je dit op? Volgens Omtzigt ligt het voor een deel in hoe je de overheid inricht. In Nederland doen we dat te veel als een bedrijf.
Pieter Omtzigt
Voormalig Tweede Kamerlid"We hebben een scheiding tussen mensen die beleid maken en mensen die het uitvoeren. Dat zie je in een bedrijf ook: daar mag de afdeling klantenservice zich niet bemoeien met de afdeling productie. Terwijl de afdeling klantenservice precies weet wat er misgaat met de productie, als ze tien klachten hebben gehad."
Ook de regeringscommissaris voor Informatiehuishouding van de Nederlandse overheid, Arre Zuurmond heeft wel een oplossing: minder ambitie hebben.
Arre Zuurmond
Regeringscommissaris voor Informatiehuishouding van de Nederlandse overheid"Eén van mijn verklaringen is dat er te veel ambities en afspraken vanuit de politiek naar ambtenaren worden gegooid. In de tijd dat Ivo Opstelten minister van Justitie was, waren er 120 prioriteiten. 120! Dat is idioot."
Rechters kunnen dit het best oplossen, vindt Zuurmond. Zij veroordelen immers de mensen, terwijl er fouten in de vonnissen staan. Zij zouden daarom hun eigen uitspraken moeten kunnen herzien, vindt hij.
Arre Zuurmond
"De rechters zouden kunnen zeggen: zullen we samen een procedure ontwerpen voor het geval er twijfels zijn over een zaak. Dat ze dan niet helemaal naar de Hoge Raad hoeven te gaan, maar dat er bijvoorbeeld een groep van drie rechters aangewezen wordt die opnieuw naar die zaak kunnen kijken. En als zij dan fouten ontdekken, dan kan het hersteld worden."
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid heeft aan de onderzoeksredactie van DIT laten weten dat er een wetswijziging in gang wordt gezet om zo'n procedure mogelijk te maken. Fijn, vindt Pieter Omtzigt, maar als zo'n procedure eenmaal is afgernd is het kwaad al geschied. Je moet veel eerder voorkómen dat dit gebeurt.
Pieter Omtzigt
Voormalig Tweede Kamerlid"Dan ben je je huis, je baan en misschien je huwelijk al kwijt. Dus alsjeblieft, als je aan de voorkant al weet dat het mis is, moet je dat repareren. De identiteitsvaststelling moet worden verbeterd voordat je een verdachte aanmerkt, want dat is het echte probleem. Het gebeurt tientallen keren per jaar, terwijl het heel essentieel is dat je de juiste persoon voor je hebt."
Want je huis, je baan en je huwelijk kwijtraken kan écht gebeuren als je zoiets overkomt, vertelt maker Rianne van der Linden.
Rianne van der Linden
Maker van 'Het Verkeerde Oordeel'"Als je die mensen spreekt, is het heel indrukwekkend. Soms hebben ze tot op de dag van vandaag hier heel erg last van. Ik sprak mensen die relaties of hun baan zijn kwijtgeraakt. Het is echt verwoestend voor mensen."
De onderzoeksredactie van DIT maakte de podcast Het Verkeerde Oordeel. Rianne van der Linden en Arjan van der Linden verdiepten zich in het probleem. Beluister de eerste aflevering van de podcast hieronder.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Het gesprek met onder andere Pieter Omtzigt, Gwen Jansen en Arre Zuurmond was te horen in Dit is de Dag (EO). Dit gesprek is hieronder te luisteren als podcast.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
Onschuldig in de cel: podcast Het Verkeerde Oordeel onderzoekt misstanden bij Justitie
Boudewijn belandt bijna in de cel nadat zijn handtekening wordt vervalst: 'Ik stond moederziel alleen in de overtuiging dat ik de waarheid sprak'
