Coöperatie Laatste Wil wil omstreden Sarco als zelfdodingsmiddel: goed idee of onethisch?
Leestijd: 9 minDoor Babette Englebert
Leestijd: 9 minDoor Babette Englebert
"Kunnen we straks überhaupt nog wel enige vorm van leed aan, of willen dat sterven zo schoon en klinisch mogelijk wordt?"
"Wij weten dat er een groep mensen is die op een gegeven moment zegt: nu is het mooi geweest. Het zou mooi zijn als daar een uitweg voor is."
"We moeten als samenleving zorg dragen voor mensen die zichzelf in een opwelling doden, omdat ze wanhopig zijn."
"Het klopt dat de Sarco een stuk van het lijdensproces wegneemt, maar er zijn mensen die dat proces ook niet mee wíllen maken."
Sterven in een Sarco-zelfdodingscapsule: het is nu nog verboden in Nederland, maar Coöperatie Laatste Wil (CLW) wil daar verandering in brengen. Zij vinden dat het gebruik van dit - als het goed is - pijnloze sterfmiddel in Nederland moet worden toegestaan. Zou dat een goede ontwikkeling zijn, of gaat dit te ver?
Je installeert de Sarco-zelfdodingscapsule op een mooie plek, gaat erin liggen, drukt op een knop... En binnen tien minuten heb je afscheid genomen van het leven. Volgens de makers van de Sarco biedt hun capsule een 'snelle, betrouwbare en vredige dood zonder medicatie'. En als het aan CLW ligt, wordt dit in de toekomst een nieuwe manier om in Nederland vrijwillig te sterven.
De coöperatie, die eerder al campagne voerde voor het zelfdodingsmiddel X, kwam deze week namelijk met een petitie om de Sarco middels een gedoogconstructie toe te staan. De Sarco zou niet alleen ingezet volgens de petitie niet alleen ingezet worden bij mensen die in aanmerking komen voor euthanasie, maar ook bij mensen die vanuit eigen overwegingen uit het leven willen stappen. Er komt dus geen arts aan te pas die kijkt of je aan alle euthanasie-eisen voldoet. Ze willen de petitie uiteindelijk voorleggen aan de Tweede Kamer.
De Sarco kan op een veilige manier geïntegreerd worden in ons beleid, volgens CLW. Ze willen misbruik van de zelfdodingscapsule voorkomen met een uitgebreid voortraject. Als iemand interesse heeft in de Sarco, moeten ze zich inschrijven en eerst zes maanden wachten. Als ze dan nog eens bevestigen dat ze willen sterven, krijgen ze nog zes weken bedenktijd. Als ze dan nog stééds willen, wordt door een deskundige getoetst of ze wilsbekwaam zijn. Is dat het geval? Dan wordt de Sarco afgeleverd op een plek naar keuze.
Het gebruik van de Sarco is vooralsnog strafbaar, en het kabinet heeft al aangegeven dat ze de wetgeving voor zelfdoding niet willen verruimen. Toch loopt CLW alvast op de zaken vooruit. Vanaf december kunnen mensen boven de 55 jaar zich namelijk al aanmelden als ze interesse hebben in zelfdoding met de Sarco. Er staat ook al een exemplaar van de zelfdodingscapsule in de wacht: de eerste Sarco werd afgelopen najaar in beslag genomen door de Zwitserse politie, maar volgens dokter Philip Nitschke, de bedenker van de Sarco, wordt er alweer een nieuwe gebouwd. Nitschke, die momenteel in Nederland woont, wil die graag overdragen aan CLW.
Er zijn ook al geïnteresseerden, zo lijkt het. "Van onze leden horen we alleen maar enthousiasme", vertelt een bestuurslid van CLW aan de Volkskrant. "Mensen zeggen: wanneer kan ik instappen?"
Het CLW ziet heil in de Sarco, maar er zijn ook zorgen over deze nieuwe zelfdodingsmethode. Zou het goed zijn als we in Nederland zelfdodingscapsules gaan inzetten, of is dat onverantwoord?
Denk jij na over zelfdoding? Om hulp te vinden kun je contact opnemen met Stichting 113 Zelfmoordpreventie via 0900 0113 (24/7 bereikbaar) en 113.nl.
Wat zijn de mogelijke gevolgen als de Sarco wordt toegestaan in ons land - en zijn die gevolgen wenselijk? In Dit is Tijs (EO) en Dit is de Dag (EO) gaan deskundigen in debat over vier heikele punten.
Marli Huijer, filosoof en voormalig huisarts, is bezorgd over de effecten van de Sarco. De technologie berust volgens haar te veel op het idee van maakbaarheid: je kunt je dood met de Sarco als het ware zelf regisseren en al het lijden dat bij de dood hoort omzeilen, terwijl je daar normaal gesproken geen controle over hebt.
Marli Huijer
Filosoof"De Sarco biedt een manier van sterven die heel sterk rust op het idee van maakbaarheid. Het is klinisch; je ziet geen viezigheid van het lichaam, er is geen bloed, geen benauwdheid. Er is geen enkele vorm van lijden te zien. Je nabestaanden kunnen je niet eens aanraken, dat is ook klinisch. Wat betekent het voor onze hele cultuur als we op deze maakbare manier naar het sterven gaan kijken? Kunnen we straks überhaupt nog wel enige vorm van leed aan?"
"Lijden mag er wat mij betreft ook gewoon zijn. Het hoort bij het leven en kan wel eens de basis zijn voor alle relationaliteit die wij mensen hebben. Stel je voor dat niemand ooit meer pijn hoeft te lijden: waarom zou je dan nog voor een ander willen zorgen?"
Bert Homan van het CLW reageert op de uitspraken van Huijer. Hij is het deels met Huijer eens, maar legt ook nadruk op de zelfbeschikking van de patiënt:
Bert Homan
Bestuurslid Coöperatie Laatste Wil"Het klopt dat de Sarco een stuk van het lijdensproces wegneemt, maar er zijn natuurlijk genoeg mensen die dat proces ook helemaal niet mee wíllen maken."
De 'maakbaarheid van de dood' is niet het enige bezwaar dat Huijer tegen de Sarco heeft. Volgens haar schuurt het ook tegen het relationele aspect van sterven.
Marli Huijer
Filosoof en voormalig huisarts"Sterven is een sociaal gebeuren. Je gaat weliswaar in je eentje dood, maar dat heeft enorme impact voor de mensen die achterblijven. Daarom is het goed om jouw wensen met hen af te stemmen: Past wat jij wilt ook bij wat je omgeving wil? (...) Door erover te praten, kun je je ook voorbereiden op het afscheid. In één minuut afscheid nemen met de Sarco, zonder dat je elkaars hand überhaupt vast kunt houden, heeft voor mij een heel andere betekenis dan wanneer je er de tijd voor neemt."
Bert Homan blijft prioriteit geven aan het recht op zelfbeschikking. Hij vertelt:
Bert Homan
Bestuurslid bij Coöperatie Laatste Wil"Dat je die laatste periode samen wilt beleven, begrijp ik goed. Maar wij weten ook uit langjarig onderzoek dat er een groep mensen is, en die is niet klein, die op een gegeven moment zegt: nu is het mooi geweest voor mij. Het zou mooi zijn als daar een uitweg voor is."
Rob van Doorn, voorzitter van het CLW, voegt daaraan toe:
Rob van Doorn
Voorzitter Coöperatie Laatste Wil"Als je met je naasten wilt zijn als je sterft, kun je het altijd samen doen. Maar jouw leven is van jou. Het is jouw keuze. Bovendien wordt er momenteel gewerkt aan een duo-Sarco, waar je met z'n tweeën in kunt gaan liggen. Je kunt dan dus ook gelijktijdig uit het leven stappen, bijvoorbeeld met je partner."
Of jij wil sterven, is dus jouw eigen keuze. Maar is jouw keuze ook altijd écht jouw keuze? Volgens Huijer niet; het is goed mogelijk dat mensen die uit het leven willen stappen (onbewust) toch worden beïnvloed door externe factoren.
Marli Huijer
Filosoof en voormalig huisarts"Je kunt je menselijke autonomie definiëren als dat je een soort 'afgesloten geheel' bent, met een eigen, vrije wil. Maar je wordt altijd beïnvloed door de omstandigheden, door de mensen om je heen, wat er aan technologie is. Is er dan altijd sprake van een vrije wil? We hebben dat natuurlijk in de euthanasiewetgeving heel goed ingedekt, nu, dat daar zorgvuldig naar wordt gekeken. Je moet gesprekken voeren met een medicus."
Ghislaine van Thiel, associate professor medische ethiek, sluit zich daarbij aan.
Ghislaine van Thiel
Medisch ethicus"Ja, we hebben twee plichten. Aan de ene kant willen we burgers zoveel mogelijk vrijheid geven, maar aan de andere kant ook kwetsbare burgers beschermen. Ik vind dat we als samenleving ook zorg moeten dragen voor mensen die zichzelf in een opwelling doden, omdat ze wanhopig zijn. Daar hebben we ons euthanasiebeleid voor."
Er kleeft nog een belangrijk risico aan de Sarco, stelt Huijer. Als het zó makkelijk en pijnloos wordt om te sterven, kan dat volgens haar namelijk invloed hebben op het zorgbudget van de overheid.
Marli Huijer
Filosoof en voormalig huisarts"Het kan zijn dat er door de Sarco enorm bezuinigd wordt op de ouderenzorg, omdat de politiek zegt: waarom zouden we nog zoveel zorg aan ouderen geven? Laat mensen het maar uitzoeken, ze kunnen altijd zelf uit het leven stappen als het niet meer gaat."
Volgens Homan is dat onwaarschijnlijk.
Bert Homan
Bestuurslid Coöperatie Laatste Wil"Dat het Rijk gaat bezuinigen onder het mom van 'ouderen kunnen toch wel makkelijk uit het leven stappen', vind ik een onterechte zorg in dit debat. Dat zou vandaag namelijk ook al kunnen gebeuren, met de huidige euthanasiewetgeving - als er iemand aan de macht komt die dat zou willen."
Er zijn in Nederland zo'n 70.000 55-plussers die graag dood willen. Wie zijn deze mensen, en waarom willen ze afscheid nemen van het leven? Ghislaine van Thiel, associate professor medische ethiek, was betrokken bij een onderzoek naar deze groep. Lees meer via de link hieronder.
Ghislaine deed onderzoek naar ouderen met een doodswens: ‘Ze moeten voelen dat ze ertoe doen'
In Dit is Tijs (EO) gaat presentator Tijs van den Brink verder over dit onderwerp in gesprek met Marli Huijer, filosoof en voormalig huisarts, Rob van Doorn, voorzitter Coöperatie Laatste Wil en Ghislaine van Thiel, associate professor medische ethiek aan Utrecht UMC.
Je kunt Dit is Tijs (EO) ook terugluisteren als podcast. Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
In Dit is de Dag (EO) gaat presentator Jan Willem Wesselink verder over dit onderwerp in gesprek met Bert Homan (bestuurslid Coöperatie Laatste Wil) en Marli Huijer (filosoof en voormalig huisarts). Beluister de uitzending hieronder als podcast.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
Moet euthanasie in een 'zelfdodingscapsule' toegestaan worden? 'Je stikt gewoon'
Hoe praat je over de dood met een kind? 'Fantasie kan op hol slaan als je niets vertelt'
