Het aantal meldingen van seksueel misbruik bij minderjarigen blijft stijgen, zowel fysiek als online. Dit blijkt uit de onlangs verschenen Monitor seksueel geweld tegen kinderen 2020-2024 van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel geweld tegen Kinderen. Jaarlijks worden er alleen al 1300 minderjarige meisjes slachtoffer van seksuele uitbuiting. En het gebeurt gewoon onder onze neus. Wie op tijd de signalen opvangt en verstaat, kan levens redden: “Online raken jongeren in no time verstrikt in seksuele uitbuiting, en er zelf weer uitkomen is vaak onmogelijk.”
Julie Willems is zorgcoördinator bij het Expertisecentrum mensenhandel en (jeugd) prostitutie Lumens (EMP), regio Zuid- Nederland. Zij richt zich samen met een team specifiek op slachtoffers van seksuele uitbuiting, één van de vormen van mensenhandel. “We staan slachtoffers bij die via via bij ons komen of door ons outreach- of veldwerk.”
Dit EMP-team is geregeld te vinden op vliegveld Eindhoven. Hier komen bijvoorbeeld veel Oost-Europese potentiële slachtoffers van mensenhandelaren het land binnen. “Maar ook online doen we 'veldwerk', op chat- en sekssites bijvoorbeeld. Het is eigenlijk tweeledig: wij gaan actief op zoek naar slachtoffers, maar maken ook professionals, zoals de marechaussee op het vliegveld, alert op de signalen zodat zij ons weer kunnen inschakelen als dat nodig is. Binnenkort geef ik weer voorlichting op een bijeenkomst voor hotelmanagers: hoe herken je prostitutie in je hotel?”
Julie Willems
Zorgcoördinator Expertisecentrum Mensenhandel en (jeugd)prostitutie, Lumens"Er wordt gewoon geronseld bij de poorten van AZC's."
Voor seksuele uitbuiting geldt net als voor de andere vormen van mensenhandel dat het van levensbelang kan zijn om op tijd de signalen te herkennen. Maar het EMP is ook realistisch: “De kans is best wel klein, dat je een slachtoffer op tijd op het juiste moment aantreft, bijvoorbeeld nog op het vliegveld. Dat gebeurt echt heel weinig, moet ik zeggen. Ik ben daar vooral om contact te leggen en zichtbaar te zijn voor andere mensen die daar werken.”
Zo zijn er meer sectoren waarin het EMP de professionals toerust. “AZC’s bijvoorbeeld. Daar hebben we veel contact mee. Mensen die daar binnenkomen zijn soms onderweg naar Nederland al slachtoffer geworden, maar ook hier blijven ze kwetsbaar. We krijgen vaak te horen dat er aan de poorten van AZC’s mensen worden geronseld. Dat gebeurt gewoon.” En zo kan Willems nog wel even doorgaan: “De Jeugdzorg en speciaal onderwijs. Ja, eigenlijk alle takken waar kwetsbare mensen zitten waar misbruik van gemaakt kan worden.”
Ook de reguliere scholen zijn plaatsen waar slachtoffers van mensenhandel, en dus ook van seksuele uitbuiting, kunnen rondlopen. In het programma Dit is de Kwestie komen twee vrouwen aan het woord die als scholier verstrikt raakten in seksuele uitbuiting.
De vraag is dan ook: wat zijn de signalen dat iemand in jouw omgeving, wellicht slachtoffer is en wat kan je dan doen? “Het is in eerste instantie meestal je onderbuikgevoel. Iemand is aan het veranderen. En dat kan natuurlijk echt op verschillende manieren: dat iemand angstig is, of dat iemand agressief wordt, terwijl diegene dat voorheen niet was. Dat iemand vaak moe is. Ook op school, als we het over jongeren hebben. Teruggetrokken gedrag, moeilijk in contact." Ze voegt daaraan toe: "Het begint vaak met het gevoel dat er iets niet pluis is. Die ‘zachte’ signalen waar je niet gelijk de vinger op kan leggen.” Ze licht toe: “Dat zijn signalen die nog vrij vaag zijn, maar waarvan je wel moet denken: wat speelt hier?"
Julie Willems
Zorgcoördinator Expertisecentrum Mensenhandel en (jeugd)prostitutie, Lumens"Wij worden liever te veel gebeld dan te weinig"
Bij jongeren en scholieren is het best wel moeilijk om die signalen op te vangen. Elke jongere spijbelt bijvoorbeeld wel eens, ook als er niks aan de hand is. "Maar wij hameren toch altijd op: blijf signaleren, blijf doorvragen en ga het contact aan. Ga er niet te snel vanuit dat er niets aan de hand is. Dat iemand even niet zo lekker in zijn of haar vel zit.”
Daniela (16) zat gedwongen in de prostitutie: 'Op school werd ik niet gemist'
Julie Willems benadrukt nogmaals dat het volgen van je gevoel in dit geval de beste weg is. “Je mag afgaan op het onderbuikgevoel. En als je twijfelt over iemand in je omgeving kan je altijd bellen met CoMensha, dat is een landelijke organisatie waar je informatie kunt krijgen en die je ook weer in contact kan brengen met een zorgcoördinator in je eigen regio. Je mag altijd bellen om te sparren of vragen te stellen. Veel mensen vinden dat spannend want ze zijn bang dat ze iets over iemand zeggen wat niet waar is. Maar het mag ook anoniem. En onthoud goed: wij worden liever te veel gebeld dan te weinig. En het liefst zo vroeg mogelijk, zodat we kunnen meedenken en samen kunnen uitpluizen, wat er speelt.”
Naast de zachte signalen en het onderbuikgevoel zijn er ook de hardere signalen: “Heb je wel eens gezien dat iemand twee telefoons heeft? Er ’s nachts tussenuit piept? En met name voor docenten: wanneer spijbelt een leerling? Is dat altijd op dezelfde tijd of dezelfde dag? Raakt een leerling in paniek als hij of zij niet gelijk naar het toilet mag? Is het hoge nood of moet diegene reageren op een berichtje? Wordt de leerling altijd afgezet en opgehaald door dezelfde auto? Heeft diegene opeens veel merkkleding terwijl ze het niet breed hebben thuis? Dat zijn signalen waar je als school echt wel iets mee moet. Alleen: één signaal is geen signaal. Juist die opeenstapeling van signalen maakt iets verdacht.”
Julie Willems
Zorgcoördinator Expertisecentrum Mensenhandel en (jeugd)prostitutie, Lumens"Iemand ligt gewoon boven op bed ligt te appen, maar niemand weet wat er zich allemaal op die telefoon afspeelt.”
Het verdrietige is wel dat het kwaad meestal al is geschied als de eerste signalen door de buitenwereld worden opgevangen. “Want het gebeurt tegenwoordig heel snel, online. Er gaan niet zoals vroeger maanden overheen voordat iemand in uitbuiting belandt. Het idee van de ouderwetse loverboy waarop iemand verliefd gemaakt wordt, cadeautjes krijgt enzovoort, dat gebeurt veel minder. Er wordt volop ingezet op kwetsbaarheden, bijvoorbeeld chantage met online naaktmateriaal, waarna ze binnen no time in de uitbuiting belanden. Juist als het om jongeren gaat, zien we veel online misbruik.”
En dat kan ook heel onopvallend doorgaan. Niemand komt dan met blauwe plekken of een blauw oog thuis. Iemand ligt gewoon boven op bed te appen, maar niemand weet wat er zich allemaal op die telefoon afspeelt.”
Maar het gaat niet altijd zo geruisloos: “Soms komt er wel geweld aan te pas. We hebben ook meegemaakt dat een meisje met het vliegtuig binnenkomt, meteen in de auto in elkaar geslagen wordt en twee uur later achter het raam zit. Maar ook in dit soort gevallen is niet eens geweld nodig; iemand komt al in een vreemd land, kent de weg niet en is beloofd om in een hotel te kunnen werken. Dat blijkt vervolgens iets anders te zijn. En dan, ja, wat dan? Ze zijn als het ware gevangen. Soms wordt gedreigd de familie in het thuisland iets aan te doen. Veel fysiek geweld is er dan niet meer nodig om iemand 'aan het werk' te krijgen.”
Julie Willems
Zorgcoördinator Expertisecentrum Mensenhandel en (jeugd)prostitutie, Lumens"Dat meisje bleef maar volhouden dat zij echt van hem hield."
Dreiging of chantage is ook precies de reden waarom slachtoffers zelf de stap niet durven te zetten naar de hulpverlener of de politie. Ze zijn bang en soms ook nog eens in een vreemd land. “Dat is natuurlijk de hele truc, zou ik bijna zeggen: je komt hier niet uit, er is niemand die jou helpt en als je hier uitstapt dan…. Dus is er wel hulp van buitenaf nodig om diegene weer hoop te geven zodat hij of zij eruit durft te stappen. Dus daarom blijft het zo belangrijk om proactief op zoek te gaan en voorlichting te geven zodat meer mensen de signalen leren te herkennen: de slachtoffers komen niet naar jou toe.”
Goed voor je mensbeeld is dit werk dus niet echt: “Nee, je komt er met dit werk wel achter dat er heel veel speelt waar de meeste mensen geen weet van hebben. Heel veel narigheid. En het draait bijna altijd om geld.”
Sommige zaken laten Willems als zorgcoördinator niet onberoerd. “Bijvoorbeeld een zaak van een slachtoffer van een klassieke loverboy. Dat meisje bleef volhouden dat zij toch echt van hem hield. Dat ze een relatie hadden en samen een toekomst zouden opbouwen, maar ondertussen spatte het misbruik er vanaf. Dat is een zaak die me altijd bijblijft, omdat zij zo vastzat in die relatie en van hem hield. Tegelijkertijd voelde zij zelf ook wel aan dat het niet klopte en dat ze het eigenlijk niet wilde. Ze moest bepaalde dingen doen, midden in de nacht opstaan en dan binnen drie minuten klaarstaan, anders werd hij boos. Dat is heel pittig, vooral om dan bij zo iemand de juiste woorden te vinden, om haar het inzicht te geven dat dit ongezond is. Maar wel zonder dat ze gekrenkt wordt in haar verliefdheid met als gevolg dat ze niet meer met je wil praten. Dan raak ik haar kwijt en ik wil juist een band opbouwen om te kunnen helpen.”
In Dit is de Kwestie (EO) gaat Rachel Rosier over dit onderwerp in gesprek met twee slachtoffers van seksuele uitbuiting. Bekijk de volledige uitzending hier.
Wil jij de aflevering liever streamen? Klik hier om de aflevering te bekijken via NPO Start.
Daniela (16) zat gedwongen in de prostitutie: 'Op school werd ik niet gemist'
Pablo was 12 toen hij in de prostitutie belandde: 'Stoppen was geen optie'
Schokkend dichtbij: honderden meisjes jaarlijks slachtoffer van seksuele uitbuiting
Geertje werd slachtoffer van loverboy: 'Ik ontving mannen in hetzelfde bed als waarin ik sliep'
