Gemeenteraadsverkiezingen 2026: moet jouw gemeente zich verzetten tegen een AZC?
Leestijd: 4 min
Leestijd: 4 min
"Als wij een maatschappij zijn waarin we dat niet meer kunnen bieden, welke maatschappij zijn we dan nog?"
"Ik vraag me af of er wel genoeg gekeken wordt naar draagvlak in zo’n gemeente."
Op 18 maart 2026 kiezen Nederlanders een nieuwe gemeenteraad. In veel gemeenten is één onderwerp inmiddels onvermijdelijk in het debat: de opvang van asielzoekers. Door de spreidingswet kunnen gemeenten verplicht worden om opvangplekken te regelen. Maar moeten gemeenten zich daarbij neerleggen of juist weerstand bieden?
Op 18 maart 2026 gaan Nederlanders naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. In aanloop naar die verkiezingen speelt in veel gemeenten dezelfde vraag: wat doen we met de opvang van asielzoekers?
Sinds 1 februari 2024 geldt in Nederland de spreidingswet. Die wet geeft gemeenten een wettelijke taak bij de opvang van asielzoekers en moet zorgen voor een eerlijkere verdeling van opvanglocaties over het land.
Het idee achter de wet: voorkomen dat slechts een paar gemeenten een groot deel van de opvang organiseren, terwijl andere gemeenten nauwelijks bijdragen. Als gemeenten er onderling niet uitkomen, kan het Rijk uiteindelijk bepalen waar opvangplekken komen.
Juist daarom speelt het onderwerp in veel lokale verkiezingscampagnes een grote rol. Kiezers bepalen niet alleen wie hun gemeente bestuurt, maar ook hoe hun gemeente omgaat met thema’s als asielopvang, woningbouw en integratie.
In veel gemeenten draait het debat rond de spreidingswet om dezelfde vraag: moet een gemeente zich neerleggen bij de wet, of eerst kijken naar wat lokaal haalbaar is?
Voor Marta Baalbergen, lijsttrekker van GroenLinks-PvdA in Noordwijk, is dat eigenlijk geen ingewikkelde afweging. Volgens haar begint het bij de rechtsstaat. Bovendien wijst ze erop dat gemeenten uiteindelijk niet zomaar om de wet heen kunnen.
Marta Baalbergen
Lijsttrekker van GroenLinks-PvdA in Noordwijk"Voorop staat voor mij dat de spreidingswet geldt. Als ik straks mijn eed afleg als raadslid, zeg ik: ik houd me aan de wet en aan de grondwet. (...) Als je je niet aan de wet houdt, dan zal de provincie of de overheid zeggen: als jullie zelf geen locatie uitzoeken, dan zoeken wij er wel een voor je uit."
Baalbergen stoorde zich in haar gemeente aan de manier waarop het debat soms wordt gevoerd. In Noordwijk werd een motie (voorstel) aangenomen om alles te doen om een asielzoekerscentrum tegen te houden.
"Toen dacht ik: dit is niet de manier. Je gaat geen motie aannemen met een krappe meerderheid om alles tegen te houden. Je moet erover praten met inwoners en in de gemeenteraad."
Volgens Baalbergen gaat het debat uiteindelijk over de vraag wat voor samenleving Nederland wil zijn.
"Vluchten is op de deur kloppen en om hulp vragen. Als wij een maatschappij zijn waarin we dat niet meer kunnen bieden, welke maatschappij zijn we dan nog?"
Aan de andere kant van het debat staat Mark Verspeek, lijsttrekker in Schiedam. Hij begon zelfs een eigen partij, Lijst Mark Verspeek, mede om de komst van een asielzoekerscentrum te voorkomen.
Volgens Verspeek speelt de discussie in zijn stad in een andere context dan in welvarender gemeenten.
Mark Verspeek
Lijsttrekker van Lijst Mark Verspeek in Schiedam"Wij hebben heel veel uitdagingen al in Schiedam. Eén op de drie inwoners leeft rond de minimumgrens en we hebben de hoogste laaggeletterdheid van Nederland. Dat moet eerst worden aangepakt. Dus wij zeggen: geen AZC in Schiedam."
Hij vindt dat de spreidingswet te weinig rekening houdt met de situatie in individuele gemeenten en met het draagvlak onder inwoners.
"Ik vraag me af of er wel genoeg gekeken wordt naar draagvlak in zo’n gemeente. Wat ik een beetje mis in het hele verhaal is transparantie: er wordt een aantal genoemd, en een paar maanden later wordt dat alweer verhoogd."
Volgens Verspeek moeten gemeenten daarom soms ook een grens trekken.
"Ik denk dat wij het aan elkaar verplicht zijn om ook een keer nee te kunnen zeggen."
Hoe denkt Nederland over een AZC in hun gemeente? We legden een stelling voor aan ons DIT WhatsApp-panel: "Ondanks de spreidingswet moet mijn gemeente zich verzetten tegen de komst van een AZC."
Een greep uit de reacties:
Dion
"Mijn gemeente Groesbeek moet zich niet verzetten tegen de komst van een AZC. Je moet gewoon de wet volgen. Bedenk: Nederland is gebouwd op solidariteit, immers: een polder houd je niet in je eentje droog."
Herman
"De vluchtelingen hier opvangen is een vorm van barmhartigheid. Wanneer je als staat dit afdwingt dan heeft dat niet met barmhartigheid te maken maar met een politiek bedrijven. Dat leidt tot nog meer verdeeldheid en spanning. En dat nodigt dan weer uit tot meer overheidsgeweld naar de eigen burger toe."
Klaas
"Mijn gemeente, Zutphen, doet al aan opvang voor asielzoekers. Zodra alle gemeentes evenredig opvangen, dan kun je kijken wat wij extra kunnen doen aan opvang in mijn gemeente."
Wilma
"Ik ben tegen een AZC in mijn gemeente Harderwijk. Gemeentes moeten zich verzetten, anders wordt Nederland een groot Ter Apel. En als je dan toch kiest voor een AZC: geen persoon meer dan volgens de spreidingswet."
Rick
"Niet verzetten! Vluchtelingen komen door moeilijke omstandigheden in eigen land, met vaak traumatische ervaringen in ons land. Geef ze de ruimte om hier tot rust te komen en zo snel mogelijk te integreren. Ik ben blij dat Arnhem net de nota 'gastvrij Arnhem' heeft aangenomen, waarin zij met open armen worden ontvangen en vanaf dag één de kans krijgen de taal te leren en aan het werk te gaan."
Henk
"Nee, van mij hoef mijn gemeente Bergeijk zich níet te verzetten tegen een AZC. Ik zie de spreidingswet als: gedeelde smart is halve smart. Nederland heeft eenmaal democratisch besloten om vluchtelingen op te nemen. En natuurlijk heb ik het, net zoals zoveel Nederlanders, over échte vluchtelingen, géén economische vluchtelingen. Maar dat kun je vooralsnog niet aan de buitenkant zien aan een vluchteling. Dus: spreiden over Nederland."
In Dit is de Dag (EO) gaat Jan Willem Wesselink verder over dit onderwerp in gesprek. Beluister de uitzending hieronder als podcast.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
Of kijk het gesprek hier via YouTube:
De weergave van deze video vereist jouw toestemming voor social media cookies.
