Wat doet een euthanasieverzoek met de arts? In het boek 'Euthanasie en de Dokter' vertellen 54 artsen over hun ervaringen met euthanasie. Geen boek over 'goed' of 'niet goed' of over de patiënten, maar over wat het met de artsen doet. En dat levert een bijzonder en kwetsbaar beeld op van de impact van een euthanasietraject op deze professionals.
Marianne Dees is een van de artsen die hun verhaal doen. Zij is huisarts en SCEN-arts. Een SCEN-arts (Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland) is een onafhankelijke, speciaal getrainde arts die collega-artsen adviseert en toetst bij euthanasieverzoeken. Ze vertelt open over wat het met haar en haar collega's doet als ze een verzoek tot euthanasie krijgen.
Want ook artsen die achter euthanasie staan, kunnen er buikpijn van krijgen: "Ja, absoluut. Ik zie ook jonge collega's, dus de huisartsen in opleiding die soms met mij meewandelen in een euthanasietraject. Dat vinden ze allemaal heel boeiend en heel interessant en heel invoelbaar. Maar op het moment dat die patiënt overlijdt omdat ik de injectie geef, zijn ze helemaal van slag. Want dat is wat je doet: je maakt iemand dood."
En ook Dees, zelf ervaren in het verlenen van euthanasie ervaart dat nog geregeld. "Het geeft mij regelmatig buikpijn. Ik wil het ook altijd graag heel goed doen." Sinds 2002 doorloopt zij zo'n zes keer per jaar het traject met een patiënt. Juist de gevallen waarbij zij niet heel dicht bij een patiënt betrokken is geweest, vallen haar zwaar. "Ik ben waarnemend huisarts. Dat maakt dat ik soms in een praktijk waarneem waar een euthanasietraject loopt en de eigen huisarts op vakantie is. Ik ken zo iemand dan niet. Ik zie hem één keer. Ik heb geen binding. Dat geeft mij buikpijn." Dees legt uit: "Ik doe het dan in een soort vacuüm waarbij ik geen verbinding met de mensen heb. Het is heel instrumenteel en dat vind ik lastig."
"Ik weet ze allemaal nog precies. Ik weet of de vogeltjes floten en of het lente was."
Het boek, Euthanasie en de Dokter is ook voor een professional als Dees nog een waardevolle eyeopener. "Ik was in eerste instantie ook verbijsterd door de indringendheid van de verhalen." Ze vervolgt: "Een dokter is ook een mens. En ik zie in die verhalen vaak dat mensen, dokters, over hun eigen grens gaan omdat ze het goede willen doen voor die patiënt. Het is flinterdun tussen leven en dood en dat doet iets met dokters. Waarvan ik ook hoop dat dat ook zo blijft. Als een mens, iemand anders jou vraagt hem of haar dood te maken, dat is dat is niet niks." Ze voegt daar aan toe: "Sinds 2002, je kunt tellen hoe vaak ik dan een euthanasieverzoek heb uitgevoerd. En ik weet ze allemaal nog precies. Ik weet of de vogeltjes floten en ik weet of het lente was. Het is zo’n indringende gebeurtenis."
En daarbij komt volgens ook nog het feit dat een dokter hier best eenzaam in is: "Oudere dokters en alleen werkende dokters in solo praktijken, dus praktijken waar maar één dokter is, bewandelen die trajecten meestal alleen. In groepspraktijken vraagt men vaak een collega mee."
"Je bent als dokter nooit verplicht om iemand dood te maken."
Die eenzaamheid herkent Dees ook wel. "Het is eenzaam. Je doet de deur dicht en je rijdt weg. Ik denk dat we elkaar als dokters daar meer in zouden mogen steunen en opener zouden mogen zijn." Want voor Dees is euthanasie niet een gewoon onderdeel van haar werk: "Nee, het is iets heel ingewikkelds. Bij de presentatie van het boek zei een van de sprekers: 'Het is tegenwoordig heel gewoon en dat doen we allemaal samen.' Dat is helemaal niet zo. We doen het allemaal alleen en we praten er misschien thuis even over maar niet gemakkelijk. En met een beetje mazzel hebben we na een euthanasie een halve dag vrij en gaan we daarna gewoon weer door met ons werk.'
Toch is Dees blij met de wetgeving zoals die er nu ligt: "We hebben een prachtige wet, daar ga ik helemaal niet aan tornen. En ik denk ook dat er heel veel ruimte is." Toch wil Dees benadrukken dat euthanasie nooit een vanzelfsprekendheid kan zijn. "Wat ik steeds vaker zie en hoor is de druk vanuit de maatschappij en het idee van patiënten en naasten dat euthanasie een recht is. Dat je recht hebt op euthanasie. Waarbij ik dan denk: 'Je bent nooit verplicht als dokter om iemand dood te maken'.
In Dit is de Dag (EO) gaat Jan-Willem Wesselink verder over dit onderwerp in gesprek. Beluister de uitzending hieronder als podcast.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
Euthanasie door psychisch lijden toegenomen: 'Merkwaardig'
Hoe ga je ermee om als je ouders tegelijk euthanasie krijgen? ‘Opeens ben ik een weeskind’
