Meer mensen willen samen euthanasie: 'We denken er te romantisch over'
Leestijd: 9 minDoor Mariska van der Veen
Leestijd: 9 minDoor Mariska van der Veen
"Wij wisten wat er komen ging, maar het gevoel van dat moment is niet te beschrijven."
"Bij duo-euthanasie kun je je afvragen: Wil je het echt allebei? Hoe moet een arts dat beoordelen en die onderlinge verhoudingen uit elkaar houden?"
"Mijn vader wil euthanasie, maar hij wil mijn moeder niet alleen achterlaten."
"Kinderen en kleinkinderen raken in één keer hun (groot)ouders kwijt. Mag je dit je naasten aandoen?"
"Mijn tantes hielden elkaar vast en wij hielden hen vast."
Een heel leven samen en dan ook samen sterven: duo-euthanasie. Steeds meer mensen koesteren deze wens. Waarom kiezen stellen hiervoor? En wat betekent het voor hun naasten?
Het was groot nieuws in februari 2024: oud-premier Dries van Agt en zijn vrouw Eugenie waren hand in hand overleden. Dit was een verrassing voor veel mensen, omdat hij tijdens zijn politieke loopbaan conservatief was op ethische thema's. Een gezamenlijke zelfgekozen dood wordt duo-euthanasie genoemd. Het aantal stellen dat euthanasie krijgt, neemt de laatste jaren toe. In 2024 ging het om 54 stellen.
Partners die voor duo-euthanasie willen kiezen, moeten los van elkaar een euthanasieverzoek indienen bij ieder een eigen arts. Die artsen beoordelen onafhankelijk van elkaar of het verzoek van hun eigen patiënt aan de wettelijke eisen voldoet. Zo moeten ze vaststellen dat hun patiënt onder andere uitzichtloos en ondraaglijk lijdt.
De artsen leggen de verzoeken daarna elk voor aan een SCEN-arts. De euthanasieverzoeken worden dus los van elkaar beoordeeld en zo moet ook uitgesloten worden dat de ene partner druk uitoefent op de andere partner.
3 op de 4 Nederlanders met een partner staan in principe open voor duo-euthanasie, mits de omstandigheden juist zijn. Tegelijkertijd maakt bijna 60% zich zorgen dat partners elkaar onder druk kunnen zetten om samen te sterven. Dat blijkt uit onderzoek van DataIM en DIT, het journalistieke platform van de EO.
Veel personen met een partner staan open voor duo-euthanasie: 18,4% zegt volmondig ja, 53,4% geeft aan dat ze er misschien voor openstaan. Tegelijkertijd maakt 59,8% zich zorgen over de mogelijkheid dat partners elkaar onder druk zetten. Daarnaast vindt 40,1% dat het bij duo-euthanasie lastig is om te bepalen of de wens om te overlijden volledig individueel is. Daartegenover staat 41,1% dat dit risico minder groot acht.
Benieuwd naar de andere uitkomsten van het onderzoek? Lees het hier:
Onderzoek: driekwart van de Nederlanders staat open voor duo-euthanasie
De ouders van Linda en Rob Gorissen kregen eind 2022 duo-euthanasie. Moeder had Alzheimer in een gevorderd stadium en vader was ongeneeslijk ziek. Linda vindt het mooi dat haar ouders na een periode van ziekte samen zijn overleden. Het was hun wens om samen het leven af te sluiten, zegt broer Rob.
Rob en Linda waren bij de euthanasie van hun ouders aanwezig. Ze zeiden onafgebroken 'ik houd van je' tegen elkaar, maar de laatste woorden van zijn ouders raakte Rob het meest: 'Bedankt voor de hele mooie tijd.' Na de euthanasie kwam de klap. Linda en Rob kregen traumatherapie om de gebeurtenis te verwerken.
Linda Gorissen
Ouders kregen duo-euthanasie"Wij stonden daar en wisten wat er komen ging, maar het gevoel van dat moment is niet te beschrijven. Na 45 minuten was de arts weg en wij dachten: en nu? Het zou goed zijn als er op dat moment meer omgekeken wordt naar de nabestaanden. Want wij blijven over en hebben die euthanasie ook meegemaakt. Je realiseert je in één keer: we zijn weeskinderen."
De duo-euthanasie heeft de band met haar broer wel verdiept, zegt Linda. Want hij is de enige die snapt wat zij toen voelde. Het was volgens haar iets heel verdrietigs, maar ook iets heel krachtigs en moois. Tegelijkertijd vindt ze een leven zonder ouders wel moeilijk. Ook Rob mist zijn ouders en merkt dat het lastig is om te rouwen om zowel je vader als je moeder.
Rob Gorissen
Ouders kregen duo-euthanasie"Soms zit ik te rouwen om mijn moeder en dan denk ik: wacht even, ik vergeet mijn vader. Dan komt er een soort schuldgevoel in me op. Bepaalde situaties passen bij moeder en andere weer bij mijn vader. En daarnaast zie ik het ook als een afsluiting van hen samen."
Twee zussen kregen op 22 januari 2024 euthanasie: Miet en Len Sillen. Het was de eerste keer dat twee zussen op deze manier stierven. Zus Chris Sillen en nichtje Kim Kugler vertellen hoe de laatste momenten waren.
Chris Sillen
Jongste zus Miet en Len"We hadden veel bloemen neergezet en kaarsjes aangestoken. We hebben koffiegedronken en appeltaart gegeten. En toen zei mijn oudste zus: 'Nou is het wel klaar, ik wil in de stoel gaan zitten.' Toen hebben we afscheid genomen en zijn de artsen met spuiten begonnen. In principe waren ze er allebei helemaal klaar voor."
Nichtje Kim vult aan:
Kim Kugler
Nicht van Miet en Len Sillen"Ze hebben elkaar vastgehouden en wij zaten allebei aan een kant om hen weer vast te houden. Zodat de twee artsen die er waren wel gewoon konden doen, wat ze moesten doen."
Het afscheid hebben Kim en Chris als heel liefdevol en waardig ervaren. Chris heeft het nog vaak over haar zussen.
Chris Sillen
Jongste zus Miet en Len"Ik praat heel graag over ze, omdat ze altijd veel voor ons gezin betekend hebben. Mijn kleindochter probeerde laatst te strijken, toen zei ik daar wat over. En toen zei ze: 'Laat mij nou maar, want zo deed tante Miet dat ook.' We praten eigenlijke iedere dag over hen."
De vader van Linda Keemink heeft dementie en is in het bezit van een euthanasieverklaring. Hij heeft altijd gezegd dat hij nooit wil eindigen in een verpleeghuis, voor die tijd wil hij 'weg zijn'. Maar hij wil niet dat zijn vrouw alleen achterblijft. Linda vindt dat ze als dochter in een lastige situatie zit.
Linda Keemink
Dochter van Helga en Wim Keemink"Mijn moeder heeft eerder gezegd: 'Ik wil mee met jou Wim, dan gaan we samen.' Nu zegt ze: 'Ik kan me niet herinneren dat ik dat gezegd heb.' Daarom zit ik nu met een moeilijke kwestie. Mijn vader wil niet gaan omdat hij mijn moeder niet alleen achter wil laten. En mijn moeder wil ook niet dat mijn vader gaat. Je moet eigenlijk je ouders overtuigen: ga met z'n tweeën, doe het gewoon."
Pim, een voetbalvriend van Wim, is blij met hun contact, ondanks de dementie van Wim:
Pim
Vriend van Wim Keemink"Zoals hij nu is, is hij aanvaardbaar. Maar hij is altijd aanvaardbaar voor ons. Zolang hij nog lekker met ons kan converseren. We worden allemaal wat ouder."
Met haar vader kan Linda goed praten over een zelfgekozen dood. Haar moeder vindt het heel confronterend en hoopt nog op lichamelijk herstel voor haar en haar man, zegt Linda.
Linda Keemink
Dochter van Helga en Wim Keemink"Maar mijn vader wordt steeds zieker en mijn moeder wordt ook niet meer beter. Er komt geen verbetering. Mijn vader zegt dus dat hij niet meer wil, maar dat hij haar niet achter kan laten. Dat is gewoon ware liefde. Alleen ik zeg dan: het eindresultaat is dat je op een gesloten afdeling terechtkomt, zonder ma. En tegen mijn moeder zeg ik: dan is pap nog in leven, maar die herkent jou niet meer. Dat wil jij toch ook niet?"
Haar moeder wil nu liever niet nadenken over euthanasie:
Helga Keemink
Moeder van Linda"Euthanasie vind ik ingewikkeld, omdat ik er nog niet aan toe ben. En ik vind dat mijn man er ook nog niet aan toe is en wij dus samen ook niet."
Linda zou het heel mooi vinden als haar ouders uiteindelijk toch kiezen voor duo-euthanasie.
Linda Keemink
Dochter van Helga en Wim Keemink"Mijn moeder trekt heel erg aan mijn vader: laat me niet alleen Wim, dat hebben we afgesproken. Maar pa wil niet meer. En dan? Dan dwing je hem te blijven; dat is geen liefde. Ik zie een Titanic-filmshot voor me waarin twee oude mensen in bed liggen en dan samen gaan. Voor altijd samen. Dat zou het mooiste zijn."
Het denken over duo-euthanasie is doortrokken van de autonomiegedachte, zegt predikant Bert-Jan Heusinkveld tegen DIT (EO).
Bert-Jan Heusinkveld
Theoloog en directeur NPV"Ik bepaal wat ik wil, hoe ik het wil en wanneer ik het wil. Het is het ultieme denken vanuit het ‘ik’. Duo-euthanasie kan iets hebben van welvaartsdecadentie: het is ‘my way or no way’. Het leven lijkt te worden gezien als een ‘project’, waar ik zelf de regie over heb: een ‘doe-het-zelf-project’ waarin ik mijn eigen keuzes maak en daar ook altijd recht op heb."
Volgens Heusinkveld wordt de sociale omgeving hierbij vergeten. Relaties zijn volgens hem namelijk niet iets bijkomends, maar juist iets kenmerkends voor wat het betekent om mens te zijn.
"Kinderen en kleinkinderen raken in één keer hun (groot)ouders kwijt. Mag je dit je naasten aandoen? Moeten toekijken hoe een spuit wordt gezet en 45 minuten later is alles voorbij. De wens om waardig te sterven is heel invoelbaar. Maar wat is er precies waardig aan het doden van wie daarnaar verlangt?"
Samen euthanasie krijgen lijkt daarnaast volgens Heusinkveld een romantisering van de dood te zijn.
"Maar sterven is niet romantisch en tegelijk met een geliefde sterven kan ook een gebrek aan liefde zijn. Een gebrek aan zelfliefde – ik ben niets meer waard zonder de ander; een gebrek aan kinderliefde – ze moeten onze keuze maar respecteren en die aankunnen; een gebrek aan naastenliefde – ik kan niets meer betekenen voor anderen en geef de boodschap mee dat het leven bij bepaalde psychische of leeftijdsgerelateerde klachten het niet meer waard is. Welk signaal geef je daarmee ook af naar jongeren die psychisch lijden en euthanasie steeds meer gaan zien als een uitweg?"
Ethicus Ghislaine van Thiel laat aan DIT (EO) weten dat ze duo-euthanasie een uiting vindt van de maakbaarheid van het sterven.
Ghislaine van Thiel
Ethicus“We leven in een hele liberale samenleving. Je mag overal over beslissen, dus ook over je levenseinde. Eerst werd euthanasie gezien als de laatste mogelijkheid; een kwestie van een patiënt die ondraaglijk lijdt en met zijn rug tegen de muur staat. Dat lijkt nu te veranderen. We lijken op dit moment meer bezig te zijn met het controleren van het sterfbed en het maakbare van het overlijden.”
De duo-euthanasie van oud-premier Van Agt en zijn vrouw, noemt Van Thiel een soort reclame waar romantisch over wordt gedaan.
“Mensen zeggen: ‘Wat heerlijk dat ze samen gaan.’ Euthanasie moet een weloverwogen en vrijwillig verzoek zijn van de patiënt. En bij duo-euthanasie kun je je afvragen: Wil je dat echt op hetzelfde moment? Wil je het echt allebei? Hoe moet een arts dat beoordelen en die onderlinge verhoudingen uit elkaar houden? In theorie kan het natuurlijk dat beide personen even ziek zijn, dat ze op hetzelfde moment zo extreem lijden dat een arts uit oogpunt van barmhartigheid euthanasie toepast. Maar in de praktijk zal dat anders liggen.”
Hoewel uit het onderzoek van DIT blijkt dat veel Nederlanders positief tegenover duo-euthanasie staan, denkt Van Thiel dat veel mensen er toch anders over denken als ze geconfronteerd worden met een echte casus.
“Ik denk dat mensen terughoudender zijn als je ze een specifiek geval laat beoordelen en vraagt: is het goed als de arts deze persoon euthanasie verleent? Wat als mensen een duo-euthanasie van twee mensen van 19 en 20 jaar voor ogen krijgen? Zijn ze dan nog steeds positief? Ik denk dat veel minder mensen geneigd zijn om te zeggen dat dat moet kunnen. Zo niet, dan vraag ik me af of we niet onverschillig aan het worden zijn.”
In Dit is de Kwestie (EO) gaat Hans van der Steeg verder over dit onderwerp in gesprek met verschillende sprekers. Bekijk de uitzending hieronder.
Wil jij de aflevering liever streamen? Klik hier om de aflevering te bekijken via NPO Start.
Coöperatie Laatste Wil wil omstreden Sarco als zelfdodingsmiddel: goed idee of onethisch?
Krijgen psychiaters te veel ruimte om euthanasie te verlenen?
