Het kabinet bezuinigt miljarden op ontwikkelingshulp. Is dat verantwoord? 'Dit kost levens'
Leestijd: 8 minDoor Babette Englebert
Leestijd: 8 minDoor Babette Englebert
"Veel Nederlanders zien ontwikkelingshulp als weggegooid geld."
"Volgens mij kun je met minder geld meer impact maken."
"Ons budget voor ontwikkelingshulp is relatief klein en het brengt ons heel veel."
Geef jij weleens aan een goed doel? Indirect in ieder geval wél: de overheid geeft ieder jaar miljarden belastinggeld aan ontwikkelingshulp. Minister Reinette Klever van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp (PVV) wil daar verandering in brengen: het kabinet gaat de komende jaren miljarden bezuinigen op ontwikkelingshulp. Is dat wel verantwoord?
Het kabinet-Schoof gaat tussen 2026 en 2030 flink bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking. Nu gaat er jaarlijks 1,4 miljard euro naar ngo's, maar vanaf 2026 wordt het budget verlaagd naar ongeveer 0,4 miljard.
Bovendien zal het ontwikkelingsbudget niet meer meegroeien met de Nederlandse economie, wat tot nu wél het geval was. Voor de begroting van volgend jaar betekent dit dat er naast de geplande bezuinigingen nog 319 miljoen euro wordt geschrapt.
Op de lange termijn, vanaf 2030, wordt het budget verder ingeperkt tot een jaarlijkse besparing van 2,4 miljard euro. Begin volgend jaar hoopt minister Klever meer informatie te geven over hoe het kabinet die besparing gaat realiseren.
De geplande bezuinigingen zijn een financiële klap voor ngo's. Op dit moment hoeven deze organisaties officieel namelijk maar 25% van hun inkomsten zelf te verdienen, de overige 75% wordt aangevuld door de overheid. Volgens het nieuwe bezuinigingsplan moeten ngo's voortaan minimaal 50% van hun inkomsten zelf verdienen. Met andere woorden: ze moeten over een paar jaar twee keer zoveel geld binnenhalen als voorheen. Volgens minister Klever is dat nodig omdat de organisaties momenteel "te afhankelijk" zijn van overheidssteun.
Het is overigens niet zo dat alle ngo's 75 procent van hun inkomen uit overheidssteun halen. Save the Children Nederland, Milieudefensie en Hivos verdienen bijvoorbeeld nu al tussen de 25 en 50 procent van hun inkomen zelf.
In een brief aan de Tweede Kamer belooft minister Klever wél dat bepaalde vormen van ontwikkelingshulp onverminderd steun zullen blijven ontvangen. Er blijft bijvoorbeeld budget voor het bestrijden van hiv/aids in ontwikkelingslanden, eerlijke internationale handel en religieuze minderheden. De overheid geeft ook prioriteit aan Nederlandse organisaties die zich internationaal onderscheiden door specialistische kennis en expertise in hun vakgebied. De overheid heeft nog niet bekendgemaakt welke ngo's een uitzonderingspositie krijgen, dus het is voor de organisaties nog even afwachten hoeveel subsidie ze verliezen.
Verder wordt lokaal eigenaarschap belangrijker: organisaties in ontwikkelingslanden mogen meer zelf bepalen. Minister Klever wil een beleid "zonder complexe constructies, zodat zij het geld zo efficiënt mogelijk kunnen besteden", zegt ze in de Kamerbrief.
De plannen stuiten op felle kritiek van Tweede Kamerleden en hulporganisaties. Derk Boswijk (CDA) spreekt bijvoorbeeld van een "kaalslag" en noemt de plannen onverantwoord: "Als we ons afkeren van Afrika hebben we straks dezelfde dreiging aan de zuidflank van Europa als nu aan de oostflank", zegt hij in een Kamerdebat over de begroting. Ferd Grapperhaus, toezichthouder bij de ngo Cordaid en oud CDA-Kamerlid, noemt de bezuinigingen "onchristelijk". Mpanzu Bamenga (D66) wendt zich direct tot minister Klever: "Schaamt de minister zich niet voor dit PVV-afbraakbeleid?"
Minister Klever houdt vooralsnog voet bij stuk. De bezuinigingen zijn ook voor de hulporganisaties zelf van groot belang, benadrukt ze deze week in een Kamerdebat. "Het is belangrijk dat zij veel draagvlak in de samenleving hebben in plaats van staatssteun". Bovendien is dit volgens Klever het beleid dat de Nederlanders wíllen: "De verkiezingsuitslag laat zien dat we ons meer op Nederland moeten richten, en dus ook minder op ontwikkelingshulp."
Heeft minister Klever een punt? Is het goed dat we de bijl in ons budget voor ontwikkelingshulp zetten, of eerder onverantwoord?
Roelien Kamminga, Tweede Kamerlid namens de VVD, staat achter de bezuinigingsplannen van minister Klever. Volgens Kamminga hoeven de bezuinigingen helemaal niet ten koste te gaan van de kwaliteit van de Nederlandse ontwikkelingshulp. Ze vertelt in Dit is Tijs (EO):
Roelien Kamminga
Tweede Kamerlid namens de VVD“De wijze waarop wij ontwikkelingshulp de afgelopen jaren hebben ingevuld is erg versnipperd. Het wordt over heel veel verschillende landen verspreid, met weinig focus. We moeten daarom strategischer gaan kiezen, kijken met welke landen wij als Nederland een band hebben, waar wij een meerwaarde hebben. Dan kun je uiteindelijk veel meer duurzame ontwikkeling teweeg brengen. Volgens mij kun je met minder geld dan zelfs meer impact maken. (…) Bovendien staat het kabinet op dit moment voor een grote bezuinigingsopgave. We moeten echt meer investeren in defensie, in onze veiligheid."
“Het is ook absoluut niet zo dat we niets meer gaan doen; er blijft nog steeds een heel groot budget over. We zitten misschien niet meer in de top 4 of in de top 5 van de landen met het grootste budget voor ontwikkelingshulp, maar we zitten zeker nog in de top 10.”
Daniëlle Hirsch, Tweede Kamerlid namens GroenLinks-PvdA, is kritisch op de uitspraken van Kamminga.
Daniëlle Hirsch
Tweede Kamerlid namens GroenLinks-PvdA"Ik snap dat niet. Ons budget voor ontwikkelingshulp is relatief klein en het brengt ons heel veel. Het verbetert onze positie op het internationale toneel en dat is voor een open handelseconomie als Nederland erg belangrijk. We zijn afhankelijk van andere landen voor onze gezondheid, pandemieën, klimaatverandering, onze economie, strategische grondstoffen. (…) We moeten bovendien in ontwikkelingshulp blijven investeren vanuit medemenselijkheid. Het kost levens als wij gaan korten op dit budget.”
Sara Kinsbergen, hoogleraar culturele antropologie en ontwikkelingsstudies, is kritisch op de bezuinigingen. Daar staat tegenover dat hulporganisaties en de politiek meer hadden kunnen doen om het maatschappelijk draagvlak voor ontwikkelingshulp te waarborgen. Daar moeten we van leren, vertelt Kinsbergen in Dit is de Dag (EO).
Sara Kinsbergen
Hoogleraar Culturele Antropologie en Ontwikkelingsstudies"Ik ben tegen bezuinigingen, maar we moeten ook terugblikken om een gezondere toekomst voor ontwikkelingshulp te bouwen. (...) Veel Nederlanders zien ontwikkelingshulp als weggegooid geld en vinden dat we ons eerst op Nederland moeten richten. Daar hebben we de afgelopen jaren veel te weinig naar geluisterd."
In Dit is Tijs (EO) licht ze haar argument verder toe:
"Vaak zijn internationale uitdagingen enorm complex en ze staan ver af van de samenleving. Het is daarom een kerntaak van hulporganisaties dat ze uitleggen hoe zulke complexe vraagstukken in elkaar zitten, en waarom belangrijk is voor Nederland én voor de wereld dat wij ons gezamenlijk inspannen voor een betere wereld. De afgelopen jaren hebben hulporganisaties die kerntaak onvoldoende in het vizier gehad."
Rolien Sasse, directeur van stichting PAX, is het met Kinsbergen eens dat hulporganisaties meer draagvlak voor ontwikkelingshulp creëren - hoewel de ervaring haar leert dat het niet makkelijk is om de aandacht van mensen te trekken.
Evengoed is ze bezorgd over de bezuinigingen. Sasse vreest dat ze de komende jaren langlopende ontwikkelingsprojecten moet stopzetten, en volgens haar zouden de bezuinigingen zelfs kunnen leiden tot meer oorlog op de wereld. Ze vertelt:
Roelien Sasse
Directeur stichting PAX“Ik was vorige week nog in Zuid-Soedan. Daar zeiden mensen tegen mij: er zijn hier de afgelopen maanden levens gered doordat PAX, met een initiatief vanuit lokale kerken, een aantal groepen bij elkaar heeft gebracht en heeft gezorgd dat zij hun onderlinge strijd neerlegden.”
Volgens Kamminga is het niet de bedoeling dat er meer oorlog ontstaat, maar haar partij gelooft dat je maatschappelijke onrust vandaag de dag efficiënter kunt aanpakken:
Roelien Kamminga
Tweede Kamerlid namens de VVD“Wij willen zeker niet dat het aantal oorlogen toeneemt. Dat is ook de reden waarom wij als VVD ook fors investeren in defensie. We willen die veiligheid in de eerste plaats juist op orde krijgen, want ook voor zulke vredesprojecten [die stichting PAX begeleidt, red.] heb je enige mate van stabiliteit nodig.”
In Dit is Tijs (EO) gaat presentator Tijs van den Brink verder over dit onderwerp in gesprek met GroenLinks-PvdA-Kamerlid Danielle Hirsch, Tweede Kamerlid GroenLinks-PvdA, VVD-Kamerlid Roelien Kamminga, hoogleraar ontwikkelingsstudies Sara Kinsbergen en Rolien Sasse, directeur van organisatie PAX. Bekijk de volledige aflevering hieronder.
Je kunt Dit is Tijs (EO) ook terugluisteren als podcast. Klik hier om naar je favoriete podcast-app te gaan of luister hieronder.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
In Dit is de Dag (EO) gaat Tijs van den Brink verder over dit onderwerp in gesprek met Michiel Servaes, directeur van Oxfam Novib, en Sara Kinsbergen, hoogleraar Culturele Antropologie en Ontwikkelingsstudies. Beluister de uitzending hieronder als podcast.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
Goede doelen vrezen plan nieuw kabinet: 'Behoud de belastingaftrek voor giften'
Een goed doel steunen met je erfenis: hoe werkt dat?
