"De rode loper mag in gemeenten juist uit voor de kerken."
"Het is een blinde vlek, waar volgens mij ook iets van religiestress bij zit."
Door een beroep op de scheiding van Kerk en Staat weigeren veel gemeenten om kerkgemeenschappen te ondersteunen bij hun zoektocht naar huisvesting. Waar buurthuizen en sportverenigingen wel kunnen rekenen op die overheidssteun, worden kerken aan hun lot overgelaten. Is dat terecht en hoe zit dat dan met die Kerk en die Staat?
Onlangs luidden de Rotterdamse raadsleden Gerben van Dijk en Thom van Dam (ChristenUnie Rotterdam) de noodklok met een opiniestuk in het Algemeen Dagblad: "Zonder kerken verliest Rotterdam een deel van haar hart", stellen zij. Veel kerken kunnen namelijk geen gebouw of ruimte vinden om samen te komen. Hierdoor dreigen ze te verdwijnen. Zij roepen het stadsbestuur dan ook op om kerken net zo serieus te nemen als musea en voetbalclubs.
Deze noodkreet klinkt uit diverse hoeken, met name in de grote steden. Het zijn daar vooral de migrantenkerken die in tegenstelling tot traditionele kerken hard groeien. De afgelopen tien jaar zijn er wel honderd nieuwe kerken bijgekomen. Hierdoor is er een groot huisvestingsprobleem ontstaan. Ondertussen lopen de traditionele kerken leeg en krijgen hun kerkgebouwen en gebedshuizen een andere, vaak commerciële, bestemming.
Begin maart 2025 stuurden tientallen Amsterdamse kerkleiders en -bestuurders al een brandbrief aan burgemeester Femke Halsema vanwege de vrees voor het voortbestaan van kerken, omdat ze geen onderkomen hebben of deze dreigen te verliezen. Wethouder Rutger Groot Wassink (Groenlinks Amsterdam) reageerde dat hij het géén taak van de overheid vond om religieuze instellingen te voorzien van huisvesting. "We hebben een scheiding van kerk en staat".
Onlangs was daar ook nog de opmerking van de Tilburgse interimburgemeester Onno Hoes, na de inval bij een gebedsdienst en arrestatie van gebedsgenezer Tom de Wal: de pinkstergemeente waar De Wal zou spreken mocht volgens hem sowieso niet samenkomen in het buurthuis (waar het een ruimte huurde), omdat het een maatschappelijke bestemming zou hebben en geen religieuze. Er zou ook onderzoek komen naar andere kerken die in daarvoor niet bestemde gebouwen samenkwamen.
Om de maatschappelijke waarde van de kerken te illustreren refereert Gerben van Dijk (CU Rotterdam) aan een onderzoek van bijna 20 jaar geleden.
Gerben van Dijk
Raadslid CU Rotterdam"We hebben in Rotterdam eerder een onderzoek uitgevoerd, genaamd 'Tel je Zegeningen'. Daaruit bleek dat de kerken de stad jaarlijks een voordeel opleveren van tussen de 330 en 365 miljoen euro. Dat komt vooral door hun vrijwilligerswerk en welke kosten er daardoor vermeden worden. Met die wetenschap zou de rode loper juist wel uit mogen voor de kerken."
Het KASKI (kerkelijk onderzoeksinstituut) berekende in 2008 wat kerken de samenleving opleveren. In opdracht van de gemeente Rotterdam zetten onderzoekers hun maatschappelijke waarde om in euro’s: van steun bij rouw, ziekte en armoede tot het onderhouden van monumentale gebouwen. Uitkomst: landelijk ontzorgen kerken de samenleving voor miljarden; in Rotterdam alleen al gaat het om honderden miljoenen per jaar. De Pauluskerk, met haar hulp aan dak- en thuislozen, is daarvan een bekend voorbeeld.
Gerben van Dijk
Raadslid CU Rotterdam"Tegelijkertijd zijn steeds meer Rotterdamse kerken zelf dakloos. Vanwege hun maatschappelijke meerwaarde verwacht je dat het stadsbestuur actief met deze kerken meedenkt. Net zoals dat bijvoorbeeld bij talloze culturele instellingen en sportclubs al gebeurt. Maar wie dit verwacht, komt bedrogen uit. ‘De overheid is neutraal en gaat dus niet over huisvesting van kerken,’ zo klinkt het. Fopliberalisme en religiestress vieren nog altijd hoogtij, en niet zonder gevolgen. CDA-wethouder Hugo de Jonge heeft 2020 kerken de toegang tot Huizen van de Wijk (Rotterdamse buurthuizen, red.) ontzegt, waardoor veel kerken dakloos zijn geworden. Liever dan een positieve visie te ontwikkelen, roepen de VVD en Leefbaar Rotterdam dat de Pauluskerk weg moet uit het stadscentrum. Als het de politiek uitkomt, gaat de overheid kennelijk wél over kerkelijke huisvesting."
Van Dijk waarschuwt in zijn betoog in het AD dat een dergelijk beleid niet zonder gevolgen kan blijven.
Gerben van Dijk
Raadslid CU Rotterdam"Rotterdam is de stad van ‘bouwen, bouwen, bouwen’. Van samen aan de slag. Maar wat gebeurt er als je een stad bouwt zonder goed cement? Als 'samen aan de slag' steeds meer 'ieder voor zich' wordt? Daar komt Rotterdam wel achter, als haar stadsbestuur de ruimte voor kerken en andere religieuze en maatschappelijke organisaties blijft verwaarlozen."
Madelon Grant van het landelijk platform Samen Kerk in Nederland (SKIN) signaleert een trend die al veel langer speelt.
Madelon Grant
Coördinator SKIN"In veel beleid wordt er onvoldoende rekening gehouden met het feit dat een aanzienlijke minderheid van de Nederlandse bevolking religieus is. Dus als er een nieuwbouwwijk uit de grond gestampt wordt dan heeft de gemeente daar bepaalde voorzieningen in gepland, maar voor religie is daarin meestal geen plek. Daar wordt al decennia geen rekening mee gehouden. Dat is best vreemd, want je weet dus dat een percentage van de mensen die in die wijk gaan wonen gelovig is en behoefte heeft om ergens samen te komen. Dat is een blinde vlek, waar volgens mij ook iets van religiestress in zit of een verkeerde interpretatie van scheiding kerk en staat. Maar dat zorgt wel blijvend voor een extra barrière die andere organisaties niet hebben."
Voor Grant is het simpel:
Madelon Grant
Coördinator SKIN"Wat gebeurt er in een buurthuis of school? Daar worden boeken gelezen, daar wordt gezongen, daar wordt samen gegeten. Wat doen kerken op zondag? Die lezen een boek, die zingen samen en die eten daarna samen een hapje. Er wordt informatie uitgewisseld en er wordt voor elkaar gezorgd. Alleen is het in een kerk toevallig een christelijk boek en christelijke muziek. Maar de informatie en de zorg die er wordt uitgewisseld is maatschappelijk heel relevant. Dus maatschappelijk vastgoed is daarvoor net zo goed geschikt. En ik denk dat daar een sleutel naar een oplossing zit. Als je maatschappelijk vastgoed veel meer multifunctioneel kunt delen met elkaar is er veel meer plek in de stad voor iedereen."
In Dit is de Dag (EO) gaat Jan Willem Wesselink verder over dit onderwerp in gesprek. Beluister de uitzending hieronder als podcast.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
Gert-Jan Segers: 'Scheiding kerk en staat beschermt gelovigen tegen een bemoeizuchtige overheid'
Schond burgemeester Onno Hoes met arrestatie Tom de Wal de vrijheid van godsdienst?
