Maarten van Rossem: 'Christenen weten eigenlijk bar weinig van hun eigen godsdienst'
Leestijd: 5 minDoor Boudewijn Drechsler
Leestijd: 5 minDoor Boudewijn Drechsler
Het leven heeft voor Maarten van Rossem geen enkele zin. En hij houdt niet van 'grote verhalen'. Toch had hij ooit een mystieke ervaring in een Engelse kathedraal en beschrijft hij hoe de hemel er voor hem uit zou moeten zien. In De Ongelooflijke Podcast (EO) ging het wereldbeeld van Neerlands markantste historicus naadloos over in zijn persoonlijke beleving.
"Ik vind alles wat met marcheren, vlaggen en overdreven enthousiasme voor een land te maken heeft, niet deugen. Het is slechts paniek, angst en onzekerheid." Wanneer het gesprek op een gegeven moment gaat over de grote nationale verhalen die landen nodig denken te hebben om hun bevolking te verbinden en te inspireren, is Van Rossem stellig: de wereld, en ook Europa, is beter af zonder dat soort verhalen.
"Hitler en Napoleon, zij hadden van die grote verhalen." En dat liep dus niet goed af. "Dingen die met het leven zelf te maken hebben, rechtsstatelijkheid, dat mensen fatsoenlijk behandeld worden, zijn veel belangrijker. Essentiële zaken die volledig ontbreken in twee hedendaagse naties die denken een groot verhaal te hebben: China en Amerika."
"Het christendom, daar kun je alle kanten mee op. Zolang het maar niet tot kruistochten leidt."
Van Rossem zoekt het liever dicht bij huis: "Je hebt van die lijstjes met beste landen om geboren te worden of te wonen. Die komen allemaal op hetzelfde neer, namelijk dat die kleine Noordwest-Europese landen toch zo slecht nog niet zijn."
Waarom deze landen altijd in de top tien van fijnste landen staan? "Dat ligt dus aan het feit dat ze klein zijn. Dat ze wel grote verhalen hebben gehad, maar al lang en breed beseffen dat die weinig te betekenen hadden. En dat ze zich natuurlijk deels moesten verenigen met anderen om niet ten onder te gaan. En dat ze tegelijkertijd ook fatsoensnormen moeten hebben, die ze denk ik voor een niet onbelangrijk gedeelte hebben, ontleend aan het protestantisme."
En daar komt het christendom om de hoek kijken. "Het christendom, daar kun je alle kanten mee op, zoals bekend. En ook het christendom neigt tot grote verhalen natuurlijk. We hebben ook de kruistochten gehad. Dus zolang het maar niet leidt tot kruistochten."
Wat Van Rossem betreft moet je je niet door grote verhalen laten leiden, maar altijd zelf blijven nadenken en dat geldt ook voor christenen: "Wat mij altijd opvalt, is dat christenen eigenlijk bar weinig weten van hun eigen godsdienst. En dat ze er verstandig aan doen om het Oude en het Nieuwe Testament eens gedetailleerd door te nemen.
Ik was bijvoorbeeld toch verrast toen ik op een keer dat verhaal las waarin Jezus iets deed op de sabbat, een genezing geloof ik. En dan wordt hij bekritiseerd door die Farizeeërs die daar voorbijkomen, want op de sabbat mag je niets doen. Maar Jezus zei dat als je iets nuttigs kunt doen op de sabbat, je dat vooral niet moet laten. En ik vond toen dat christelijk Nederland mij langdurig belazerd had met de gedachte dat je niets nuttigs mag doen op zondag."
"De hemel die ik mij voorstel, is een rustig studievertrek in een beetje stille provinciestad."
Want hoewel het leven geen enkele zin heeft volgens Van Rossem, "0,0 procent", kan je er volgens hem, onder andere met nuttige dingen, wel zin aan geven. En dat doet van Van Rossem dan ook: "Ik ben bijvoorbeeld gek op mijn kinderen. Ik vind mijn kleinkinderen leuk. Ik vind het leuk dat ik hier zit te ouwehoeren. Ik bedoel, voor mij is betekenisgeving dat je elke dag de indruk hebt dat je leeft. Je moet het uiteindelijk zelf invullen. Ik zie het ook bij mensen die depressief zijn, waarbij ze als het ware lijkt of ze vergeten zijn dat ze zelf de betekenisgevers zijn."
Hoewel Van Rossem die zin van het leven dus niet in geloof of religie zoekt, heeft hij persoonlijk toch ook wel eens een bijzondere ervaring gehad in een kerk. "Zeker, maar dan van een heel andere aard. Van mystieke aard. Ik was eens in Engeland, in die grote kathedraal in Salisbury. En wij liepen daar naar binnen, het was tegen de Kerst. Sowieso ben ik gevoelig voor kerkelijke ruimtes, dat moet ik er direct bij zeggen. En daar zat een BBC-orkest en die oefende voor de kerstuitzending. En dat speelde een stuk van Haydn. Ah, dat was echt... Dat je denkt: hoe is dit mogelijk? Het voelde bijna een beetje hemels. Nou, als de hemel zo in elkaar zit… Als er ook maar weer een eind aan komt, want het woord oneindig of eeuwig vind ik hoogst ongelukkig."
Maar als er een hemel zou bestaan: "Dan is toch de vraag: wat doe je daar? Vooral omdat het een zaak is van eeuwigheid. Dan denk ik toch dat een hemel voor iedereen anders is. De hemel die ik mij voorstel, is een rustig studievertrek in een beetje stille provinciestad. Waar ook een hele fijne, beetje ouderwetse boekhandel is. Met een beetje stof." Of: "Ik ben ook wel bereid een podcast te maken. Als dat kan daarboven. En dan in gesprek met Jezus."
In De Ongelooflijke Podcast (EO) praat David Boogerd met Maarten van Rossem en zijn vaste gast, theoloog Stefan Paas. Beluister het gesprek hieronder.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
De Ongelooflijke Podcast (EO) is ook te bekijken via YouTube en NPO Start. Bekijk de volledige uitzending hieronder.
De weergave van deze video vereist jouw toestemming voor social media cookies.
