Moet het makkelijker worden een kind via een draagmoeder te krijgen? 'We moeten in alles pionieren'
Leestijd: 6 minDoor Rozemarijn van der Stelt
Leestijd: 6 minDoor Rozemarijn van der Stelt
"Je hebt een medische verwijzing, maar er wordt eigenlijk alleen gezegd: kom maar terug als je een draagmoeder hebt gevonden."
"In Nederland is voor mijn gevoel niets geregeld voor de vaders."
"Er zitten zoveel onzekerheden in de wet wat ervoor kan zorgen dat kinderen en draagmoeders straks minder goed af zijn."
Wat als je kinderwens groot is, maar je zelf niet zwanger kunt worden? In Nederland kun je dan op zoek gaan naar een draagmoeder. In theorie is dat mogelijk, maar in de praktijk blijkt het allesbehalve eenvoudig. Draagmoeders zijn moeilijk te vinden en wie wel een match vindt, krijgt te maken met ingewikkelde regels. Een nieuwe wet moet daar verandering in brengen.
Stellen met een onvervulde kinderwens kunnen in Nederland op zoek gaan naar een draagmoeder, al is dat niet zo makkelijk als het wellicht klinkt.
Draagmoederschap is toegestaan zolang de draagmoeder geen betaling krijgt voor het dragen van het kind. Alleen kosten die bij de zwangerschap horen, zoals medische zorg of zwangerschapskleding, mogen door de wensouders worden vergoed. Er bestaan wel losse regels en richtlijnen, maar een samenhangende wet ontbreekt. Daardoor moeten wensouders en draagmoeders nu zelf hun weg zoeken en is vooraf vaak niet duidelijk hoe een draagmoederschapstraject precies moet verlopen.
Op dit moment is de draagmoeder bij de geboorte automatisch de juridische moeder van het kind. Wensouders moeten daarna een procedure doorlopen om officieel het kind te adopteren en ouder te worden. Die procedure kan meer dan een jaar duren. In die periode mogen wensouders geen medische beslissingen nemen voor de baby en hebben zij geen recht op regelingen zoals verlof of toeslagen. Dat zorgt voor onzekerheid, juist in de eerste maanden na de geboorte.
Ook is het nu verboden om openlijk te zeggen dat je een draagmoeder zoekt of je aan te bieden als draagmoeder. Adverteren mag niet, omdat de overheid wil voorkomen dat er een commerciƫle markt ontstaat. Daardoor zijn wensouders vaak afhankelijk van toeval of hun eigen netwerk.
Het wetsvoorstel Wet kind, draagmoederschap en afstamming werd in 2023 ingediend door toenmalig minister voor Rechtsbescherming Franc Weerwind (D66). Binnenkort debatteert de Tweede Kamer over het voorstel.
In de wet staat onder meer het plan om vooraf vast te leggen wie de juridische ouders zijn en om adverteren toe te staan, binnen duidelijke grenzen. Een nationale draagmoederbank gaat wensouders en draagmoeders aan elkaar koppelen. Dit moet voorkomen dat wensouders uitwijken naar het buitenland, waar minder regels zijn en waar de Nederlandse overheid geen zicht heeft op de omstandigheden waarin draagmoederschap plaatsvindt.
Tegenstanders, zoals ChristenUnie en SGP, vrezen dat de nieuwe wet draagmoederschap verder normaliseert. Zij maken zich zorgen dat vrouwen onder druk kunnen komen te staan om draagmoeder te worden, bijvoorbeeld door financiƫle omstandigheden. Ook waarschuwen zij dat het toestaan van adverteren kan leiden tot een markt waarin vraag en aanbod centraal komen te staan, zelfs als betaling officieel verboden blijft. Volgens hen bestaat het risico dat het belang van het kind en de draagmoeder op de achtergrond raakt. Daarnaast wijzen zij op ervaringen met internationale adoptie, waar later misstanden aan het licht kwamen, en vrezen zij dat draagmoederschap een vergelijkbaar probleem kan worden.
Partijen als D66, VVD en Volt zeggen juist dat duidelijke regels in Nederland nodig zijn om wensouders, draagmoeders en kinderen beter te beschermen.
Xerina en Frank hebben een grote kinderwens, maar door de endometriose is zwanger worden voor hen allesbehalve vanzelfsprekend. In EO-programma Dit is de kwestie vertellen ze over wat ze mee hebben gemaakt. Xerina krijgt verschillende miskramen en twee keer wordt hun kindje levenloos geboren. Zelf een kindje dragen is daarna geen optie meer, omdat haar baarmoeder operatief moest worden verwijderd. Daarom zoekt het stel nu een draagmoeder.
Xerina
Wensouder"We hebben nog embryo's liggen in het ziekenhuis en daar werd gezegd: 'Als je nog een kinderwens hebt, dan kan je een medische doorverwijzing krijgen voor draagmoederschap'. Hoe mooi zou het zijn als we nog steeds een kindje van onszelf zouden kunnen krijgen?"
De zoektocht naar een draagmoeder blijkt lastig te zijn.
Frank
Wensouder"Je begint aan een zoektocht. Hoe werkt deze wereld? Dan kom je erachter dat er heel weinig informatie is. Je hebt een medische verwijzing die zegt dat je een draagmoeder kan zoeken, maar er wordt eigenlijk alleen gezegd: kom maar terug als je een draagmoeder hebt gevonden."
Xerina en Frank delen hun verhaal in een interview. Via dat artikel komen ze in contact met een mogelijke draagmoeder. Bij het aangaan van een traject komen veel juridische zaken kijken. Het kindje moet na de geboorte immers nog officieel geadopteerd worden door Xerina en Frank.
Frank
Wensouder"Het klinkt heftig dat we na de geboorte een lange periode moeten wachten tot het kindje bij ons hoort. In de tussentijd speelt er toch een bepaalde onzekerheid. Na de geboorte is het dus nog niet klaar."
Lees op 13 mei 21.00 uur meer over Frank en Xerina op dit.eo.nl.
Walther is getrouwd met Rick en beide koesteren een groot verlangen om samen kinderen te krijgen. Vijf jaar geleden richtten ze een eigen kledingmerk op. Via dat merk proberen ze hun kinderwens zo bekend mogelijk te maken zonder de regels te overtreden.
Walther
Wensouder"Voor draagmoederschap mag je natuurlijk niet adverteren in Nederland [...]. Dus die potentiƫle draagmoeder moet je tegen het lijf lopen. In Nederland is voor mijn gevoel niets geregeld voor de vaders. Zowel in de zoektocht niet als tijdens de zwangerschap en daarna. We moeten in alles pionieren."
Via hun kledingmerk komen ze in contact met Eefje, die graag draagmoeder voor het stel wil worden. Ze doorlopen een traject van twee jaar, maar het lukt niet om zwanger te worden.
Eefje
Voormalig draagmoeder"De beslissing om te stoppen met proberen is geen makkelijke beslissing geweest. [...] Achteraf had ik behoefte gehad aan begeleiding bij de constante teleurstelling na het mislukken van een terugplaatsing of zelf-inseminaties. [...] Zonder de steun van mijn gezin had ik dit niet kunnen doen."
Walther en Rick beseffen dat er een mogelijkheid is dat hun kinderwens onvervuld blijft.
Walther
Wensouder"We hebben 'ja' gezegd op onze trouwdag en dat is voor het leven. Zodra onze kinderwens tegen ons werkt en wij het niet meer leuk hebben met elkaar, dan moeten we een goed gesprek hebben om te kijken of dit nog wel echt onze wens is."
Hoogleraar Stef Groenenwoud is medisch ethicus en zet vraagtekens bij de nieuwe wet over draagmoederschap. Hij benadrukt dat een kinderwens begrijpelijk is, maar waarschuwt voor de gevolgen van de wet op de lange termijn.
Stef Groenewoud
Medisch ethicus"Ik denk dat bij iedereen die zich over die vraag buigt bescheidenheid past. Een kinderwens is heel invoelbaar. Tegelijkertijd ben ik ook ethicus en is het mijn beroep om ook na te denken over deze thematiek en wat het doet met het grotere geheel."
Hij maakt zich zorgen over negatieve gevolgen.
Stef Groenewoud
Medisch ethicus"Het heeft als nadeel dat je de draagmoeder reduceert tot een dienstverlener of instrument. Eigenlijk wordt het toch een soort marktplaats. Dat heeft per definitie het gevaar in zich dat het niet voor iedereen in gelijke mate toegankelijk is. Mensen die er wat minder goed over kunnen nadenken, mensen met een dunnere portemonnee, die hebben per definitie minder toegang tot dit hele gebeuren."
Meer wetgeving is volgens Groenenwoud niet de oplossing.
Stef Groenewoud
Medisch ethicus"Ik denk dat het 'worst case scenario' is dat we denken met deze nieuwe wet de belangen van wensouders, draagmoeders en het kind te dienen. Maar dat er zoveel onzekerheden in zitten dat kinderen en draagmoeders straks minder goed af zijn. En dat ook wensouders in een setting terecht komen waar ze eigenlijk helemaal niet hadden willen zijn. Volgens mij zou het 'best case scenario' zijn dat we ons realiseren dat we niet alle moeilijke dingen en alle tragiek in ons leven gaan oplossen in een wet."
Lees 14 mei het complete interview met Stef Groenewoud op dit.eo.nl.
In Dit is de kwestie (EO) gaat Rachel Rosier verder over dit onderwerp in gesprek. Bekijk de volledige uitzending woensdag 13 mei op NPO2.
Wil jij de aflevering liever streamen? Klik hier om de aflevering te bekijken via NPO Start.
'IND dreigde baby uit te zetten', familierechters luiden de noodklok over draagmoederschap
SGP wil draagmoederschap verbieden: 'Reduceert vrouwen tot een productiemiddel'
