Ontsnapt uit een gesloten gemeenschap: 'Hij noemde mij zijn bezit'
Leestijd: 7 minDoor Mariska van der Veen
Leestijd: 7 minDoor Mariska van der Veen
"Van de ene op de andere dag had ik geen ouders meer."
"Mijn vader heeft seks met mijn tante en mijn moeder met mijn oom."
"Ik wilde weg, maar dan gaf hij me nog een kus."
"Mijn vader werd verliefd op een andere vrouw en dat werd gezien als liefde van de Heer."
Verschillende jongeren stapten afgelopen jaren uit een gesloten gemeenschap in Zuid-Holland. "Iedereen had seks met elkaar en niet met de eigen partner. Het werd allemaal goedgepraat met mooie Bijbelse woorden", vertelt ex-lid Sjacco.
In Nederland bestaan verschillende geïsoleerde gemeenschappen. In Klinkt als een sekte (EO) komen er vier voor het voetlicht. Eén zo'n beweging is die van Wim* in Zuid-Holland. Deze groep is al verschillende keren in opspraak geraakt.
De gemeenschap van Wim ontstond in de jaren 80 vanuit een Bijbelstudiekring. De groep heeft officieel geen naam, maar wordt door leden 'De samenkomst' genoemd. De groep bestaat uit tachtig tot honderd leden. De leider Wim was ooit boekhouder. In de gemeenschap zitten ook een aannemer en een kweker waar een deel van de volgelingen bij werkt. De meeste leden wonen in Waddinxveen, Boskoop, Alphen aan de Rijn en Vroomshoop.
Onder Wim bevindt zich een raad van oudsten, allemaal mannen. Zij worden geestelijk vaders en voorgangers genoemd. Zij oefenen gezag uit op zowel mannen als vrouwen en kinderen. Recent stapte één van de oudsten uit de gemeenschap, veel jongeren vertrokken daarop terwijl hun ouders bleven.
De groep raakte al meerdere keren in opspraak. In de jaren 90 delen verschillende klokkenluiders hun verhaal. In 1995 bericht het Reformatorisch Dagblad dat de geïsoleerde gemeenschap "een verwoestend spoor in de regio" trekt. Een jaar later meldt Trouw dat volgelingen van Wim mogelijk voor een zelfmoordactie naar Jordanië gaan. Ze zouden in de grottenstad Petra 'de dag des oordeels' willen afwachten.
Hoewel het een tijdlang rustiger lijkt rond de gemeenschap, berichtte het AD in 2019 dat de groep nog steeds actief is. Een dominee vertelt in het artikel dat de impact op mensen enorm is: "Ik sprak een mevrouw van rond de tachtig die haar dochter al ruim 25 tot 30 jaar niet meer gezien heeft." En in 2024 schrijft De Stentor over een afsplitsing van de groep in het Twentse Vroomshoop. Een volgeling vertelt dat hij afscheid heeft genomen van zijn familie: "Dat is niet makkelijk, maar wel de waarheid. Ik spreek ze niet meer, die consequentie neem ik. Dat vinden mensen extreem. Misschien is het dat ook wel, maar het overkwam de Here Jezus ook."
Wim is om een verklaring gevraagd door de EO, hij laat weten: "Ik heb geen enkele behoefte om in het openbaar een mening te geven of me te verdedigen tegenover een mening van iemand anders, over zaken waar ieder mens zijn strikt persoonlijke geweten en verantwoording voor kent. En dat als schouwspel voor een wereld, die bestaat in tegengestelde meningen en belevingen."
In Klinkt als een sekte (EO) spreekt Israel van Dorsten verschillende mensen die net als hij uit een gesloten gemeenschap zijn gestapt. Het zijn allemaal jonge mensen, waarvan de ouders nog bij de beweging van Wim zitten.
Gabrielle groeit op in de beweging van Wim. Rond haar dertiende begint ze vragen te stellen over hem aan haar ouders. Dit gedrag wordt als problematisch gezien. Als minderjarige wordt ze uit de groep gezet en belandt in de jeugdzorg. Ze is nu kapper in Australië.
In de groep van Wim leerde ze dat ze er niet toe deed, vertelt Gabrielle. Verjaardagen werden bijvoorbeeld niet gevierd. Als vrouw deed je er nog minder toe, mannen hadden het voor het zeggen in de groep.
Gabrielle
Stapte uit een sekte"Mijn vader had volledige macht over mijn moeder, zij had niks te zeggen. Wim bepaalde alles en iedereen gehoorzaamde aan hem. Als je een keer echt te ver was gegaan, dan moest je bij hem langs en dan kreeg je de wind van voren. Ik gaf altijd mijn mening en dat werd mij niet in dank afgenomen. Mijn vader en ik hadden vaak ruzie en dat werd soms ook fysiek, hij had losse handjes. Binnen de groep was het genormaliseerd om een harde opvoeding te krijgen."
Op den duur escaleert de situatie. Wim neemt haar mee in de auto om te praten, scheldt haar uit voor 'vies vuil varken' en zegt bij thuiskomst tegen haar ouders dat ze de duivel is en dat ze haar moeten negeren. Op haar dertiende besluit ze uit huis te gaan, omdat de situatie ondraaglijk wordt.
"Van het ene op het andere moment had ik eigenlijk geen ouders meer. Ik woonde er nog wel, maar ze praatten niet met mij. Het is bizar dat je de band van ouder en kind zo aan de kant kan zetten voor het geloof. Ik kan me niet voorstellen dat ik mijn eigen dochter zou laten gaan op die leeftijd. Of diegene nou iets anders gelooft of niet."
Sjacco is de broer van Gabrielle. In tegenstelling tot Gabrielle gaat hij discussies uit de weg en bemoeit hij zich nergens mee. Pas op zijn 21e tijdens een reis naar Australië, besluit hij niet terug te keren en uit de beweging te stappen.
Zijn zusje noemt hij de stoerste van allemaal, omdat ze vragen stelde. De meeste mensen in de beweging waren zwak en hielden hun mond dicht, net als hijzelf. Maar de beweging had ook mooie kanten volgens Sjacco.
Sjacco
Stapte uit een sekte"Mijn oom had een bedrijf. Als iemand geen werk had, zei hij: 'Kom maar bij mij werken.' Iedereen werd opgevangen. Iedere zondag was er een korte inleiding bij de bijeenkomst. Dan werd verteld dat er iemand ziek was en naar de dokter moest en dan kwam de vraag wie haar kon brengen. Er waren altijd tien mensen die dan konden helpen."
Wim stelt op een gegeven moment mannen aan die geestelijk vader worden, zogenaamde oudsten, van getrouwde vrouwen en jongeren. Zij moeten alles met elkaar delen en dat leidde uiteindelijk vaak tot seks, stelt Sjacco.
"Ik dacht: ik ben voor de gek gehouden. Iedereen loopt nu seks met elkaar te hebben, maar niet met hun eigen partner. Dus ik dacht: jullie zeggen dat God mooi is, maar wat is hier mooi aan dan? Mijn vader heeft seks met mijn tante en mijn moeder met mijn oom. Mijn neef wist dat zijn vader de geestelijk vader van meerdere vrouwen was en dat er ook meer was dan dat. Hij is naar Wim toegegaan. Het werd allemaal weggepraat met hele mooie Bijbelse woorden."
Ook Prisca is van kinds af aan lid van de beweging. Ze krijgt op den duur een oudste toegewezen die haar helemaal voor zichzelf opeist.
Prisca
Stapte uit een sekte"Iedere week kwam hij me met de auto ophalen om te praten. We bespraken mijn leven en hij leerde mij over God en de Bijbel. Zo begon het. Als ik het niet met hem eens was, kwam ik de auto niet uit. Soms duurden die ritjes wel drie uur, daarna was ik helemaal kapot. Dan kon ik alleen maar huilen en was ik in paniek."
"Vaak stopten we ergens op een afgelegen parkeerplaats en dan ging hij me troosten. Ik dacht dan: hij is weer lief, dan is het nu voorbij. Hij ging me dan knuffelen en vaak ook kussen. Ik zat echt vast in die auto. Ik wilde dan weg van hem, maar dan gaf hij me nog een kus. Ik kon geen kant op. Maar ik moest oké gevonden worden door hem, want anders zou ik uit de groep kunnen worden gezet."
Ze krijgt op den duur een relatie met een jongen buiten de groep, Jaap. Dit zorgt voor veel spanning, ze mogen namelijk geen relatie hebben, zegt de oudste.
"We gingen met z'n tweeën naar de oudste toe. Hij legde twee uur lang uit dat hij bepaalde of ik een relatie met Jaap mocht hebben, omdat hij als eerste een relatie met mij had. Ik moest vaak ook zeggen dat ik van hem hield en hem op de mond kussen. Hij zei: 'Jij bent mijn bezit, jij bent altijd van mij.'"
Uiteindelijk helpt haar vriend haar om uit de groep te stappen. Zonder Jaap had ze het niet gered, zegt Prisca.
Bernice is de zus van Prisca. Over wat ze meemaakt praat ze niet met haar zusje, want ze vertrouwt eigenlijk niemand. Ze leidt een dubbelleven, als zangeres in 'de gewone wereld' en als volgeling in de gemeenschap. Ze wil namelijk niet het contact met haar ouders kwijtraken, wat gebeurt als je uit de groep van Wim stapt.
Alles veranderde in haar leven toen op haar dertiende haar vader werd aangesteld als oudste, vertelt Bernice.
Bernice
Stapte uit een sekte"Mijn vader kreeg andere vrouwen toegewezen. Op één vrouw werd hij echt heel erg verliefd. Dat werd allemaal gedoogd, omdat het als liefde van de Heer werd gezien. Mijn moeder onderdrukte alle gevoelens die ze niet kon uiten en dat zorgde voor heel veel ruzie. Wij kregen toen ook een oudste toegewezen. Maar ik wilde helemaal geen oudste. Ik wilde gewoon soms een knuffel van mijn moeder."
Net als haar zusje Prisca moest ze alles bespreken met haar oudste. Wilde ze naar een bepaald feestje, dan moest ze dat met hem overleggen.
"Ik kreeg dan een beetje vrijheid en soms ook niet. Het eindigde altijd in een hele intense knuffel. Ik heb nog steeds veel bevestiging nodig, omdat ik mijn hele leven toestemming heb moeten vragen."
De ouders van Prisca en Bernice zitten nog in de beweging, ze hebben geen contact meer met elkaar.
"Ik heb een brief naar mijn ouders geschreven en verteld hoe ik erover dacht en ook gezegd dat ik het niet erg vind als zij er anders over denken. Maar ik heb nooit een reactie gehad. Dat steekt en het ergste is dat ik voelde dat ik al langer niet meer bestond voor hen. Ik kwam mijn ouders laatst toevallig tegen in de Etos en het eerste wat ik voelde was angst."
*De achternaam van Wim kan om juridische redenen niet genoemd worden.
In Klinkt als een sekte (EO) gaat Israel van Dorsten in gesprek met lotgenoten die, net als hij, uit een gesloten beweging zijn ontsnapt en onderzoekt daarbij: hoe werkt verdeel en heers in een geïsoleerde beweging? Bekijk de volledige uitzending hieronder.
Wil jij de aflevering liever streamen? Klik hier om de aflevering te bekijken via NPO Start.
