Lilian Marijnissen onderzoekt hoe we mensen in de knel kunnen helpen: 'Tweede toeslagenschandaal als we dit niet goed regelen'
Leestijd: 5 minDoor Joanne Westeneng
Leestijd: 5 minDoor Joanne Westeneng
Je zal maar ruzie krijgen met je huisbaas of vastlopen in een oerwoud van toeslagen... en dan ontdekken dat goede hulp vooral afhangt van waar je woont. Precies dat ziet Lilian Marijnissen tijdens haar rondgang door Nederland. In de ene gemeente is hulp dichtbij, in de andere moet je maar hopen dat iemand je de weg wijst. Waarom dat volgens haar niet alleen onhandig, maar ook riskant is, legt ze uit in haar tussenrapport.
Een landelijk netwerk dat mensen meer toegang moet geven tot hulp en rechtsondersteuning. Wat Lilian Marijnissen betreft moet dat er absoluut komen.
De voormalig SP-leider ziet grote verschillen tussen gemeenten als het gaat om hulp die mensen ontvangen als ze financieel of juridisch vastlopen. Op sommige plekken is ondersteuning goed geregeld, op andere plekken is er bijna niets. En juist daar vallen mensen tussen wal en schip.
"Iedereen moet toegang krijgen tot het recht. Als we dat niet goed met elkaar regelen, dan zál zo'n schandaal weer gaan gebeuren. Dat was de uitkomst van de parlementaire enquête na het toeslagenschandaal."
In opdracht van drie ministeries en de Vereniging Nederlandse Gemeenten ging Marijnissen aan de slag. Samen met een klein team wil ze een "landelijk dekkend netwerk" van hulp opzetten. "Iedereen moet gewoon in de buurt goede hulp kunnen krijgen", legt ze uit. Die hulp gaat volgens haar niet alleen over problemen met de overheid, maar ook met bijvoorbeeld een verhuurder.
"Ik ga overal in buurthuizen zitten en dan luister ik gewoon mee bij spreekuren. Waar komen mensen nou mee?"
Maar dat landelijk dekkende netwerk, is nu vooral droom. De afgelopen tijd reisde Marijnissen van Veendam tot aan Terneuzen om te zien hoe de situatie nu is. Ze merkte dat de situatie per plek erg verschillend is.
"In Arnhem hebben ze al best mooi hulp in de buurt georganiseerd. Maar er is ook een deel van de mensen... die gaan niet naar ons toe komen. Wij zullen zelf naar die mensen toe moeten gaan."
"In Arnhem hebben ze al best mooi hulp in de buurt georganiseerd. Maar er is ook een deel van de mensen... die gaan niet naar ons toe komen. Wij zullen zelf naar die mensen toe moeten gaan."
En juist dat actief opzoeken van mensen ontbreekt volgens haar op veel plekken nog.
Op andere locaties zag Marijnissen een ander probleem. Het zijn daar namelijk vooral vrijwilligersorganisaties die mensen met financiële zorgen bijstaan. En hoewel dat volgens haar onmisbaar is, is het niet genoeg.
"Vrijwilligers zeggen zelf ook: 'We doen het met hart en ziel, maar we zijn maar vrijwilligers.' Er komen ook veel dingen op hun bord waar zij gewoon niet de kennis en expertise voor hebben."
Als het gaat om juridische zaken, zoals bezwaarprocedures, is dat nog eens extra belangrijk. Kleine fouten kunnen daar grote, serieuze gevolgen hebben. Juist dan is het volgens Marijnissen essentieel dat mensen goed worden ondersteund.
Volgens Marijnissen wordt dat probleem versterkt doordat regels en systemen voor veel mensen nauwelijks te doorgronden zijn. Ze noemt het toeslagenstelsel als voorbeeld van een systeem dat in de praktijk moeilijk te begrijpen is. “Het is zo complex gemaakt”, zegt ze. Daardoor ontstaat volgens haar niet alleen onzekerheid, maar ook het risico dat mensen vastlopen zonder dat ze weten waar ze terechtkunnen.
In het tussenrapport dat deze week verscheen, deelt Lilian Marijnissen haar eerste ontdekkingen. Ze vindt dat er een minimumniveau van hulp beschikbaar moet zijn in heel Nederland. Hoe dat er precies uit komt te zien, daar gaat ze de komende maanden mee verder. Maar één doel staat voor haar al vast.
"Je wilt van dat postcoderecht af. De kwaliteit en beschikbaarheid van hulp verschilt nu teveel per woonplaats. De ene gemeente kan veel organiseren terwijl een andere gemeente eigenlijk helemaal niks doet."
Maar wie die hulp dan precies moet bieden, blijft in het midden. Is het vooral een taak van de overheid, of juist van maatschappelijke organisaties dichtbij mensen? Ook die laatste zijn volgens Marijnissen van enorme waarde.
"Organisaties als het Leger des Heils doen heel veel. Als die er morgen mee zouden stoppen dan hebben we een heel groot probleem. Maar toegang tot recht kan niet op hun schouders rusten, juist omdat er zoveel specialistische kennis nodig is."
Het belangrijkste is volgens Marijnissen dat de politiek dit serieus neemt. "Ik vind dit geen onderwerp van links of rechts. Dit is iets van iedereen, voor iedereen."
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
