'De maatschappij is óók verantwoordelijk voor de schulden die mensen maken', zegt bewindvoerder
Leestijd: 6 minDoor Lydia Kruin-Fris
Leestijd: 6 minDoor Lydia Kruin-Fris
Bewindvoerder Nelis van Steenoven ziet bij mensen met schulden dat het probleem vaak niet alleen bij de mensen ligt, maar ook bij onze maatschappij. "We moeten ons meer leren inleven in een ander en met een open houding vragen hoe iemand in een situatie terechtgekomen is."
“Onze samenleving houdt te weinig rekening met de grote diversiteit aan mensen erin. Het grootste deel van de mensen die onder bewind staan, is in de financiële problemen gekomen doordat het de vaardigheden mist om goed te navigeren door overheidssystemen van bijvoorbeeld het toeslagenstelsel.” Van Steenoven vindt het dan ook nogal veelzeggend dat vier van de vijf meest voorkomende schuldeisers overheidsinstanties zijn in de gemeente Zwolle. “De systemen in onze samenleving zijn gemaakt dóór en vóór mensen met geld en voldoende basisvaardigheden, en mensen die dat missen worden dus uitgesloten en komen snel vast te zitten in het bureaucratisch moeras.”
Het klantenbestand van Van Steenoven ondersteunt dit beeld. “Zo’n 89 procent van de mensen die onder mijn bewind staan, hebben mij nodig vanwege hun lichamelijke of geestelijke toestand.” Dat betekent dat dus maar elf procent onder bewind staat door problematische schulden of verkwisting. “Het overgrote deel heeft wel te maken gehad met schulden. Maar voor veel mensen wordt het heel moeilijk gemaakt om in de maatschappij mee te doen. De term ‘schuldenaar’ vind ik dan ook oneerlijk als de samenleving voor hen in feite ontoegankelijk is. Niet alleen degene met schulden is voor die schulden verantwoordelijk, ook de maatschappij.”
Want onder bewind staan is niet zomaar iets, benadrukt Van Steenoven. “Het is een grote maatregel, want je neemt daarmee toch een stuk van iemands autonomie over. Het is een inbreuk op iemands privéleven. Daarom is het aantrekkelijker om zelf uit de schulden proberen te komen, zonder hulp van een bewindvoerder. Zeker als je schrijnende verhalen hoort, over mensen die het met vijftig euro leefgeld per week moeten doen terwijl de richtlijn bij een alleenstaande minimaal 91 euro is. Ik weet ook van een bewindvoerder – inmiddels uit het ambt gezet – die een halfjaar geen leefgeld uitbetaalde en rekeningen niet betaalde. Die zei zelfs tegen schuldenaren: ‘Ga dan maar wat vaker op je rug liggen’. Het vertrouwen van mensen met schulden is daarmee ernstig geschaad. En dat is heel erg.”
Het percentage van de mensen met problematische schulden dat hulp zoekt via hulpverlening is bijzonder klein. Van Steenoven hoopt door zijn manier van bewindvoering een positief stempel te drukken op de schuldhulpverlening. “Ik vind het belangrijk om beslissingen samen met de betreffende personen in de schulden te maken en de autonomie zoveel mogelijk bij die persoon te houden. Want autonomie is geen gunst, het is een mensenrecht. Dat is helder vastgelegd in het VN-verdrag ‘Handicap’ en zou dan ook het uitgangspunt moeten zijn bij de uitvoering van een beperkende maatregel als bewind.”
Hoe bepaalt Van Steenoven dan bijvoorbeeld de hoeveelheid leefgeld per week? “Er zijn richtlijnen gegeven door het Nibud en de NVVK, maar er is geen wettelijke bepaling.” Bij de vaststelling van het leefgeld houdt Van Steenoven rekening met kosten voor boodschappen, persoonlijke verzorging en vervoer. “Mijn doel voor de persoon onder bewind is niet om zoveel mogelijk te sparen. Gelukkig krijg ik van veel mensen die ik help te horen dat mijn hulp hun rust geeft. Een bewindvoerder moet zijn of haar best doen om de drempels van de ingewikkelde samenleving te verlagen waardoor iemand weer het gevoel krijgt mee te kunnen doen.”
Over welke moeilijkheden hebben we het dan allemaal? “Soms heb je recht op toeslagen, maar is het lastig om die op de juiste manier aan te vragen. Als je iets in dat proces niet juist doet en je krijgt te veel geld, kan je later keihard worden afgestraft. Of stel je kan niet meer werken en komt in de bijstand en moet minimaregelingen aanvragen. Dan moet je op lastige manieren bewijzen dat je daar recht op hebt.” Van Steenoven zucht. “Of denk aan de heffingen die online via ‘Mijn overheid’ binnenkomen, of zaken die je via DigID moet regelen. Mensen vinken onbewust hokjes aan waarmee ze instemmen rekeningen en informatie digitaal te willen ontvangen, maar vergeten de online omgeving in de gaten te houden. En dan is het snel je eigen schuld als je rekeningen niet betaalt.”
Het gaat er volgens Van Steenoven om dat we anders over mensen gaan denken die op een andere manier in de samenleving meedoen dan wijzelf. “Beleidsmakers, schuldhulpverleners, schuldeisers en bewindvoerders hebben allemaal eigen normen en waarden die ze meebrengen en invloed hebben op hun oordeel over mensen in de schulden. Terwijl we ons meer moeten leren inleven in een ander en met een open houding kunnen vragen hoe iemand in een situatie terechtgekomen is.” Van Steenoven legt nadruk in zijn stem. “Als we met mensen in de schulden blijven omgaan zoals we dat nu doen, is het dweilen met de kraan open. Waarom accepteren we dat gedupeerde toeslagenouders nog niet goed zijn geholpen en de samenleving ingewikkelder wordt voor mensen, waardoor er steeds meer afhaken dan meedoen? Meer begrip voor de diversiteit aan mensen en vaardigheden in de samenleving schept mogelijkheden om een beter stelsel te creëren waarin mensen beter worden geholpen. Want het gaat om mensen.”
De weergave van deze video vereist jouw toestemming voor social media cookies.
In Dit is de kwestie (EO) gaat Hans van der Steeg verder over dit onderwerp in gesprek. Bekijk de volledige uitzending woensdag hier.
Wil jij de aflevering liever streamen? Klik hier om de aflevering te bekijken via NPO Start.
Sebastiaan was gokverslaafd en had een ton schuld: 'Niemand wist ervan'
Zijn we te streng voor mensen met schulden? 'Ik voel me een mislukkeling'
Je huisdier wegdoen als je in armoede leeft? 'Onzin!'
