“Het begint bij iedere burger in Nederland, en bij jongeren. Als je antisemitisme tegenkomt, moet je gelijk een grens trekken."
"Ik voel me alleen. Ik heb het idee dat als er iets gebeurt, mensen mij niet gaan helpen. Dat gevoel is niet uit te leggen."
"Degenen die zich uiteindelijk rot hebben gelachen op donderdagnacht, waren de moellahs in Iran."
"Er wordt gesproken over een harde, repressieve aanpak voor antisemitisme, maar daar moeten we niet te veel van verwachten."
Het ging donderdagnacht goed mis in Amsterdam. Na een voetbalwedstrijd tussen Ajax en de Israëlische club Maccabi Tel Aviv trokken pro-Palestijnse relschoppers door de hoofdstad, op 'jacht' naar joden. Israëlische voetbalfans werden op verschillende locaties belaagd en mishandeld. Hoe kon dit zo misgaan? En wat is de juiste manier om antisemitisme aan te pakken?
Er is veel te doen om afgelopen donderdagavond, toen Israëlische voetbalsupporters werden opgejaagd en mishandeld op meerdere plekken in Amsterdam. Ajax speelde in de Johan Cruijff ArenA een Europa League-wedstrijd tegen de Israëlische voetbalclub Maccabi Tel Aviv.
Gemeente Amsterdam hield er al rekening dat de wedstrijd zou kunnen leiden tot confrontaties tussen Israëlische voetbalfans en pro-Palestijnse activisten. Ze hadden meerdere voorbereidingen getroffen om geweldsincidenten te voorkomen.
Die voorbereidingen mochten echter niet baten. Als de Maccabi-voetbalfans na de wedstrijd terugkeren naar de binnenstad, barst het geweld los. De Maccabi-fans worden aangevallen door relschoppers op scooters en worden ingesloten door taxichauffeurs.
De politie probeert in te grijpen, maar dat gaat moeizaam. De relschoppers vallen de Israëliërs snel aan en vluchten vervolgens weg. Een Israëlische man die probeert te ontsnappen, krijgt zwaar vuurwerk voor zijn voeten geworpen. De relschoppers roepen: "Nu weet je hoe het voelt, klootzak", verwijzend naar de Gaza-oorlog. Anderen worden geslagen tot ze op grond liggen, nagetrapt, uitgescholden en gedwongen om de leus "Free Palestine" uit te spreken. Ook enkele voorbijgangers die niet uit Israël komen worden aangevallen. Zij moeten hun paspoort laten zien om aan het geweld te ontkomen.
In de loop van de nacht worden tientallen relschoppers gearresteerd. Israëliërs worden door politietroepen naar hun hotels geëscorteerd. Twintig tot dertig van hen zijn gewond. Vijf Israëlische slachtoffers worden naar het ziekenhuis gebracht.
De weergave van deze video vereist jouw toestemming voor social media cookies.
De premier van Israël, Benjamin Netanyahu, spreekt van "serieus geweld" tegen de voetbalsupporters. "Het was net de Kristallnacht", zegt hij in een verklaring.
Burgemeester Femke Halsema van Amsterdam kijkt terug op een "gitzwarte nacht", vertelt ze in een persconferentie. "Onze stad is diep beschadigd. De Joodse cultuur is diep bedreigd. Dit is een uitbarsting van antisemitisme die ik nooit meer hoop te zien."
Er zijn veel beelden te zien van geweld tegen Israëliërs, maar er zijn er ook video's waarop te zien zou zijn dat aanhangers van Maccabi Tel Aviv zich misdragen. Zo zouden ze in de buurt van Amsterdam Centraal zwaar vuurwerk hebben afgestoken, meldt een ooggetuige tegenover het AD. Het Parool deelt beelden van voetbalfans die met een broekriem in de hand door het centrum lopen. Bij YouTube-verslaggever Bender is te zien dat Maccabi-supporters stukken hout uit een pallet halen. Als de groep op het Spui is aangekomen, is te zien dat ze ergens stenen vandaan hebben gehaald.
Tegenover De Telegraaf spreken politiebronnen tegen dat de Joodse supporters zich misdroegen en daarmee de agressie mogelijk over zichzelf afriepen. "Ik was er de hele dag en avond bij", zegt een ME’er tegen de krant. "Ik herken me totaal niet in het door sommigen geschetste beeld dat aanhangers van Maccabi provoceerden of geweld uitlokten. Integendeel."
Het is niet de eerste keer dit jaar dat er in Amsterdam rellen zijn rondom de oorlog in Gaza. In het voorjaar werd een schade van 4,1 miljoen euro aangericht op de campus van de Universiteit van Amsterdam tijdens anti-Israëlische demonstraties. Op 7 oktober waren er ook pro-Palestijnse demonstraties en gewelddadige incidenten bij Israëlische herdenkingen waarbij de politie moest ingrijpen.
Is er een manier om zulke gewelddadige, antisemitische incidenten, zoals in Amsterdam, in de toekomst te voorkomen? En zo ja, hoe kunnen we dat doen? Volgens Keren Hirsch, PvdA-fractievoorzitter in Amsterdam-Zuid en Joods-Israëlische, kunnen we meerdere maatregelen nemen om antisemitisme in te dammen. Het is bijvoorbeeld belangrijk dat er weer geld gaat naar organisaties die vertellen over de Holocaust en nu kampen met financiële tekorten, zoals Kamp Westerbork en Kamp Vught. En er moet meer onderwijs komen:
Keren Hirsch
Joods-Israëlisch en fractievoorzitter PvdA Amsterdam-Zuid"Er moet meer educatie komen over de Holocaust, over het jodendom, over de islam. Er moet veel meer verbinding komen. (...) Veel mensen hebben geen idee wat een Israëliër of Joods iemand is. Ze hebben een beeld gecreëerd dat het allemaal kindermoordenaars zijn, of dat alle zionisten dood moeten. Dat krijg ik ook letterlijk naar mijn hoofd."
"Mirjam Bikker en Frans Timmermans hebben ook het ‘hate crime’-voorstel aangenomen. Dat moet zo snel mogelijk worden doorgevoerd. Want dat zou betekenen dat als de daders worden opgepakt, ze in ieder geval langer vast kunnen blijven zitten. En we hebben helaas ook veel meer politie nodig in Nederland."
Misdaadjournalist John van den Heuvel is het met Hirsch eens dat mensen weer in verbinding moeten komen met elkaar. "We zullen toch op een of andere manier weer gesprek moeten", zegt hij in Dit is de Dag (EO).
Van den Heuvel heeft verder weinig vertrouwen in strenge straffen voor antisemitisch geweld. Hij vertelt:
John van den Heuvel
Misdaadjournalist"Er wordt gesproken over een harde, repressieve aanpak voor antisemitisme, maar daar moeten we niet te veel van verwachten. We zijn nu al niet in staat om mensen in gevangenissen op te sluiten vanwege een tekort aan personeel. Er lopen 3000 veroordeelden vrij rond. (...) Er moet vooral efficiënter worden opgetreden tegen jodenhaters."
Volgens Bart Wallet, hoogleraar Joodse Studies, is het daarnaast belangrijk dat 'gewone Nederlanders' een vuist maken tegen antisemitisme. Hij legt uit aan DIT (EO):
Bart Wallet
Hoogleraar Joodse studies“Het begint bij iedere burger in Nederland, en bij jongeren. Als je antisemitisme tegenkomt, moet je gelijk een grens trekken en zeggen: ‘Dit gaat mis, je bent bezig om negatieve vooroordelen over joden over te dragen.’ We moeten voorkomen dat die stereotypen worden doorgegeven aan nieuwe generaties. Dat kunnen we alleen met elkaar.”
Volgens Wallet is het bovendien cruciaal dat Amsterdammers - van moslims, tot christenen, tot vakbonden - eensgezind tegen Jodenhaat optreden. Antisemitisme schaadt niet alleen de Joodse mensen, maar ook de identiteit van onze hoofdstad:
"Joden hebben Amsterdam mede gemaakt tot de stad die het is. Als we hier een Joodse gemeenschap krijgen die zegt: ‘Wij durven niet meer naar buiten te treden’, dan verliest Amsterdam een stukje van haar ziel."
Volgens Hirsch zou het veel betekenen als Nederlanders voor de Joodse gemeenschap opkomen. Ze vertelt:
Keren Hirsch
Joods-Israëlisch en fractievoorzitter PvdA Amsterdam-Zuid"Ik voel me alleen, ik voel me bedreigd. Het heeft me weken gekost om mijn Davidsster weer te dragen op straat, en zelfs nu draag ik er nog een sjaal overheen. Ik durf ook niet in een taxi te stappen, geen haar op mijn hoofd. Ik heb het idee dat als er iets gebeurt, mensen mij niet gaan helpen. Dat gevoel is niet uit te leggen."
Na donderdagavond benadrukte PVV-leider Geert Wilders in meerdere berichten op X dat moslims achter de antisemitische rellen zaten. De groeiende Jodenhaat in Nederland zou volgens Wilders een bijproduct zijn van islamisering. Hij schrijft onder andere: "Het veroordelen van de jodenjacht in Amsterdam is niet genoeg. De daders moeten het land uit. Ik waarschuw al ruim twintig jaar voor de groeiende jodenhaat in NL door de voortdurende massaimmigratie en islamisering van ons land."
Maar zijn die aantijgingen ook terecht? Volgens stadsjournalist Marijn Schrijver waren moslims wel degelijk nauw betrokken bij het geweld van donderdagnacht.
Marijn Schrijver
Stadsjournalist bij De Telegraaf“Op het stadhuis wordt gesproken over ‘scooterjongeren en taxichauffeurs’, maar ga er maar vanuit dat Marokkaanse jongeren met islamitische achtergrond oververtegenwoordigd waren. Die worden opgevoed met het conflict in Palestina. Je ziet in Amsterdam ook overal Palestijnse vlaggen, het leeft enorm.”
Wallet zag ook dat Marokkaanse jongeren prominent aanwezig waren. Die jongeren radicaliseren echter niet alleen vanwege hun directe omgeving:
Bart Wallet
Hoogleraar Joodse studies"Social media zijn een voedingsbodem voor wat we donderdagnacht gezien hebben. Ongelooflijk veel jongeren halen hun nieuws van accounts als 'Cestmocro'. Het afgelopen jaar zijn zowat alle klassieke vooroordelen tegen Joden daar herhaald."
Daar staat tegenover, volgens Hirsch, dat de islam in zijn algemeenheid niet het probleem is. Ze vindt het geen goed idee om te generaliseren:
Keren Hirsch
Joods-Israëlisch en fractievoorzitter PvdA Amsterdam-Zuid"Tuurlijk ga ik niet zeggen dat dit aan een heel geloof ligt. In het jodendom heb je ook radicale stromingen. Vroeger werden alle joden ook over één kam geschoren. Dat liep niet goed af. Als we dat nu met andere geloofsgroepen gaan doen... Dat kan absoluut niet. Haat bestrijd je niet met haat."
VVD-Kamerlid Ellian sluit zich daarbij aan; het geweld behoort tot een specifieke stroming binnen de islam. Die stroming wordt echter wél actief gepromoot in Nederland:
Ulysse Ellian
Tweede Kamerlid namens de VVD"Alleen de écht radicale islam is onverenigbaar met westerse vrijheden, en zij hebben het niet goed voor met joden. (...) Er zijn nu ook allerlei radicale krachten actief in Nederland, die via tussenpersonen proberen om mensen hier te mobiliseren. Socialmediapagina’s zoals Cestmocro hebben daar ook een rol in. Degenen die zich uiteindelijk rot hebben gelachen op donderdagnacht, waren de moellahs in Iran. Dat de globalisering van de Intifada lukt, werd deze donderdagnacht duidelijk."
Tot aanstaande donderdagmiddag, 14 november, blijft heel Amsterdam een veiligheidsrisicogebied. Er is extra politie-inzet in de stad en er wordt intensief aandacht besteed aan de beveiliging van "kwetsbare objecten en instellingen". Het is daarnaast verboden om te demonstreren.
Je mag ook geen gezichtsbedekkende kleding dragen, je mag geen voorwerpen bij je dragen die de openbare orde kunnen verstoren en je kunt in de stad preventief worden gefouilleerd.
In Dit is Tijs (EO) gaat presentator Tijs van den Brink verder over dit onderwerp in gesprek met Bart Wallet, hoogleraar Joodse Studies, VVD-Kamerlid Ulysse Ellian, Keren Hirsch, fractievoorzitter PvdA Amsterdam-Zuid, en Telegraaf-stadsjournalist Marijn Schrijver. Bekijk de volledige aflevering hieronder.
Wil je liever streamen? Klik hier om de aflevering te bekijken via NPO Start.
Je kunt Dit is Tijs (EO) ook terugluisteren als podcast. Dat kan via je favoriete podcast-app of luister hieronder:
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Wil je meer horen over dit onderwerp? Luister Dit is de Dag (EO) waarin Margje Fikse in gesprek gaat met oud-politieman bij de Amsterdamse politie Klaas Wilting, misdaadjournalist John van den Heuvel en Keren Hirsch, fractievoorzitter van de PvdA in Amsterdam-Zuid. Klik hier om naar je favoriete podcast-app te gaan of luister hieronder:
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Antisemitisme in Nederland enorm toegenomen sinds Gaza-oorlog: 'Bang dat ik vermoord word'
Joodse Nederlanders blikken terug op 7 oktober en daarna: 'Ik werd kindermoordenaar genoemd'
Bijna 7 op de 10 Nederlanders maakt zich zorgen over toenemende Jodenhaat
