Heeft protest Iran zin? 'De Iraanse samenleving is volkomen anders dan twee weken geleden'

Wat begon als een protest van markthandelaren in de Iraanse hoofdstad Teheran is inmiddels een enorme opstand geworden in zeker 88 steden in het land. Sinds donderdagavond is het internet in het land afgesloten. Volgens Iraniërs is dit een veeg teken dat het regime meer geweld zal gebruiken, waarvan het niet wil dat de buitenwereld het ziet.

Het regime is zo in paniek dat ze internet en vaste telefonie uit de lucht hebben gehaald, zegt Shahbazi, bestuurslid van het comité Iran Vrij. "De beelden die we te zien krijgen, komen via Starlink van Elon Musk. Die beloven niet veel goeds. Ik heb al net voor de uitzending een beeld gezien van een stapel lijken."

Samenleving veranderd

Ondertussen heeft de Amerikaanse president Trump dus gewaarschuwd keihard in te grijpen als demonstranten gedood worden. Kan dit protest en die druk van Trump nu voor echte verandering gaan zorgen in Iran? "Of het op korte termijn lukt, of dat het niet lukt: feit is dat de samenleving grondig veranderd is. De Iraanse samenleving is vandaag een volkomen andere samenleving dan twee weken geleden."

Het grootste verschil met eerdere opstanden is dat hier het hele regime wordt ontkend, zegt Shahbazi. Volgens hem is dat nooit eerder gebeurd: "Eerder werd gevraagd om hervormingen binnen hetzelfde regime en systeem. Zoals: stop met frauderen bij verkiezingen of val vrouwen op straat niet lastig als ze geen hoofddoek willen dragen. Nu willen de mensen een ander systeem. Ze willen niet meer onder het islamitische stelsel en dwang leven."

Keyvan Shahbazi

Bestuurslid Comité Iran Vrij

"Mensen hebben hun angst verloren en gezien dat het regime in elkaar kan storten."

Weinig om bang voor te zijn

Shahbazi vindt het opvallend dat het protest begon bij conservatieve handelaren op de bazaar in Teheran. "Zij hebben veel invloed en zijn het hart van de economie van het land. Ze zijn erg machtig. Vroeger waren ze zeer conservatief en islamitisch. Tegenwoordig is de samenleving voor het grootste deel seculier. Deze conservatieve handelaren zijn gericht op hun eigen zakelijke winst en zakelijke belangen. Op het moment dat zij gaan staken, dat zegt al genoeg over de onvrede in de samenleving."

Er is ook gezegd dat het protest begon vanwege redenen als geld. Dat klopt absoluut niet, zegt Shahbazi. "Dat is een vonk geweest voor mensen om met de protesten te beginnen. Een van de belangrijkere elementen moeten we terugzien in de Twaalfdaagse Oorlog afgelopen juni. Israël heeft toen laten zien dat het regime zichzelf heel groot had gemaakt, maar dat er eigenlijk weinig reden was voor mensen om bang voor te zijn."

Mensen hebben hun angst verloren en gezien dat het regime in elkaar kan storten, zegt Shahbazi. "Het regime was machteloos ten opzichte van chirurgische aanvallen van Israël. De top van het repressieapparaat van het regime is er uitgesneden door Israël."

Vrede en stabiliteit

Shahbazi maakte de repressie als 17-jarige aan den lijve mee toen hij door de politie van straat werd geplukt. Een halfjaar zat hij in de gevangenis en maakte daar verschillende schijnexecuties mee. Hij wist na te ontvluchten, maar ook toen bleef de geheime dienst druk op hem uitoefenen. Zo dwong de politie zijn moeder hem te bellen onder dreiging van verkrachting. Ze moest hem vragen terug te keren naar Iran – wat hij sinds zijn vlucht nooit meer heeft gedaan. "Ik ben 47 jaar getuige geweest van misdaden door dit regime", zegt Shabazi.

"Ik hoop dat Nederlandse media hun stilte doorbreken en de Iraanse bevolking steunen in hun strijd om vrede en stabiliteit terug te brengen naar het Midden-Oosten", zegt Shahbazi. "Want dat zal er gebeuren als het regime verdwijnt: de financiële steun aan allerlei terroristische organisatie zal worden stopgezet. Iran is een heel rijk land. Het zal bijdragen aan stabiliteit in het Midden-Oosten en vrede."

Meer weten?:Luister Dit is de Dag

Heeft het protest in Iran zin? In Dit is de Dag (EO) gaat presentator Margje Fikse in gesprek met de Iraanse schrijver Keyvan Shabazi, bestuurslid van het comité Iran Vrij. Het hele gesprek luister je hier:

Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.

Dit maakten we ook:Lees meer DIT-artikelen

• De ruim 8.000 joden in Iran tussen hoop en vrees na bombardementen

  De ruim 8.000 joden in Iran tussen hoop en vrees na bombardementen

• Waarom mag Israël wél kernwapens hebben van Amerika en Iran niet? 'Van vrienden tolereer je meer dan van vijanden'

  Waarom mag Israël wél kernwapens hebben van Amerika en Iran niet? 'Van vrienden tolereer je meer dan van vijanden'

• Israël valt Iran aan, maar hebben ze dat recht wel? 'Het is een illegale oorlog'

  Israël valt Iran aan, maar hebben ze dat recht wel? 'Het is een illegale oorlog'