Mijn grootouders hebben hun eigen leven op het spel gezet door twee Joodse kinderen in huis te nemen."
"Ik kreeg plots een medaille teruggestuurd, dat heeft me ontstellend pijnlijk getroffen."
Vandaag krijgen zeven dappere mensen postuum een Yad Vashem-onderscheiding omdat ze mensenlevens hebben gered tijdens de Holocaust. Het is de hoogste onderscheiding van Israël: "Ik vind het wel een heel mooi moment om bij mijn grootouders stil te staan."
Deze week is het 81 jaar geleden dat Auschwitz werd bevrijd. Elk jaar worden op Holocaust Memorial Day de zes miljoen joden herdacht die tijdens de Holocaust zijn vermoord.
Er leven nog maar weinig mensen die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt. Toch worden er per jaar in Nederland nog tientallen Yad Vashem-onderscheidingen uitgereikt aan mensen die met gevaar voor eigen leven Joden hebben gered, door bijvoorbeeld onderduikers in huis te nemen.
Yad Vashem is de hoogste titel die Israël toekent aan niet-Joden. Het is een eretitel en betekent 'Rechtvaardige onder de Volkeren'. Tegenwoordig wordt de titel grotendeels postuum toegekend, omdat de meeste redders overleden zijn.
Een Yad Vashem-onderscheiding wordt niet zomaar gegeven: er gaat uitgebreid onderzoek aan vooraf. Het moet zeker zijn dat mensen met gevaar voor eigen leven Joden hielpen en dit belangeloos deden.
Naast de penning en oorkonde wordt de naam van de onderscheidene in een gedenkmuur gebeiteld in het officiële herinneringscentrum Yad Vashem in West-Jeruzalem.
Vaak komt de aanvraag vanuit de joodse kring. Bijvoorbeeld omdat ouders, grootouders of misschien wel overgrootouders hebben ondergedoken. Ook komt de aanvraag weleens vanuit lokale historische kring, waar onderzoek is gedaan naar een verhaal.
Dat er 81 jaar na dato nog steeds Yad Vashem-onderscheidingen worden uitgereikt, komt omdat de aanvragen nog steeds blijven binnenkomen, vertelt David Simon van de stichting Vrienden van Yad Vashem.
David Simon
Stichting Vrienden van Yad Vashem"Het onderzoek voor een onderscheiding duurt vaak heel erg lang. Ook komen nog steeds nieuwe aanvragen binnen. Dat komt omdat (achter)kleinkinderen van de onderduikers nu pas de geschiedenis van de familie uitpluizen of daarvan horen. Na lang onderzoeken komen ze dan bij de onderduikgevers uit, waarvan 99% niet meer leeft. Dan gaat er een balletje rollen voor een Yad Vashem-aanvraag."
Voor handgraveur Cécile Oorthuis is het een bijzondere dag. Vandaag krijgen haar grootouders Hendrik en Elisabeth Oorthuis-Bal postuum een Yad Vashem-onderscheiding. Zij namen twee Joodse kinderen in huis en dat was niet zonder gevaar.
Cécile Oorthuis
Kleindochter van Hendrik en Elisabeth Oorthuis-Bal"Mijn grootouders hebben hun eigen leven op het spel gezet door twee Joodse kinderen, een broertje en een zusje, in huis te nemen. Ik denk dat het op hun pad is gekomen omdat mijn grootvader hoofd van het distributiekantoor was in Leusden, hij regelde de voedselbonnen."
Eddy van Vollenhoven, één van de ondergedoken kinderen, heeft nu de Yad Vashem-onderscheiding aangevraagd. Daardoor is het balletje gaan rollen, vertelt Oorthuis. Haar tante zal de onderscheiding voor haar grootouders in ontvangst nemen.
"In mijn familie werd er eigenlijk heel weinig over gesproken. Ik vind het ontzettend bijzonder dat mijn grootouders hun leven in de waag hebben gesteld om Joodse kinderen te redden en ik ben heel trots op ze. Ik vind de ceremonie een heel mooi moment om bij ze stil te staan."
Elk verhaal achter de onderscheiding is afschuwelijk, gruwelijk en uniek, zegt Simon. Toch is er één verhaal dat in de afgelopen jaren veel indruk op hem maakte:
David Simon
Stichting Vrienden van Yad Vashem"Ik kreeg plots een aangetekende brief zonder afzender, met alleen één naam eronder. Daarbij werd een medaille die waarschijnlijk in de jaren 80 was uitgereikt in het noorden van het land, door de huidige generatie weer teruggestuurd. Ze hadden de medaille geërfd en wilden niks met Israël te maken hebben. Ik vond dat heel erg verdrietig. De medaille is gegeven voor de heldenmoed van waarschijnlijk hun overgrootouders. Dat heeft me ontstellend pijnlijk getroffen."
Vermoedelijk had dit te maken met de oorlog in Gaza. Maar je kunt het ene leed niet met het andere vergelijken, zegt Simon.
"Je moet dingen los van elkaar zien. Ik kan me wel het gevoel van de huidige generatie erbij voorstellen, maar ik denk dat je het niet kunt vergelijken. Het beleid van de regering van Israel staat los van het uitgeven van de Yad Vashem-penning. Israël deelt geen onderscheidingen uit aan burgers. De enige orde die er wordt uitgegeven, is deze. En dat is een ontzettend eervolle zaak. Met daarop een spreuk uit de Talmoed: ‘Hij die een mensenleven redt, redt de wereld.'"
In Dit is de Dag (EO) gaat presentator Jan Willem Wesselink verder over dit onderwerp in gesprek. Beluister de uitzending hieronder als podcast.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
Heeft iedereen het recht om te weten of jouw opa fout was in de oorlog?
'Het begon met kleine stapjes' - wat we kunnen leren van de jaren vóór de Tweede Wereldoorlog
