Is dit onze laatste echte winter? 'Een pak sneeuw als dit wordt steeds zeldzamer'

Voor een weerman als Reinier van den Berg zijn dit natuurlijk extra mooie dagen. "Vorst wordt steeds zeldzamer, maar nu hebben we eindelijk weer een winter die tot de verbeelding spreekt. Dit had niet misstaan in de vorige eeuw. Ieder geval de afgelopen twee weken, want tot en met kerst was het eigenlijk maar een heel bescheiden wintertje. Nu is de winter prominent aanwezig en ligt ongeveer heel Nederland onder een sneeuwlaag."

Lange herfsten, minder sneeuw

Inmiddels ligt er op heel wat plekken al zo’n 20 centimeter. "Dat is echt wel veel. En er komt nog meer sneeuw aan deze week, terwijl er eigenlijk amper wat smelt overdag. Dus ja, dit is voor Nederlandse begrippen, echt wel een unieke week qua sneeuwhoeveelheid."

Als je het hebt over 'eindelijk weer een echte winter' dan heb je het tussen de regels ook over klimaatverandering. Daarover wordt ook gezegd dat ons weer steeds extremer wordt. Toch geldt dat niet waar het kou en sneeuw betreft. Reinier legt uit: "Het is waar dat het weer steeds extremer wordt. Dat wil zeggen als het warmer wordt, dan wordt het veel vaker heel warm. En als het regent, dan regent het veel vaker heel veel. En als het droog is, dan is het vaak zo droog dat je gelijk natuurbranden hebt."

'Het is niet zo dat we niets meer gewend zijn, maar de maatschappij is veel kwetsbaarder geworden door veel meer verkeer.'

Hij vervolgt: “En nu hebben we dan een keer sneeuw. Maar sneeuw wordt juist steeds zeldzamer omdat het over de hele wereld warmer wordt. Het is niet voor niks dat zelfs in de Alpen steeds meer skigebieden definitief sluiten omdat het ook daar steeds minder sneeuwt. En vergeet niet dat de winters van de afgelopen jaren gewoon lange herfsten met groen gras en voorjaarsbloemen waren. Dus deze hoeveelheid sneeuw is echt wel bijzonder en komt steeds minder vaak voor op deze manier. Helemaal zoveel dagen achter elkaar. De laatste keer was begin februari 2021. Toen was het wel een stuk kouder."

Code oranje

Naast grapjes over de opwarming van de aarde, klinken er bij de eerste codes geel en oranje ook weer de verzuchtende opmerkingen dat 'we ook niets meer gewend zijn' en 'alles stilligt met een paar centimeter sneeuw'. Dat wil Reinier nog wel even tegenspreken: "Het is niet zo dat we niets meer gewend zijn, maar de maatschappij is veel kwetsbaarder geworden door veel meer verkeer. En dat maakt het natuurlijk wel complexer dan in de jaren zestig toen er misschien maar een tiende auto’s rondreden dan nu. Toen ging het met vijf cm sneeuw op de snelweg misschien net goed, nu staat er duizend kilometer file. Hetzelfde geldt ook voor treinen, en vliegtuigen. We zijn ondanks alle techniek toch echt kwetsbaarder dan vijftig jaar geleden."

'Deze winter is nog niet voorbij.'

Dus zo'n code oranje is wat Reinier betreft terecht. "Ja, dat is wel terecht. Hoe meer mensen thuisblijven hoe minder zorgkosten, blikschade en andere narigheid en persoonlijke ellende. Ik zag vanmorgen hier bij mij in de buurt nog een auto rechtdoor de rotonde oversteken. Hij kwam midden op in de struiken tot stilstand. Het kan zomaar fout gaan."

Winter next level

Het is dus veiliger om thuis te werken en te voet te genieten van het mooie weer en de prachtige plaatjes. "In die zin is dit ook uniek omdat kleine kinderen dit nog nooit hebben meegemaakt. Het was vijf jaar geleden voor het laatst dat er echt sneeuw lag. Ik heb zelf een kleinkind van drie, die heeft nog nooit in zijn leven zoveel sneeuw gezien."

Het doet Reinier mijmerend terugdenken aan de echte winters uit zijn eigen jeugd: "Weet je, als je mijn leeftijd hebt, dan heb je in de vorige eeuw nog meegemaakt dat dorpen waren ingesneeuwd of volledig van de buitenwereld waren afgesneden. En dat de opgewaaide sneeuwhopen tot aan de dakgoot lagen. De winter van '78/'79 bijvoorbeeld. Die duurde heel lang. Dat was wel even next level, zeg maar."

"Maar goed", voegt hij er bijna hoopvol aan toe: "Deze winter is nog niet voorbij. Dus als de sneeuw nog even blijft liggen en het ’s nachts goed opklaart, dan kan het boven de sneeuwlaag zomaar 10 of 12 graden gaan vriezen ‘s nachts."

Wat winter- en sneeuwdata op een rijtje:

Sneeuwdekdagen
De laatste winter met veel zogenaamde sneeuwdekdagen (dat er een aaneengesloten sneeuwdek van tenminste 1 centimeter dik ligt) was de winter van 2010, met 39 sneeuwdekdagen in De Bilt.
De langst aaneengesloten periode dat er sneeuw lag, was in de winter van '62/'63. Van 26 december 1962 tot en met 5 maart 1963 lag er sneeuw: 71 dagen.

Sneeuwdagen
Een sneeuwdag is het wanneer er ergens een vlokje sneeuw valt, nat of droog. In de jaren tussen 1961 en 1990 sneeuwde het in een Nederlandse winter gemiddeld 33 dagen. Vanaf 1991 tot 2020 is dit nog 20 dagen. We zijn dus in dertig jaar tijd dertien sneeuwdagen kwijtgeraakt. Het jaar waarin de meeste sneeuwdagen ooit werden gemeten is 1970 met maar liefst 69 sneeuwdagen. 

Winter der winters
De winter van 1963 was overigens de meest barre winter ooit geregistreerd. Naast maandenlange dikke sneeuw, vroor het overdag tot wel -18 °C. De Elfstedentocht die dat jaar werd gereden staat nog altijd te boek als de meest zware onder de tocht der tochten. De laagste temperatuur ooit gemeten in Nederland is overigens -27,4 °C, en wel op 27 januari 1942 te Winterswijk. Dit gaan we door de klimaatopwarming nooit meer meemaken.

Dik pak
Het dikste pak sneeuw dat ooit is gemeten in ons land lag op Terschelling in 1987 en was maar liefst 80 centimeter dik. Maar de 50 centimeter in 2005 in Noord Nederland en de 40 centimeter op de Veluwe in 2017 mogen er ook nog wezen. Dus wat dat betreft is de 25 tot lokaal 30 centimeter van 2026, gemeten op delen van de Veluwe en op de Utrechtse Heuvelrug op de Amerongse Berg, ook niet slecht.

Sneeuwbergen in de buurt van Volendam 1963

• Nederland ligt plat door sneeuw: hoe bestand zijn wij eigenlijk tegen noodweer?

  Nederland ligt plat door sneeuw: hoe bestand zijn wij eigenlijk tegen noodweer?

• Sneeuwchaos: mag je baas van je eisen dat je toch naar kantoor komt?

  Sneeuwchaos: mag je baas van je eisen dat je toch naar kantoor komt?