Social minderen in opkomst: 'Ik zie jongeren met schermtijd van 18 uur'
Leestijd: 8 minDoor Nicolette de Boer
Leestijd: 8 minDoor Nicolette de Boer
"Eigenlijk nam het scherm mijn hele dag in beslag."
"Op sommige momenten voelde ik me er moe en leeg van."
Elke dag brengen we gemiddeld negen uur door achter een scherm. In de strijd tegen het scherm kiezen steeds meer mensen voor social minderen. Dat betekent: minder tijd doorbrengen op sociale media. "Als ik op pad ga, neem ik een offline telefoon mee."
Zit jij weleens te lang op je telefoon? Dan ben je zeker niet de enige. Gemiddeld brengen we in Nederland bijna negen uur per dag door achter een scherm. Daarbij zijn het vooral jongeren die hun schermgebruik een probleem vinden: ze hebben minder het gevoel de controle te houden en ervaren druk vanuit hun omgeving om altijd bereikbaar te zijn.
Er wordt steeds meer bekend over de gevolgen van overmatig schermgebruik. Zo maken experts zich zorgen over slecht slapen, mentale gezondheid, lichamelijke gezondheid, bijziendheid en moeite om aandacht vast te houden.
Het Parool vroeg veertien jongeren om hun schermtijd eens bij te houden. Daarbij was bijna niemand echt tevreden over zijn of haar telefoongebruik. Zo schrikt de zeventienjarige Yasmine van haar schermtijd: gemiddeld zeven uur per dag, waarop één dag met zelfs veertien uur.
Maar hoe actiever we op social media zijn, hoe sterker we zeggen klachten te ervaren, blijkt uit onderzoek. Steeds meer mensen proberen daarom om hun tijd op sociale media te minderen: zo'n 5,5 miljoen mensen doen een poging.
Veel tijd doorbrengen op sociale media maakt je niet per se gelukkiger. Deze mensen namen daarom stevige beslissingen in de omgang met het scherm.
"Wat ben ik eigenlijk aan het doen?" Dat vroeg Benthe van Meggelen zich vijf jaar geleden af. Heel de dag was ze met haar smartphone in de weer. Ze stond met het apparaat op en ging ermee naar bed. Ook tijdens colleges was ze ermee bezig of als ze uit eten was met anderen: "Eigenlijk nam het mijn hele dag in beslag."
Dat wilde Benthe niet meer en daarom besloot ze om haar schermtijd flink te minderen. En met succes: waar ze voorheen vijf of zes uur schermtijd per dag had, is dat nu twee, één of zelfs nul uur.
Op Instagram daagt ze onder de naam 'De Uitfluencer' anderen ook uit om de strijd aan te gaan met hun schermtijd. Zo organiseert ze challenges om je telefoon een bepaalde periode weg te leggen, of het nou een dag of een week is. Ook organiseert ze zelfs offline vakanties.
Kleine veranderingen
Social minderen ging niet van de één op de andere dag. Dat gaat met kleine veranderingen, vertelt Benthe. "Bijvoorbeeld geen telefoon meer mee naar de slaapkamer. Ook heb ik nu een online en een offline telefoon. Als ik op pad ga, neem ik de offline telefoon zonder sociale media-apps mee."
Dat soort gewoontes bouwde ze geleidelijk op: "Ik heb ook weleens gehad dat ik terugviel in mijn oude patroon en de telefoon toch weer meenam naar de slaapkamer. Een nieuwe gewoonte aanleren kost echt tijd. Je moet de lat niet gelijk te hoog leggen voor jezelf. Als je schermtijd acht uur per dag is, is het niet volgende week opeens twee uur."
Ze merkt dat het vooral makkelijk gaat op momenten dat haar agenda gevuld is. "Ik merk dat ik er vooral gevoelig voor ben als ik thuis zit en geen planning heb. Als ik dan even ga scrollen, kan ik er helemaal in opgaan. Maar als ik op pad ben zonder telefoon, gaat het prima. Als ik het niet heb, mis ik het ook niet. Maar zodra het voor mijn neus ligt, ben ik er de hele tijd mee bezig."
Leerlingen met schermtijd van vijftien of achttien uur
Als docent op een middelbare school ziet ze ook wat sociale media bij jongeren doet. Haar leerlingen zijn tussen de 12 en 16 jaar. Ze schrikt van hun schermtijd: "Het gemiddelde ligt er vanaf zeven uur per dag. Van de week gaf ik er nog les over en dan zie je gewoon schermtijden van vijftien of zelfs achttien uur voorbij komen."
Toch neemt ze jongeren dat niet kwalijk. "Ik vraag me ten eerste af waar de ouders zijn. Maar ik zeg ook tegen de leerlingen: het is niet jullie schuld. “De apps zijn gemaakt om ons verslaafd te maken. Al helemaal het kinderbrein is daar goed voor bestand. Het brein moet veel moeite doen en kiest sneller voor de korte dopamineprikkels."
Ook Melanie van de Peut (35) doet haar best om zo min mogelijk tijd op sociale media door te brengen. Ze merkt dat ze zich lichamelijk beter voelt door zo bewust met sociale media om te gaan. "Onbewust slurpt het veel energie op. Op sommige momenten voelde ik me er moe en leeg van. Ik ben me nu bewuster van de wereld om me heen. Ik heb meer ruimte in mijn hoofd."
Ook vindt ze het fijn om dingen soms even af te sluiten en niet het gevoel te hebben om steeds bereikbaar te moeten zijn. "Ik ga me weer eens vervelen. En daar word ik gelukkig van. Ik merk dat ik meer hobby’s oppak, zoals tekenen of schilderen. Ineens heb ik veel meer tijd."
Tien uur per dag offline
Elke dag probeert ze zeker tien uur offline te zijn. "Ongemerkt was ik er veel tijd aan kwijt. Ik schrok best van de tijd die ik doorbracht op mijn telefoon. Ook werd ik er veel door afgeleid en ik kon er ook best onzeker van worden. Ik merkte ook dat ik het moeilijker vond om me te concentreren bij het lezen."
Als ze even een app als Instagram opende, was ze ongemerkt weer een tijd verder. "Daar had ik vooral veel last van. Ik zie en hoor het ook veel om me heen. Als je er zelf mee mindert of stopt, merk je pas om je heen hoeveel mensen er door afgeleid zijn."
Nu heeft ze haar gebruik van social media redelijk onder controle. "Ik heb mijn eigen systeem gebouwd, waardoor ik er veel minder last van heb. Natuurlijk heb ik nog weleens dat ik moe ben of een slechte dag heb en denk: waarom zit ik nou weer zo lang te scrollen? Ook vind ik het vaak na een offline periode moeilijk om weer in het online ritme te komen: dan is het even heel intens."
Geen social media onder de 15 jaar: een goede richtlijn?
'Smartphone maakt je dom', zegt psycholoog Jonathan Haidt
