1 op de 5 ouders heeft parental burn-outverschijnselen: hoe houden we gezinnen overeind?
Leestijd: 9 minDoor Lydia Kruin-Fris
Leestijd: 9 minDoor Lydia Kruin-Fris
"Ik durfde niet te zeggen dat het zo zwaar voor me was. Maar ik kan niet alles alleen."
"Ik vind kinderen fantastisch. Maar het heeft ook een andere kant. En op die kant zit soms een taboe."
"Je wilt gewoon dat het goed gaat en je wilt het gewoon zelf doen."
Oververmoeid door je kinderen? Je bent niet de enige. Opvoeden lijkt nog nooit zo zwaar geweest als nu, stelt hoogleraar Pedagogische Wetenschappen Maartje Luijk. 1 op de 5 ouders heeft burn-outverschijnselen als gevolg van het ouderschap.
Ernstige uitputting door het ouderschap, emotionele afstand voelen tot je kinderen, geen plezier of voldoening meer halen uit je rol als ouder of het gevoel dat je als ouder niet meer de ouder bent die je vroeger was: het zijn kenmerken van de 'parental burn-out'. Het ouderschap geeft landurig zoveel stress dat je 'op' raakt.
Volgens hoogleraar Pedagogische Wetenschappen Maartje Luijk (Erasmus Universiteit) is de druk op ouders de afgelopen jaren groter geworden. Een belangrijke reden is dat sommige vaste plekken waar mensen elkaar ontmoetten zijn verdwenen of minder belangrijk zijn geworden. Vroeger kon je makkelijker steun vinden bij bijvoorbeeld de kerk of een vereniging. Daar kon je je verhaal kwijt, vragen stellen en zorg met betrekking tot het ouderschap delen. Nu wordt opvoeden vaker gezien als iets dat je zelf moet oplossen, achter je eigen voordeur. Veel ouders vinden het dan ook lastig om hulp te vragen. En mensen die best willen helpen, zijn soms bang om zich met de opvoeding van een ander te bemoeien. Daardoor krijgen veel ouders minder steun dan ze nodig hebben.
De parental burn-out ontstaat vooral als er landurig meer druk is dan steun. Druk kan bestaan uit weinig slaap, veel zorgtaken, perfectionisme, zorgen om geld, werk of gezondheid en de zorg voor meerdere of jonge kinderen. Weinig steun kan bestaan uit het ontbreken van de steun van een partner, weinig hulp van familie of vrienden of geen toegang tot opvang of oppas. Het ontstaan van de burn-outklachten is vaak een stapeling van factoren.
In het rapport Staat van Gezinnen 2025 werden ouders vragen gesteld over hoe gezinsvriendelijk Nederland is. Hierin staat dat veel ouders worstelen met de balans tussen werk en privé. Ouders willen vaak meer tijd met hun gezin doorbrengen, maar voelen zich verplicht om te werken om aan financiële verplichtingen te voldoen. Ondanks het feit dat er in Nederland een ruim aanbod van voorzieningen en diensten is, ervaren ouders steeds vaker dat de basis tekortschiet: voorzieningen zijn niet altijd beschikbaar, toegankelijk, ze zijn duur en bieden niet overal de kwaliteit die nodig is. Er zijn te veel regels, professionals en instanties die elkaar niet weten te vinden, waardoor het systeem bureaucratisch, onduidelijk en ondermaats is. Het meest wordt genoemd dat de kinderopvang te duur is en verlofregelingen zo zijn ingericht dat het verlof te kort is en de vergoeding te laag.
Ouders spreken in het rapport ook over de prestatiedruk die zij in hun ouderschap ervaren. Door de eisen die zij zichzelf opleggen, en die door de maatschappij worden opgelegd, kunnen ze het gevoel hebben geen goede ouder te zijn. Ook sociale media spelen hierin een rol, waarin een perfecte plaatje wordt geschetst dat niet haalbaar is.
Zowel ouders als kinderen ervaren de gevolgen van de parental burn-out. Ouders hebben vooral last van intense uitputting en het ervaren van stress. Ook gevoelens van hopeloosheid of het willen 'vluchten' van het gezin komen voor. Slaapproblemen kunnen ook leiden tot lichamelijke klachten. Naar de kinderen toe kunnen ouders door deze verschijnselen meer emotionele afstand tot hun kind voelen. Bovendien is er door deze klachten een grotere kans om hard op het kind te reageren, denk dan aan schreeuwen en het hebben van een kort lontje.
In Nederland is de parental burn-out geen 'standaard label'. De World Health Organization gebruikt 'burn-out' officieel voor werk in de beroepscontext. Toch gebruiken wetenschappers deze term wel als aparte onderzoeksterm voor ouderschap-stress.
In de praktijk sluit de aanpak meestal aan bij zorg voor overspanning, burn-outklachten, angst of depressie en wordt gekeken naar opvoed- en gezinsondersteuning. Voor dat eerste kan de huisarts ingeschakeld worden, bij het laatste iemand van de Jeugdgezondheidszorg. Bij langdurige (mantel)zorg kan respijtzorg helpen: iemand neemt dan de zorg tijdelijk over, om overbelasting te voorkomen. Hoogleraar Maartje Luijk pleit vooral voor meer gemeenschapszin, omdat opvoeden lichter wordt als je het samen met je netwerk doet.
De weergave van deze video vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Jamonique is moeder van drie jonge kinderen. Ze worstelt soms met schuldgevoelens naar haar kinderen.
Jamonique Daal-Vredeveld
Moeder"Vanmorgen had ik traantjes. Dan denk ik: doe ik het goed, doe ik het niet goed, kan het beter? Hoe kan het beter? Dan heb ik echt van die moedergedachten."
In het gezin zorgt ze ervoor dat iedereen gelukkig is, maar voelt regelmatig dat ze zelf 'ver weg is van zichzelf'. Ze heeft behoefte aan rust en slaap, maar weet dat dat niet gaat omdat ze haar kind van school moet halen, moet koken, boodschappen moet doen, een lijstje moet maken en ga zo maar door. Jamonique heeft het op pittige momenten nodig om even tot twintig te tellen, om te voorkomen dat ze uit onmacht haar kinderen iets aandoet. Over de stress vertellen, durfde ze lange tijd niet.
Jamonique Daal-Vredeveld
Moeder"Ik durfde niet te zeggen dat het zo zwaar voor me was. Maar ik kan niet alles alleen. Ik dacht eerst: ik ben de enige, maar de bevestiging die twee moeders mij hebben gegeven van: 'het gebeurt mij ook, ik heb ook in jouw positie gestaan, het komt goed', helpt."
Eens in de zoveel tijd gaat Esther naar een klankschalensessie om even aan haar drukke gezinsleven te ontkomen.
Esther Hoffmans
Moeder"Als ik dat niet doe, raak ik meer geïrriteerd, dan kan ik het op een gegeven moment niet meer hebben. Als de kinderen dan heel druk zijn, dan ga ik erop reageren, terwijl ze gewoon lekker spelen."
Ze ervaart druk van de maatschappij. Tegelijkertijd vindt ze het tof wat ze haar eigen kinderen allemaal ziet doen en meemaken. Zo actief was zij vroeger zelf ook. Dat ze nu zelf continu aan moet staan voor de kinderen is de mindere kant ervan.
Esther Hoffmans
Moeder"Ik vind kinderen fantastisch. Maar het heeft ook een andere kant. En op die kant zit soms een taboe. [...] Als je kunt zeggen dat je het pittig vindt of dat je het anders verwacht, dan krijg je een stukje erkenning. En vaak herkennen mensen het wel."
Ze zou graag willen dat de 'schone schijn' in gesprekken wat vaker doorbroken wordt, en mensen eerlijker delen over wat hen bezighoudt.
Met vier kinderen is het voor Jacqueline een grote uitdaging om alle ballen in de lucht te houden. Daarom brengt ze om de week haar jongste twee kinderen een middag naar een 'buurtgezin'.
Jacqueline
Moeder"Je wilt gewoon dat het goed gaat en je wilt het gewoon zelf doen. Maar als ik voel hoe dankbaar ik met dit buurtgezin ben, dan heeft het me echt wel wat gebracht."
Twee jaar geleden kreeg Jacquelines man te maken met psychoses, waardoor het gezin volledig op Jacqueline steunde. Ze moest te veel ballen in de lucht houden, en merkte dat ze niet langer genoot van het gezin. Via de dokter kreeg ze een gesprek met de praktijkondersteuner, die met het idee kwam van de buurtgezinnen. In eerste instantie vond Jacqueline dit geen goed idee omdat ze de zorg voor haar kinderen zelf wilde doen, maar inmiddels weet ze dat het haar houvast geeft.
Jacqueline
Moeder"Er is een gezin waar ik op kan steunen als het moeilijk is. Want ik weet dat als er iets gebeurt, ik haar altijd kan appen of bellen om te vragen of ze kan helpen. En ik weet gewoon dat ze er alles voor over zou hebben om dat te doen."
In Dit is de kwestie (EO) gaat Johan Eikelboom verder over dit onderwerp in gesprek. Bekijk de volledige uitzending hier.
Wil jij de aflevering liever streamen? Klik hier om de aflevering te bekijken via NPO Start.
Jamonique had een burn-out door haar kinderen: 'Ik kon het huis wel slopen van frustratie'
Jenny’s beperkte zoon kan nergens terecht: 'Ons leven draait volledig om zijn zorg'
Esther: 'Soms denk ik: vond ik mijn dochter maar dood in bed, dan zou ze op een betere plek zijn'
Tamara’s kinderen zijn haar mantelzorgers: 'Ik hoor voor mijn kinderen te zorgen, niet andersom'
