Als je vader je moeder vermoordt, mag je als kind vaak niet getuigen: 'Dat moet anders'
Leestijd: 6 minDoor Lydia Kruin-Fris
Leestijd: 6 minDoor Lydia Kruin-Fris
"Ik zou graag willen dat die kinderen een vertelrecht krijgen. Dat lijkt me in het belang van het kind én de waarheid."
"Dan moeten we ook echt goed luisteren naar het kind. Maar in de praktijk gaat dat heel anders."
Met eigen ogen zien dat je vader je moeder wurgt en daar niet over mogen verklaren: het komt in Nederland voor. Het zogeheten verschoningsrecht zou intieme familiebanden beschermen, maar is het laten zwijgen van een kind eigenlijk wel in zijn of haar belang? "Het is bescherming van de dader, niet van het kind."
Het is gruwelijker dan je kan bedenken: met eigen ogen zien dat je vader je moeder wurgt. Het is de harde realiteit voor een meisje dat begeleid werd door advocaat Richard Korver. Het meisje gaat een dag na de moord naar haar vader toe, en krijgt van haar vader te horen dat ze alles gedroomd heeft. Jeugdzorg verbiedt iedereen om met het kind te praten over de oorzaak van het overlijden van haar moeder, en het meisje zelf mag geen verklaring afleggen.
Tien jaar later is de zaak nog steeds niet opgelost en wordt er opnieuw onderzoek naar gedaan als 'cold case'. Het meisje vertelt dat ze niet weet hoe haar moeder vermoord is. Haar zus vertelt haar dat ze gewurgd is, waarna het meisje denkt: dus toch, wat ik zag is waar. Maar omdat haar verhaal te laat komt, wordt het in de bewijsoverweging terzijde geschoven. Tot grote ergernis van advocaat Korver.
Als een kind getuige is geweest van huiselijk geweld of zelfs femicide, hoeft het in de rechtszaak geen vragen van de rechter, politie of justitie te beantwoorden. Dit recht, dat verschoningsrecht heet, beschermt intieme familiebanden.
Jaarlijks komen er zo'n 25 kinderen in een situatie terecht waarin de moeder vermoord wordt door de vader, zegt Marieke Liem, hoogleraar Veiligheid en Interventies aan de Universiteit Leiden. Van deze kinderen is zo'n 46 procent getuige van de moord. "Ze hebben het delict gezien of op z’n minst gehoord, doorgaans omdat het thuis is gebeurd. Daarna moeten ze verhuizen en belanden ze in een pleeggezin of in een strijd tussen twee families, van de vader en van de moeder. Het is doffe ellende", vertelde Liem in De Volkskrant.
Het is geen goede zaak dat het kinderen vaak onmogelijk wordt gemaakt hun verhaal te doen, stelt advocaat Richard Korver in radioprogramma Dit is de dag (EO). Hij staat regelmatig kinderen bij van wie de moeder is vermoord.
Richard Korver
Advocaat"Ik zou graag willen dat die kinderen een vertelrecht krijgen. Want het wordt ze vaak onmogelijk gemaakt om hun verhaal te doen. Dat lijkt me niet in het belang van het kind én de waarheid."
Een rechter kan de verklaring van een kind nu namelijk tegenhouden door het verschoningsrecht te laten gelden. Daarom zou het goed zijn om het verschoningsrecht, dat een kind in de rechtszaak in sommige gevallen geen vragen van de rechter, politie of justitie mag beantwoorden, volgens Korver af te schaffen.
Advocaat Natascha Harlequin vindt dat niet. Het kind heeft immers al de keuze om wel of niet gebruik te maken van dat recht, stelt zij.
Natascha Harlequin
Advocaat"Waar het vooral om gaat, naar mijn idee, is dat een kind of familielid vroegtijdig goed geïnformeerd moet worden over: wat zijn de do's en wat zijn de don'ts, wat zijn mijn rechten. Het is belangrijk dat ze zo snel mogelijk in contact komen met advocaat Korver en zijn collega's."
Zij merkt namelijk dat mensen vragen hebben over hun rechten en plichten als het gaat over verklaren rondom een kwestie als huiselijk geweld of moord. Maar kinderen informeren over hun rechten en plichten, lukt bij kinderen nu juist niet zo goed, stelt Korver.
Richard Korver
Advocaat"Dat is nou net het probleem met kinderen. Die kun je vaak nog niet zo goed informeren. Soms zijn ze heel erg jong. Bij veel huiselijk geweldzaken die eindigen in de dood zijn jonge kinderen betrokken. En dan durft de rechter ook geen toestemming te geven om die kinderen te gaan horen. Een officier van justitie schiet in een kramp en de adviseur die wordt benoemd, denk ook: er is verschoningsrecht, doe maar niet."
Het leidt ertoe dat veel kinderen niet gehoord worden. Dat vindt Korver wringen. Hij maakt weleens mee dat een kind van acht jaar een moord gezien heeft en als volwassene totaal gefrustreerd is omdat hij zijn verhaal niet mocht doen. Want als het kind wel zijn verhaal had kunnen doen, had dat volgens Korver in sommige gevallen tot een ander rechterlijk besluit geleid. Later kan er alsnog een hoger beroep komen, maar dan kan getwijfeld worden aan de betrouwbaarheid van de verklaring en klinken er vaak verwijten dat het beter was geweest het kind direct na het delict de gelegenheid te geven zijn verhaal te doen. Het kind wordt door het verschoningsrecht dus niet echt beschermd, vindt Korver.
Richard Korver
Advocaat"Het is bescherming van de dader, niet van het kind. Er wordt wel gezegd: 'Je moet het kind niet tegenover de ouders plaatsen', maar dat is al gebeurd door het geweld. Dat vind ik een ouderwets en misplaatst argument. Het verschoningsrecht voor familie bemantelt de waarheid."
Harlequin heeft andere ervaringen. Als advocaat heeft zij meegemaakt dat een kind wel tegen vader of moeder verklaarde. Vervolgens besloot de rechter om die verklaring niet mee te wegen in de bewijsoverweging. Of de verklaring niet te geloven. Ook in dat geval levert het frustratie op.
Natascha Harlequin
Advocaat"Het hele strafproces is gewoon één grote toestand van frustratie. Getuigen, aangeefsters, maar ook verdachten zeggen: 'Het duurt zo lang, als ik dit had geweten was ik nooit in dit proces gestapt'. Dus de pijn en frustratie haal je gewoon niet weg. Ook niet door het verschoningsrecht te elimineren."
Het zou wat Korver betreft het beste zijn als het vertelrecht naast het verschoningsrecht mag bestaan. Het kind wordt in de ideale situatie dan geadviseerd door de adviseur, maar de keuze te verklaren is volledig aan het kind, en niet aan jeugdzorg of de rechter. Harlequin is echter bang dat mensen dan sneller vast komen te zitten in een lang proces, dat nog erger is dan de verklaring die ze aanvankelijk wel of niet aflegden. Daarnaast vraag Harlequin zich af of een kind dat verklaart wel wordt geloofd.
Natascha Harlequin
Advocaat"Dan moeten we ook zo eerlijk zijn dat als je een kind voor je hebt, en het kind vertelt je iets, dat je je oren goed openzet en luistert. Maar in de praktijk is dat heel anders."
Het is ook lastig te bepalen wat nou de beste route voor het kind is, stelt Harlequin. Want een advocaat staat er ook niet neutraal in, terwijl die wel oog zou moeten hebben voor de belangen en psychische en lichamelijke ontwikkeling van het kind. Volgens Korver is het recht je verhaal te kunnen doen voor kinderen altijd het belangrijkste.
Richard Korver
Advocaat"Ik denk dat een kind van zes of zeven de lange termijn niet goed kan overzien. Maar de korte termijn is soms ook heel doorslaggevend. Ik vind dat je dan wel degelijk naar dat kind moet luisteren. We hebben een internationaal gerenommeerd landelijk jeugd- en kindertraumacentrum in Utrecht. Daar zitten mensen die niets anders doen dan dit soort kinderen begeleiden. En ik hoor van die therapeuten dat het zeer fnuikend is dat deze kinderen geen vertelrecht hebben."
Het risico is wel dat het strafproces dan zo centraal komt te staan dat de nazorg en begeleiding van de kinderen teveel bijzaken worden, stelt Harlequin.
Natascha Harlequin
Advocaat"Kinderen moeten de keuze hebben, en die keuze blijft altijd staan. Na het proces houdt die niet op te bestaan. Want al deze familieleden moeten linksom of rechtsom met elkaar verder de jaren erna. En dan is iedereen in toga verdwenen. Ook meneer Korver."
In Dit is de dag (EO) gaat Jan Willem Wesselink verder over dit onderwerp in gesprek. Beluister de uitzending hieronder als podcast.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
Als je moeder wordt vermoord door je vader, heb je weinig rechten: 'Ik was verschrikkelijk eenzaam'
Wim verloor zijn dochter Sanne door femicide: 'Hij heeft haar brein overgenomen'
Elke 8 dagen wordt er een vrouw vermoord: hoe voorkom je femicide?
Lia's dochter Clarinda (34) werd slachtoffer van femicide: 'Vriend sloeg, wurgde en verkrachtte haar'
