PTSS door politiewerk: 'Het werk dat we doen op straat is niet normaal'
Leestijd: 8 minDoor Lydia Kruin-Fris
Leestijd: 8 minDoor Lydia Kruin-Fris
"Het kan zomaar zijn dat je het ene moment een reanimatie hebt en een halfuur later middenin een vechtpartij staat."
"Ik kreeg een herbeleving van een ongeval waar ik bij was geweest. Het ging om een motorrijder die om het leven was gekomen, alles stond in brand."
"Vanbinnen huil ik keihard. Je wil je steentje bij kunnen dragen en dan gebeurt er een incident waar je geen grip op hebt."
Politieagenten staan vaak als eersten in gevaarlijke en schokkende situaties. Denk aan de afgelopen jaarwisseling, toen agenten opnieuw te maken kregen met fors geweld. Zulke ervaringen laten sporen na: honderden agenten in Nederland hebben PTSS en ieder jaar komen er nieuwe gevallen bij, ook onder jonge collega’s. We vragen veel van de politie, maar beschermen we onze beschermers eigenlijk wel genoeg?
Een posttraumatische stressstoornis (PTSS) is een psychische aandoening die het dagelijks functioneren ernstig verstoort. Het ontstaat na een traumatische ervaring die niet goed is verwerkt. De meest voorkomende symptomen zijn herbelevingen van de traumatische gebeurtenis, vermijdingsgedrag, donkere gedachten en verhoogde prikkelbaarheid.
Deze psychische en lichamelijke problemen belemmeren agenten in hun werk en privéleven. Zonder behandeling kan PTSS het normaal functioneren zelfs vrijwel onmogelijk maken.
PTSS wordt pas sinds 2013 officieel erkend als beroepsziekte bij de Nederlandse Politie. Hierdoor kunnen agenten die door hun werk trauma oplopen, een officiële diagnose laten registreren en in aanmerking komen voor hulp en schadevergoeding. Precieze aantallen van diagnoses per jaar zijn lastig vast te stellen, maar registraties tonen aan dat honderden agenten kampen met deze aandoening en daardoor dus niet langer het werk kunnen doen dat ze deden.
Wat we wel zien, is dat het aantal PTSS-gevallen onder politieagenten in de afgelopen jaren is toegenomen. In 2015 waren er bijvoorbeeld 276 meldingen van PTSS door politiemedewerkers, terwijl dit in 2020 steeg naar 325 meldingen.
Recente cijfers bevestigen dus dat jaarlijks ruim 300 agenten de diagnose PTSS oplopen door schokkende ervaringen tijdens hun werk. Politiechef Gert Veurink van de eenheid Oost-Nederland geeft in een artikel in De Gelderlander ook aan dat jonge agenten steeds vaker lijden aan PTSS door geweld en maatschappelijke onrust. Hij ziet het ziekteverzuim binnen de politie stijgen.
De toename komt voor een deel door betere herkenning en openheid waardoor problemen die voorheen onder de radar bleven nu gemeld worden. Maar de toename komt ook doordat de werklast en het geweld waar agenten mee te maken krijgen de laatste jaren is toegenomen. Denk aan maatschappelijk onrust, demonstraties die uit de hand lopen en incidenten zoals tijdens de jaarwisseling. Ook het vaker moeten reanimeren van slachtoffers of de omgang met grote aantallen verwarde personen belasten agenten mentaal steeds meer.
Toch meldt niet iedere getroffen agent zich vanwege schaamte. Traditioneel hing er binnen de politie een taboe rondom mentale klachten. Agenten durfden niet makkelijk over psychische problemen te praten uit angst zwak over te komen. Deze houding maakte dat politiemensen hun trauma's vaak onderdrukten en geen hulp zochten.
De afgelopen jaren is hier gelukkig verbetering in gekomen. Binnen de politie zijn speciale voorzieningen opgezet om agenten met traumatische ervaringen op te vangen en te ondersteunen. Zo is er voor politiemedewerkers na een heftig incident deskundige hulp binnen en buiten het korps beschikbaar. Ook krijgen leidinggevenden training om vroege signalen van PTSS of andere stressklachten bij medewerkers te herkennen, zodat sneller kan worden ingegrepen.
Sinds 2014 bestaat er daarnaast een officieel meldpunt en protocol voor PTSS gevallen, het 'Meldpunt PTSS Politie'. Agenten die de diagnose PTSS krijgen, hebben recht op voorzieningen zoals doorbetaling van loon tijdens ziekte, vergoeding van medische kosten en een smartengeld-uitkering voor immateriële schade.
Ook in de samenleving ontstaat meer erkenning en begrip voor politieagenten met PTSS, en beseffen we steeds meer dat politiewerk grote mentale tol kan eisen.
Behalve dat klachten op tijd moeten worden gezien en het taboe moet verdwijnen, moet ook de terugkeer naar werk beter worden geregeld en moeten de regels en stappen makkelijker worden.
Voor agenten die uitvallen door PTSS moet er passende nazorg en begeleiding terug naar werk komen. De politie organiseert al activiteiten (zoals lotgenotenbijeenkomsten) en kijkt naar aangepast werk, maar dit kan verbeterd worden door individuele re-integratieplannen op te stellen.
Wat betreft het vereenvoudigen van procedures: veel agenten met PTSS voelden zich in het verleden tegengewerkt door complexe regels en lange juridische procedures voor erkenning en schadevergoeding. Sinds 1 april 2025 is er een nieuw stelsel ingevoerd dat vergoedingen sneller beschikbaar maakt op basis van vertrouwen. Aandachtspunt blijft om dit nieuwe beleid in de praktijk ook echt na te leven, dus moeten er genoeg middelen en personeel zijn om die beloofde 'eenvoud en snelheid' waar te maken, zodat niemand maanden op hulp hoeft te wachten.
De weergave van deze video vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Ben Brondsema kwam zeven jaar geleden thuis te zitten met PTSS die hij door zijn werk als politieagent opliep. Geen enkele vorm van therapie die door de werkgever werd aangeboden, hielp Ben verder. Maar nadat hij op uitnodiging van een vriend was gaan surfen, ervaarde hij waar hij al zo lang naar op zoek was: rust in zijn lichaam. Voor hem bleek surfen therapeutisch. Die surftherapie bleek in Amerika te bestaan, maar Ben haalde het programma naar Nederland. Nu is Ben vrijwilliger bij Surfivor, een stichting die mensen met een posttraumatische stressstoornis helpt.
Ben Brondsema
Oprichter Surfivor"Ik surf om mijn hoofd leeg te maken. Soms zit je hoofd vol en is het lekker als je kunt ontsnappen. Dan is de zee er altijd, zonder wachtrij. Die is er altijd voor je."
Als politieman maakte Ben heftige dingen mee.
Ben Brondsema
Oprichter Surfivor"Het kan zomaar zijn dat je het ene moment een reanimatie hebt en een halfuur later middenin een vechtpartij staat terwijl je dacht een hapje te kunnen gaan eten op het bureau. Alles wat in de maatschappij gebeurt, daar sta je als politieagent als eerste bij."
Het werk veranderde Ben, het maakte hem harder en zijn lontje werd steeds korter. En toen viel hij uit door PTSS.
Ben Brondsema
Oprichter Surfivor"Iedereen die uitvalt met PTSS wordt geconfronteerd met een overprikkeld zenuwstelsel. Je staat altijd 'aan' en je filter is kapot. In een supermarkt zien veel mensen bijvoorbeeld appels en bananen liggen. Maar ik zie álle appels liggen, en álle bananen. Dus dan ben ik pas net in een supermarkt en dan ben ik al overprikkeld. Aan mijn hand mis ik een vinger, dus het is dan duidelijk dat ik iets mankeer. Maar als je mij op straat tegenkomt, zie je niets aan mij. Maar dat betekent niet dat ik op dat moment keihard aan het vechten ben om te overleven."
Met Surfivor creëert Ben een vangnet voor mensen met PTSS. Het is volgens hem belangrijk om erover te blijven praten met elkaar.
Ben Brondsema
Oprichter Surfivor"We zijn er voor elkaar. Het werk dat we doen op straat is niet normaal. De meeste mensen maken het niet mee: aanrijdingen met een dodelijke afloop, verdrinkingen, reanimaties van bejaarde mensen tot aan kinderen van een paar dagen oud en alles wat er tussenin zit. [...] Maar het gevoel dat je daardoor hebt, parkeer je, omdat je de volgende dag weer dienst hebt."
Ben zou graag zien dat de behandeling van agenten met PTSS veelomvattender wordt.
Ben Brondsema
Oprichter Surfivor"Het besef moet komen dat de behandeling van mensen met PTSS een totaalpakket moet zijn. En niet alleen gefocust op de psycholoog en op medicatie. Het moet een totaalpakket worden van fysieke ontspanning, mentale ontspanning en het leren omgaan met het feit dat je bent uitgevallen. Alles moet erin betrokken worden."
Een van de mensen die Ben bij Surfivor ontmoet is Pamela Pennock. Ook zij is met PTSS gediagnostiseerd door haar werk als politieagent.
Pamela Pennock
Politieagent met PTSS"Ik kreeg een herbeleving van een ongeval waar ik bij was geweest. Het ging om een motorrijder die om het leven was gekomen, alles stond in brand."
De steun die ze bij Ben bij Surfivor krijgt had ze een tijd terug keihard nodig. Ook bij de politie heeft ze steun ervaren.
Pamela Pennock
Politieagent met PTSS"Ik had zelf een leidinggevende die er altijd was. En op een gegeven moment krijg je zo'n situatie dat ze thuis langskomen om de sleutels van je wapenkluis op te halen en je spullen af te nemen. Dat is nodig, maar het deed zoveel met me. Ik was wel bij dat mijn leidinggevende ermee kwam. En het is maar goed ook, want ik vertrouwde mezelf ook niet meer."
Wat Pamela helpt, is regelmatig sporten. Het bewegen helpt om de spanning in haar lijf minder te maken. Extra spanning heeft Pamela ook omdat het nog niet duidelijk is wat voor schadevergoeding ze kan krijgen van de politie. Door de PTSS zal ze niet meer de carrière hebben die ze zonder de ziekte gehad zou hebben en daardoor loopt ze inkomen mis. Een advocaat helpt haar hierbij. Er lopen op dit moment honderden zaken van politieagenten tegen hun werkgever. Omdat er veel discussie is over te lage vergoedingen, schakelen ze juridische hulp in.
Pamela Pennock
Politieagent met PTSS"Ik hoop binnen de politie een baan te vinden waar ik mijn hart en gevoel in kwijt kan. Dat hoop ik voor de toekomst Dat ik weer kan gaan leven, in plaats van overleven."
Rick Bos liep na een traumatische ervaring tijdens zijn werk als agent PTSS op. Hij zit daarom al anderhalf jaar thuis.
Rick Bos
Politieagent met PTSS"Een normaal mens kan filteren door het geluid en het licht dat binnenkomt. Die filters zijn bij mij kapot. Ik zit in een modus waarin mijn lichaam en brein de hele tijd denken dat het gevaar er nog is, dus ik ben super alert. En dat is gewoon slopend."
Omdat hij prikkels zo slecht aankan door de PTSS, zit Rick meestal zeven dagen per week binnen in zijn huis.
Rick Bos
Politieagent met PTSS"Ik noem het ook weleens mijn eigen gevangenis. Ik zeg het lachend, maar vanbinnen huil ik keihard. Je wil je steentje bij kunnen dragen en dan gebeurt er een incident waar je geen grip op hebt. Door over het incident te praten nu met een camera erbij voel ik alweer dat mijn nek en rug vastzitten. Dat zorgt voor spanning."
Toch is thuis niet altijd de rustige, voorspelbare plek die Rick nodig heeft. Dat komt vooral door zijn zoontje van anderhalf.
Rick Bos
Politieagent met PTSS"Door hem sta ik ook 'aan'. Als hij begint te gillen, dan sla ik op slot. Dan weet ik op een gegeven moment niet meer wat ik moet doen. Dan sta ik te schreeuwen tegen mijn eigen zoon. [...] Ik heb wel gehad dat ik hem niet meer aankon, dat ik hem niet meer kon vasthouden. Dus af en toe bel je gewoon huilend familie op met de vraag of iemand zo snel mogelijk je zoon op kan halen. Want anders gebeuren er dingen waar je later spijt van krijgt."
Het incident dat bij Rick de PTSS heeft veroorzaakt had te maken met een verwarde vrouw, die zeven hoog bij een portiekflat lag. Ze mocht daar op dat moment niet zijn, en dus was er een melding bij de politie gemaakt. Maar het moment dat de vrouw politieman Rick zag, rende ze weg. Rick rende achter haar aan, maar zij gooide zichzelf over de balustrade. Rick probeerde haar nog te pakken.
Rick Bos
Politieagent met PTSS"Ik voel dat ik haar jas nog heb, maar ze glijdt uit mijn handen. En zo valt ze van zeven hoog naar beneden, en dan hoor je eigenlijk een zak vol botten neerklappen."
Zo snel hij kon, rende Rick naar beneden en probeerde hij de vrouw nog te reanimeren. Zijn politiehart wilde niets liever dan deze vrouw nog redden, maar ze leefde al niet meer. Dat zijn collega's bij de politie er meteen voor Rick waren, was voor hem heel fijn. Ook zijn vrouw is een grote steun. Hoe ervaart zij het om een man met PTSS te hebben?
Anne Bos
Vrouw van Rick"Ik ben met Rick getrouwd, maar hij lijkt nu niet meer op de Rick van toen. Dus dat doet ook je relatie veranderen. We hebben ook relatietherapie gevolgd en daar hebben we heel veel geleerd."
Het emotioneert Rick dat hij door de PTSS zo is veranderd.
Rick Bos
Politieagent met PTSS"Niet de man kunnen zijn die je wil voor je zoon, voor je vrouw, voor je vriend, voor je maten... Je bent jezelf niet meer. Elke dag is overleven."
In Dit is de kwestie (EO) gaat Johan Eikelboom verder over dit onderwerp in gesprek. Bekijk de volledige uitzending hier.
Wil jij de aflevering liever streamen? Klik hier om de aflevering te bekijken via NPO Start.
