Een winterdip: wat is het en draagt deze sneeuwval daaraan bij?
Leestijd: 4 minDoor Ilse Kwint
Leestijd: 4 minDoor Ilse Kwint
Een winterdip: je kent het wel. Je voelt je somber, moe, hebt geen zin om de deur uit te gaan en krijgt weinig werk gedaan. Maar hoe ontstaat zo'n winterdip eigenlijk? En draagt deze sneeuw daaraan bij?
Een winterdip is een periode waarin mensen zich in de winter somberder, vermoeider of minder gemotiveerd voelen dan normaal. Het is geen officiële diagnose, maar een verzamelnaam voor lichte stemmingsklachten die samenhangen met het seizoen. Bij een kleine groep mensen is de dip ernstiger en spreken artsen van een winterdepressie, ook wel Seasonal Affective Disorder (SAD).
Wetenschappers denken dat een winterdip vooral te maken heeft met gebrek aan daglicht (National Institute of Mental Health, 2023). In de herfst en winter zijn de dagen korter en is het licht zwakker. Dat verstoort onze biologische klok. Door minder licht maakt het lichaam meer van het slaaphormoon melatonine aan, waardoor je je slaperig en futloos kunt voelen. Tegelijkertijd kan de aanmaak van serotonine, een hormoon dat invloed heeft op je stemming, dalen. Die combinatie kan zorgen voor somberheid, weinig energie en minder zin om dingen te doen.
In Nederland heeft een relatief kleine groep mensen te maken met een échte winterdepressie. Uit grootschalig onderzoek blijkt dat ongeveer 3 procent van de Nederlanders voldoet aan de criteria voor een winterdepressie. Daarnaast ervaart nog eens ongeveer 8,5 procent een mildere vorm van seizoensgebonden somberheid: de winterdip (Mersch et al., 1999). Dat betekent dat ruim één op de tien Nederlanders in de winter duidelijk merkt dat zijn of haar stemming verandert.
Vergeleken met andere landen ligt Nederland rond het Europese gemiddelde. In veel Europese landen schommelt het percentage mensen met een winterdepressie tussen de 2 en 4 procent. Opvallend is dat landen verder van de evenaar, zoals Scandinavië, niet altijd hogere cijfers laten zien dan Nederland. Onderzoekers denken dat mensen zich daar mogelijk beter hebben aangepast aan de donkere winters, bijvoorbeeld door leefstijl, sociale gewoonten en meer aandacht voor licht (Magnusson, 2000).
In de afgelopen dagen is er enorm veel sneeuw gevallen in Nederland. Zorgt dit ervoor dat meer mensen een winterdip krijgen? Of helpt het mensen juist uit een winterdip? Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat daglicht en daglengte heel belangrijk zijn in relatie tot een winterdip. Depressieve klachten in de winter hangen vaak samen met kortere daglengte, niet per se met kou of sneeuw op zich (Scientific American, 2023).
Het gaat dus vooral om de hoeveelheid licht die je als mens binnenkrijgt. In de afgelopen dagen was het allesbehalve zonnig. Dit kan dus bijdragen aan een winterdip. Aan de andere kan reflecteert licht wel via sneeuw. Dat kan juist de effecten van donkere dagen verzachten als er dus een beetje licht is (BMC Psychiatry, 2012).
Kortom: sneeuw zelf lijkt geen directe oorzaak van een winterdip, maar door de combinatie van weinig daglicht kan dit wel zo zijn.
1. Ga naar buiten als het licht is
Zelfs op een dag met sneeuw of bewolking geeft buiten zijn je lichaam daglicht en kan dat je bioritme helpen reguleren, wat je stemming kan verbeteren.
2. Overweeg lichttherapie
Wetenschappelijke studies tonen aan dat lichttherapie, waarbij je elke ochtend 20-30 minuten voor een felle lamp zit, effectief kan zijn bij SAD door je lichaam het daglichtgevoel te geven dat het mist in de winter (Mersch et al., 1999).
3. Beweging en routine
Regelmatige lichaamsbeweging helpt je stemming verbeteren en energie verhogen. Probeer vaste dagroutines te behouden, ook al lijkt het lastig als het donker en koud is.
4. Praat erover en zoek hulp
Als je merkt dat je somberheid, weinig energie of hopeloosheid langer aanhouden, kan hulp van een huisarts, psycholoog of therapeut helpen, vooral bij ernstigere klachten.
