Euthanasie te makkelijk bij psychisch lijden? 'Jonge mensen vragen er steeds vaker en eerder om'
Leestijd: 5 minDoor Boudewijn Drechsler
Leestijd: 5 minDoor Boudewijn Drechsler
"De euthanasieprocedure duurt nu al veel te lang"
"Steeds meer jongere mensen vragen eerder om euthanasie omdat het laagdrempelig wordt gepresenteerd."
De regels rondom euthanasie bij ernstig psychisch lijden worden strenger. Een goede zaak volgens psychiater Jim van Os: "We zijn hier niet modern bezig; we zijn doorgeschoten". Toch staan niet al zijn collega's te juichen voor strengere regels.
Er komt een strengere richtlijn voor psychiaters die te maken krijgen met, soms nog jonge, mensen die euthanasie willen krijgen vanwege ernstig psychisch lijden. Een second opinion, een extra beoordeling door een onafhankelijk psychiater, is straks niet meer genoeg.
De psychiater moet nu ook nog een overleg organiseren met verschillende hulpverleners en eventueel ook ervaringsdeskundigen. Niet alleen psychiaters nemen dan nog die beslissing; ook andere deskundigen moeten worden geraadpleegd.
Er was veel kritiek op de huidige gang van zaken. Uit de maatschappij, de politiek maar ook van huisartsen, psychologen en psychotherapeuten. Men vond het onzorgvuldig dat de beslissing over leven en dood uitsluitend een 'medisch onderonsje' van psychiaters was. Er moet breder naar het psychische lijden worden gekeken, dus niet alleen als een medisch gevolg van een of andere stoornis.
Al eerder had zelfs de Verenigde Naties (VN) heftige kritiek op de Nederlandse euthanasiepraktijk bij psychisch lijden tot nu toe. De VN vond onze praktijk zelfs in strijd met de rechten van de mens.
Er zou te weinig bescherming zijn voor mensen met een doodswens. Er zou te weinig worden ingezet op voldoende en goede behandeling als oplossing in plaats van euthanasie. En het begrip uitzichtloos psychisch lijden zou niet wetenschappelijk onderbouwd zijn. Want wat is psychisch lijden precies?
Er komt een strengere richtlijn voor euthanasie bij psychisch lijden. Een goede zaak? Daarover verschillen psychiaters Jim van Os en Kit Vanmechelen van mening in Dit is dag (EO).
Psychiater Jim van Os staat pal achter deze nieuwe richtlijn en maakt zich al jaren zorgen over het groeiende aantal euthanasieverzoeken bij psychisch lijden, met name bij jongeren. Voor hem is de kritiek op de huidige euthanasiepraktijk bij psychisch lijden een bevestiging van iets dat hij al veel eerder signaleerde.
Jim van Os
Psychiater"Het is een indirecte erkenning om te zien hoe er in het buitenland naar ons wordt gekeken, met name vanuit de Verenigde Naties. Wij zijn niet alleen maar modern en goed bezig, we zijn te ver doorgeschoten."
Voor psychiater Kit Vanmechelen voelt de extra richtlijn juist als een wantrouwen en ondermijning van haar bekwaamheid en een onnodig vertragende extra stap in de procedure die het lijden voor de patiënt alleen maar vergroot.
Kit Vanmechelen
Psychiater"Een stap extra en een extra procedure maakt de kwaliteit niet altijd beter. Voor welk probleem is deze aanpassing een oplossing? Het echte probleem is dat er te weinig toegankelijkheid is tot euthanasieprocedures. En die zijn al heel erg zorgvuldig. Alle euthanasieën worden door een toetsingscommissie achteraf beoordeeld."
Jim van Os
Psychiater"Ja, na de dood wordt er getoetst. Dat is geen echte toetsing. Vergelijk het eens met onvrijwillige opname in de psychiatrie. Dat is vrijheidsberoving en dat mag de psychiater niet zelf beslissen. Daar komt een rechter bij te pas. Die rechter is onafhankelijk en stelt hele moeilijke vragen voordat je mag worden opgenomen. Die kan dan ook zeggen: 'Onzin, ik ben het er niet mee eens.' Maar als het om leven en dood gaat, komt er geen rechter aan te pas met moeilijke vragen. Alleen maar een hamerklapje achteraf."
Niet dat Van Os per se wil dat er een rechter meekijkt bij euthanasieverzoeken, maar er moeten wel kritische vragen worden gesteld door een onafhankelijke partij. Met verstand van psychisch lijden. Psychiaters zijn daarvoor niet geschikt, vindt Van Os.
Jim van Os
Psychiater"Psychiaters weten niet wat psychisch lijden is, want die zien dat alleen maar als het gevolg van een stoornis in het hoofd. Daarvoor moet je bij de ervaringsdeskundigen en de geestelijke verzorgers zijn. Uitzichtloosheid bij psychisch lijden is namelijk niet zo voorspelbaar als bijvoorbeeld bij kanker. Dat kun je voor 99% voorspellen. Bij psychisch lijden is dat hoogstens 20%. Psychisch lijden vinden wij psychiaters daarom maar ingewikkeld. We hebben heel weinig ervaring vergeleken met geestelijk verzorgers en ervaringsdeskundigen."
Vanmechelen vindt dat veel te kort door de bocht.
Kit Vanmechelen
Psychiater"Ik vind dat je de professionaliteit van onze beroepsgroep wel heel erg onderuit haalt. Het gebeurt al zorgvuldig. Er kijken meerdere mensen mee in de vorm van een onafhankelijke psychiater en een SCEN-arts. En daarnaast is het ook gewoon dat we alle naasten, zowel behandelaars als privé-naasten van patiënten, uitgebreid spreken."
Wat Van Os bedoelt is een andere benadering van het psychisch lijden en een eventuele doodswens die daarop volgt.
Jim van Os
Psychiater"Er zijn een heleboel mensen, vooral jonge mensen, die al in een heel vroeg stadium om euthanasie vragen. Steeds vroeger en steeds meer, ook omdat het zo makkelijk geportretteerd wordt. Ik hoor het van scholen, ik hoor het van huisartsen. Het is ernstig aan het toenemen. Je kunt euthanasie al heel vroeg zien aankomen. We moeten dan ook in een veel vroeger stadium nadenken wat voor gesprek we moeten gaan hebben met die mensen. En als daar geen ervaringsdeskundigen bij zijn en geen geestelijk verzorgers, dan gaat het mis."
Dat mensen al lang met een euthanasiewens rondlopen, kan Kit Vanmechelen beamen. Daarom moet volgens haar ook de procedure niet strenger worden, maar moet er beter naar de patiënt geluisterd worden.
Kit Vanmechelen
Psychiater"Het duurt nu al veel te lang. Patiënten en naasten die het lijden elke dag meemaken, die worden niet gehoord, worden niet serieus genomen, komen op lange wachtlijsten. Mislukking op mislukking is er geweest. En dan willen ze dat hun doodswens serieus genomen wordt. Ja, die wens hebben de mensen vaak al jaren, vijf tot tien jaar, voordat die ooit eens een keer geagendeerd wordt."
Er moet echter geen oplossing voor de wachtlijsten komen maar een oplossing voor een dieper probleem, aldus Van Os:
Jim van Os
Psychiater"Luisteren naar mensen is niet alleen luisteren naar hun doodswens vanwege psychisch lijden. Het is een dialoog met de persoon. Er zit ook hoop aan de andere kant en een mens aan de andere kant van die dialoog. Echt luisteren is ook beseffen dat de autonomie van de persoon soms broos is en ondersteund moet worden. Zeker als je met zoiets machtigs te maken hebt in je geest als psychisch lijden."
In Dit is de dag (EO) gaat presentator Jan Willem Wesselink verder over dit onderwerp verder in gesprek met de psychiaters Jim Os en Kit Vanmechelen. Beluister de uitzending hieronder als podcast.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
