Evangelist Tom de Wal gearresteerd - geen karikatuur, geen martelaar - maar wat wel?
Leestijd: 5 minDoor Hans van der Linden
Leestijd: 5 minDoor Hans van der Linden
Tom de Wal is evangelist en voorman van Frontrunners Ministries, een beweging die genezingsdiensten en evangelisatiebijeenkomsten organiseert. Zijn optreden roept discussie op, binnen en buiten kerkelijke kring. Vrijdagavond werd die discussie concreet toen hij in Tilburg werd aangehouden tijdens "een genezingsdienst".
De gemeente had de bijeenkomst vooraf verboden, omdat zij werd aangemerkt als een evenement waarvoor geen vergunning was verleend. De politie verzocht binnen om de samenkomst te beëindigen. Toen buiten werd doorgebeden, werd dat gezien als voortzetting van het verboden evenement. De Wal werd aangehouden.
Dat nieuwsfeit is voor EO-journalistiek geen eindpunt, maar een vertrekpunt. Hier raakt actualiteit aan geloof en samenleving. En aan bijvoorbeeld de vraag hoeveel ruimte geloofspraktijken hebben in de publieke ruimte.
Waarnemend burgemeester van Tilburg Onno Hoes maakte gisteravond in EO/NOS "Langs de Lijn en Omstreken" in gesprek met Hans van der Steeg duidelijk dat Tom de Wal niet als crimineel wordt gezien. Het ging volgens hem om handhaving: 'regels gelden voor iedereen.'
Dat is een bestuurlijk perspectief - dat is niet het einde van deze kwestie. De vraag blijft hoe dit ingrijpen zich verhoudt tot vrijheid van godsdienst, een grondrecht dat in Nederland bescherming geniet, ook wanneer een geloofspraktijk omstreden is. Er is nog een vraag: was hier juridisch sprake van een evenement of van een kerkdienst? Dat onderscheid is van belang, omdat het bepaalt hoeveel ruimte de overheid heeft om in te grijpen. Op basis van de feiten vind ik dat nu niet eenduidig vast te stellen.
Nog een element. Het verbod werd mede gemotiveerd door zorgen over de openbare orde. Er waren protesten aangekondigd tegen het optreden van De Wal. Dat woog mee in de afweging van de gemeente. Ook dat roept vragen bij me op. Protest is een grondrecht; vrijheid van godsdienst is dat ook. Had de openbare orde bijvoorbeeld ook beschermd kunnen worden door het protest te begrenzen, in plaats van de bijeenkomst zelf te verbieden? Die vraag is wellicht ongemakkelijk maar wel legitiem om te stellen.
De reacties op de aanhouding zijn divers. In de reacties die bezwaar maken tegen de aanhouding zou je een patroon kunnen zien. Voor hen staat de aanhouding niet op zichzelf als incident. Ook andere overtuigingen en uitingen in de publieke ruimte - van klimaatprotesten tot culturele tradities - komen de afgelopen jaren vaker onder druk te staan zodra ze weerstand oproepen. Steeds opnieuw draait het om dezelfde spanning: wie krijgt ruimte, en wie bepaalt waar die ruimte eindigt?
In dat bredere debat klinkt ook een tegenbeweging. Journalist Wierd Duk werkt aan een christelijk-conservatief initiatief dat meer ruimte wil voor geloof en traditie, en kritisch is op wat hij ziet als ‘woke’ druk en activistische invloed. Voor mensen die zich in dat perspectief herkennen, bevestigt deze zaak het gevoel dat religieuze overtuigingen steeds minder vanzelfsprekend ruimte krijgen in het publieke domein.
Wat Duk denkt te zien vraagt om grondig onderzoek en is bij voorbaat niet onomstreden. Theoloog Arnold Huijgen waarschuwde in gesprek met Jan Willem Wesselink in Dit is de Dag (EO) dat geloof aan kracht verliest wanneer het zich laat meeslepen in een cultuurstrijd. Volgens hem vraagt geloof om zelfkritiek en onderscheidingsvermogen, niet om het opeisen van publieke ruimte. Ruimte opeisen is iets anders dan ruimte dragen.
Daarmee verschuift de vraag. Niet alleen hoeveel ruimte de overheid moet bieden aan geloof, maar ook welk corrigerend vermogen geloofsgemeenschappen zelf hebben. Wie spreekt tegen wanneer overtuiging overgaat in claim? En wanneer vraagt vrijheid om begrenzing van buitenaf, omdat tegenspraak van binnenuit ontbreekt?
Gebedsgenezing maakt geen deel uit van mijn geloofsbiografie. Ik voel me meer thuis bij mensen die over God spreken dan bij mensen die zonder veel voorbehoud in Zijn naam spreken. Dat kan heel goed mijn beperkte geloof zijn. Het maakt me van nature alert op het moment waarop geloof, bedoeld om te dragen, te zwaar kan worden voor wie kwetsbaar is.
Tegelijk hecht ik aan vrijheid van godsdienst, juist ook voor vormen van geloof die niet de mijne zijn. Tom de Wal verdient geen karikatuur - ook geen martelaarschap. Het gaat hier niet om de vraag of gebedsgenezing werkt. Het gaat om hoe geloof zich in de publieke ruimte manifesteert. Wat kan daar, wat mag - en waar ligt de grens?
Dat vraagt om zorgvuldigheid en gesprek. Van de overheid. Van protestbewegingen. Van geloofsgemeenschappen. Van journalistiek en daarmee ook van EO journalistiek.
We geven daar als EO invulling aan in Dit is de Week op NPO2. Je kunt de aflevering hier terugkijken. Onder leiding van Margje Korevaar - Fikse praten we hierover door met de al eerder genoemde Arnold Huijgen - theoloog der Nederlanden, CDA kamerlid Derk Boswijk en Ronit Palache - Welkom!
Voor dit artikel maakte ik oa gebruik van DIT, Nederlands Dagblad, Reina Wiskerke, Trouw, NRC, Cvandaag, Revive, NOS, ANP en BN.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
