Kerkleiders roepen Eerste Kamer op: 'Stem tegen strafbaarstelling illegaliteit!'
Leestijd: 5 minDoor Boudewijn Drechsler
Leestijd: 5 minDoor Boudewijn Drechsler
De Eerste Kamer moet niet instemmen met de strafbaarstelling van illegaliteit. Dat stellen de kerkleiders van de twee grootste kerken van ons land, bisschop Gerard de Korte van de Rooms-Katholieke Kerk en scriba Kees van Ekris van de Protestantse Kerk in een gezamenlijke open brief aan alle senatoren. De senatoren in de Eerste Kamer moeten binnenkort over dit onderwerp stemmen.
De Tweede Kamer heeft eind 2025 ingestemd met de strafbaarstelling van illegaal verblijf voor meerderjarige vreemdelingen die moeten en kunnen terugkeren naar land van herkomst maar dit niet doen. Deze maatregel is onderdeel van een bredere asielwetgeving en maakt het illegale verblijf in Nederland, dus zonder verblijfsvergunning, strafbaar. Illegaal verblijf kan dan worden bestraft met hechtenis of een boete. De Eerste Kamer moet dit nog goedkeuren.
Beide kerkleiders roepen in hun brief de Eerste Kamer op om niet voor strafbaarstelling te stemmen. Bisschop de Korte (RK) legt uit waarom zij dat vinden. "Dat heeft te maken met de waardigheid van elk mens. Mensen zonder papieren behoren in Nederland al tot de meest kwetsbare mensen. Maar wij hebben ook de indruk dat het ook eigenlijk wetgeving is die een beetje voor de bühne is. Want de overheid heeft al mogelijkheden om mensen zonder papieren vast te houden. We hebben de vreemdelingendetentie, dus mensen kunnen al worden opgepakt door de overheid en dan in bewaring worden gesteld. Maar dat is via het bestuursrecht - en niet het strafrecht - en daarmee worden de mensen niet gecriminaliseerd."
Mgr. dr. G.J.N. (Gerard) de Korte, bisschop van ’s-Hertogenbosch en referent voor Kerk en Samenleving vanuit de Bisschoppenconferentie.
Maar dan rijst de vraag of het niet gewoon zo is dat ook asielzoekers zich in Nederland aan de wet moeten houden. Als uit een procedure van de IND blijkt dat je niet mag blijven, moet je daaraan dan niet gehoorzamen? En als je dat niet doet, dan is dat strafbaar. Dat ziet De Korte toch anders: "Ja, natuurlijk moeten mensen zich aan de wet houden, maar het gaat er nu om dat je mensen niet direct hoeft te criminaliseren. Je kunt ze al in detentie plaatsen. Daarbij is ook de vraag natuurlijk hoe het in de praktijk gaat werken. Er zijn nu al cellen tekort. Moet je dan nog meer cellen ter beschikking stellen voor mensen die zonder papieren hier in Nederland zijn?"
"Wij horen van juristen dat het wetsvoorstel nog niet 100% veilig is voor hulpverleners."
Maar er zitten meer haken en ogen aan het strafbaar stellen van illegaliteit. Daarover kwam al eerder uit verschillende hoeken in de Tweede Kamer verzet. Namelijk: met strafbaarstelling van illegaliteit zou ook de hulpverlening aan illegalen strafbaar worden. Daarom is nu aan het wetsvoorstel een zogenaamde novelle toegevoegd waarin staat dat de hulpverlening (zoals noodhulp) door derden niet direct strafbaar is. Een novelle is een, vaak beperkt, wetsvoorstel dat dient om een al ingediend of aangenomen wetsvoorstel te verbeteren of aan te vullen voordat het in werking treedt.
De kerkleiders wijzen erop dat deze aanvulling niet voldoende is. "De strafrechtelijke risico's voor mensen die hulp verlenen aan mensen zonder papieren, de beroemde kop soep of de slaapplek, wordt in de nieuwe wetgeving nog steeds niet veiliggesteld."
De novelle overtuigde de parlementariërs in de Tweede Kamer wel, maar voor De Korte is het niet genoeg: "Wij horen van juristen dat de novelle zoals die nu geformuleerd is, nog niet 100% veilig is voor hulpverleners. Dat is een extra reden voor ons om te zeggen: 'Senatoren, denk nog een keer goed na voordat u deze wet gaat goedkeuren'. Het mag natuurlijk niet zo zijn dat mensen die vanuit een christelijke of humanistische overtuiging kwetsbare mensen in Nederland helpen, te maken zullen krijgen met strafrechtelijke vervolging."
"De kerk heeft namelijk een woord voor de wereld en meent vanuit de christelijk sociale leer, om voor deze kwetsbare mensen te moeten opkomen."
De oproep van de twee kerkleiders is best pikant omdat over dit onderwerp ook binnen kerken best verschillend wordt gedacht. De Korte erkent ook dat veel leden van zijn eigen kerk het wellicht niet eens zijn met deze oproep. "Zeker. Daar twijfel ik niet over. Juist ook in de gepolariseerde tijd van vandaag. Maar ik doe dit gewoon als bisschop, en als kenner van het katholiek sociaal denken. We hebben in de loop van de tijd in de katholieke kerk een visie ontwikkeld op de rechtvaardige samenleving. En daar hoort ook het opkomen voor voor mensen in de marge bij."
De senatoren hebben de brief ontvangen en in april gaat de Eerste Kamer stemmen over deze wet. Tot die tijd kunnen de kerkleiders nog 'campagnevoeren' voor hun oproep. "Kijk, verder moeten ze hun eigen geweten volgen. Het is niet zo dat de bisschop beveelt en de katholiek gehoorzaamt. Zo leven we niet meer in 2026. Maar het is wel zo dat ik hoop dat iedere katholieke gelovige in ieder geval naar een stem van een bisschop wil luisteren."
Uitgeprocedeerde asielzoekers meteen de EU uit, naar een 'terugkeerhub': goed idee?
Is het terecht dat bekeringsverhalen van asielzoekers strenger beoordeeld worden?
Afgewezen asielzoekers voortaan buiten de EU opvangen: 'Neemt risico weg'
Geen bed-bad-brood meer voor uitgeprocedeerde asielzoekers: 'Je bereikt hiermee een ondergrens'
