Marc liep afschuwelijke trauma's op in Libanon: 'Defensie ziet schade niet in'
Leestijd: 7 minDoor Lydia Kruin-Fris
Leestijd: 7 minDoor Lydia Kruin-Fris
Marc Leemans (62) lijdt al jaren aan PTSS, maar heeft van Defensie nog altijd niet de schadevergoeding gekregen waar hij recht op heeft. Ondertussen blijven de herinneringen hem gijzelen. "Ik zag allerlei lichaamsdelen door de lucht vliegen, mensen waren helemaal kapotgeschoten."
Trigger warning: deze tekst bevat een passage over suïcide.
"Toen ik op mijn negentiende uitgezonden werd naar het zuiden van Libanon in 1983, dacht ik ontwikkelingswerk te gaan doen. Helpen het land op te bouwen leek me mooi. Eenmaal daar werden we direct met onze neus op de feiten gedrukt: er viel niets op te bouwen en we waren midden in een enorme oorlog beland."
De maanden training vooraf hebben Marc wel kennis opgeleverd over wapens en het verlenen van EHBO, maar voorbereid om zich tussen schietende partijen te bewegen is hij niet. "Ik was chauffeur voor de bevoorrading. Zes dagen per week reed ik door oorlogsgebied om spullen voor ons detachement op te halen, van toiletpapier tot kleding en kacheltjes. Onderweg was het nergens veilig omdat ik tussen vechtende partijen zat, tussen Israëli’s, soennieten of leden van Hezbollah."
"Ik kwam net aanrijden toen één van hen net een kogel door zijn hoofd had gekregen."
In die periode verliest Marc enkele collega militairen door ongelukken met wapens. "Ik kwam net aanrijden toen één van hen net een kogel door zijn hoofd had gekregen. Er zat een gat in de deur en er lag bloed op de grond. Er heerste vreselijke paniek. Twee uur later was hij overleden."
Ook ziet Marc van dichtbij een Israëlische patrouille opgeblazen worden. "Ik zag allerlei lichaamsdelen door de lucht vliegen, mensen waren helemaal kapotgeschoten. Ik ben ook een keer een paar uur gegijzeld geweest. In het begin waren al die beschietingen en bombardementen beangstigend, later werd het normaal."
Als Marc terugkomt in Nederland, is hij veranderd. "Voorheen was ik een uitstekende slaper, maar nu kon ik niet meer normaal slapen. Ik was altijd alert, schoot bij ieder geluidje wakker en voelde me in ruimtes met veel mensen niet langer prettig of veilig. Terwijl ik altijd makkelijk met mensen omging. Mijn geheugen was ook aangetast, ik kon veel slechter onthouden."
Zodra hij in Nederland aan het werk gaat in de technische dienst, spelen nachtmerries op. "Ik kon niet tegen stress en had een probleem met autoriteit. Mijn werk gaf me stress, waardoor ik niet kon slapen. Ik heb een keer zes weken achter elkaar niet geslapen. Bij de huisarts moest ik ongelooflijk hard huilen. Die zei dat ik direct moest stoppen met werken en dat ik in therapie moest. Eigenlijk ben ik vanaf 1992 elke drie jaar ziek uitgevallen op mijn werk, en kostte het ziek zijn me altijd mijn baan."
Rond zijn veertigste meldt Marc zich bij het Veteraneninstituut omdat het steeds slechter met hem gaat. "Ik werd onderzocht en omdat ik nogal suïcidaal was, werd ik opgenomen op een gesloten inrichting. Kort daarvoor had ik namelijk tussen mijn benen een gat in mijn bed geschoten met een pistool. Tijdens mijn opname kreeg ik medicatie om rustiger te worden."
In 2008 krijgt Marc eindelijk de diagnose PTSS. "Die diagnose maakte een hoop duidelijk. Nu wist ik waar mijn beperkingen vandaan kwamen. Dan kan je je leven daarop inrichten. Maar ik moest nog een hoop therapie volgen om mijn lot te leren accepteren. Vijf jaar zat ik in het centrum voor veteranen. Toen kreeg ik het Militair Invaliditeitspensioen, dus werken hoefde ik niet meer."
Marc komt erachter dat hij naast het invaliditeitspensioen ook recht heeft op de restschadevergoeding van Defensie. "Eerst wilde ik die strijd niet voeren omdat het zo slecht met me ging en dat me veel te veel stress zou geven. Toen het beter ging heb ik vijf jaar geleden toch de aanvraag gedaan, het begin van de ellende. Defensie wil niet voor de volledige schadeperiode instaan als de kans bestaat dat ik de PTSS niet tijdens mijn diensttijd heb opgelopen. Terwijl ik er al vanaf 1992 schade aan ondervind."
"Het probleem was dus dat ik de diagnose pas in 2008 heb gekregen, terwijl ik het al langer heb. Daarom ben ik naar de rechter gegaan, die dwong een onafhankelijk rapport over mijn gezondheidssituatie te laten opstellen. Dat is gebeurd, en daaruit bleek dat ik inderdaad al sinds mijn terugkomst in Nederland PTSS had. Toch is die uitslag niet bindend voor Defensie, en blijft het volhouden de opgelopen schade niet te hoeven vergoeden. Nog altijd wacht ik af hoe het verder gaat met die restschadevergoeding."
Het maakt Marc treurig, moe en kwaad. "Het geeft me stress, terwijl ik daar juist zo slecht tegen kan." Inmiddels gaat het gelukkig wel beter met Marc. "Dat komt omdat ik een afgezonderd leven leid. Door de PTSS kan ik ook geen liefdesrelatie met iemand aangaan. Het liefst zit ik in mijn huis in Spanje, waar het rustig is. Ik vis graag of ben bezig in de tuin. De combinatie van iets te doen hebben, en weinig prikkels is ideaal. Yoga vind ik ook fijn, dat helpt bij het ontspannen. Ondanks alles ben ik ook tevreden met het leven dat ik nu leid. Dat ik in Spanje tot rust kan komen in mijn huis is een droom die is uitgekomen. Want daar voel ik me heerlijk."
Denk je aan zelfdoding? Bel dan 24/7 gratis en anoniem met 113 of chat op 113.nl.
De weergave van deze video vereist jouw toestemming voor social media cookies.
In Dit is de kwestie (EO) gaat Hans van der Steeg verder over dit onderwerp in gesprek. Bekijk de volledige uitzending woensdag 25 maart 2026 op NPO2.
Wil jij de aflevering liever streamen? Klik hier om de aflevering te bekijken via NPO Start.
Zorgt Defensie wel goed voor haar getraumatiseerde veteranen? 'De klap komt in Nederland'
Henri en Hennie verloren hun zoon aan zelfdoding: 'Defensie liet hem in de steek'
Bosnië-veteraan Jan brengt dode Oekraïense militairen thuis: 'Het is rotwerk, maar wel dankbaar'
