"Wanneer het bijvoorbeeld gaat over ‘in onderbroekjes’ zitten en ‘schaamstreek’, dan vraag ik me af of je dat zo gedetailleerd onder woorden moet brengen."
"Je moet slachtoffers en nabestaanden niet beschadigen."
"Het is geen vermaak, hè! Het wordt zo goed gelezen omdat het belangrijk nieuws is."
Mels van B. stond deze week voor de rechter om zich te verantwoorden over het seksueel misbruiken van een groot aantal meisjes. Voor journalisten vormen dit soort zaken een dilemma. Welke details vertel je? En waarom zijn wij eigenlijk geïnteresseerd in dit soort gruwelijkheden?
Trigger warning: deze tekst bevat passages over seksueel misbruik.
Mels van B. (46) uit Barendrecht wordt verdacht van het misbruiken van 31 kinderen. 18 daarvan zou hij fysiek hebben misbruikt, maar hij wordt ook verdacht van het maken van beelden van kinderen. Het misbruik vond plaats in zijn huis in Barendrecht en in een caravan op een camping. De meeste zaken vonden plaats tussen 2022 en 2024.
Van B. bevestigde tijdens de rechtszaak, afgelopen maandag, dat hij de meisjes drogeerde met slaapmedicatie. Eén van de slachtoffers werd echter wakker en belde de dag erna haar ouders dat ze naar huis wilde. Toen ze vertelde over het misbruik, kwam de zaak aan het rollen.
De verdachte is onderzocht door het Pieter Baan Centrum. Daar is vastgesteld dat hij meerdere seksuele stoornissen heeft. Deskundigen adviseren daarom om hem tbs en dwangverpleging te geven.
Tijdens de rechtszaak kwamen een groot aantal gruwelijke details naar buiten. Voor journalisten brengt dit altijd een dilemma mee. Wat breng je wel en wat breng je niet? Dit is de dag (EO) sprak met drie deskundigen.
Media-ethicus en onderzoeker Huub Evers vindt dat journalisten zich goed moeten afvragen welke details ze brengen.
Huub Evers
Media-ethicus en onderzoeker"Wanneer het bijvoorbeeld gaat over ‘in onderbroekjes’ zitten en ‘schaamstreek’, dan vraag ik me af of je dat zo gedetailleerd onder woorden moet brengen. In de eerste plaats voor de kinderen zelf en de ouders. Bij het grote publiek horen ook klasgenootjes en kinderen in de buurt bij, dus dan kun je je afvragen of je het moet meedelen. Ik vind dat je daar wel wat terughoudend in moet zijn."
Rechtbankverslaggevers herkennen de dilemma’s wel. De bekendste van hen is ongetwijfeld Saskia Belleman van De Telegraaf, die op het platform X live verslag deed van de zaak. Toch deelt ook zij niet alles, vertelt haar directe collega Marieke de Witte.
Marieke de Witte
Rechtbankverslaggever van De Telegraaf"Saskia Belleman zet nog niet de helft van de dingen die gezegd worden op X. Toch zijn die dingen wel gebeurd. Tuurlijk zijn sommige feiten heftig om te lezen, maar ze zijn wel gebeurd. Het belangrijkste is: wat is relevant en wat is niet relevant?"
Ook Folkert Jensma, die voor NRC over juridische zaken schrijft, denkt dat ‘relevantie’ het belangrijkste criterium is. Maar bij rechtbankverslagen is er meer om rekening mee te houden, vindt hij:
Folkert Jensma
Juridisch commentator NRC"Je moet slachtoffers en nabestaanden niet beschadigen. Sterker nog, je moet ze beschermen. In het bijzonder als het om minderjarigen gaat. Die worden vaak buiten beeld gehouden."
Je moet er ook rekening mee houden dat bepaalde feiten weer negatieve bij-effecten kunnen hebben, zegt Jensma. In sommige verslagen van de Mels van B.-zaak werden bijvoorbeeld de middelen genoemd waarmee hij zijn slachtoffers drogeerde. Jensma zou dat achterwege laten, zegt hij.
"Dat hij medicatie gebruikte, is voldoende omschrijving. Als je de middelen gaat noemen en de manier waarop het gebeurd is, dan geef je bijna een instructie van hoe het moet. Dat zou ik laten. Later kunnen slachtoffers dat misschien ook onder ogen krijgen en dat kan bijzonder pijnlijk zijn."
Toch is de rechtbankjournalistiek wel ingrijpend veranderd. Vroeger ging een verslaggever naar een zaak en tikte hij of zij een stuk voor de krant van de dag erna. Tegenwoordig kun je op sociale media liveverslagen lezen en zijn er soms zelfs liveblogs. Als het over misdaad gaat, worden dit vaak goed gelezen. Toch zou je ook hierin terughoudendheid moeten betrachten, vindt De Witte.
Marieke de Witte
Rechtbankverslaggever van De Telegraaf"Je hoeft niet alles tot zeven nullen achter de komma te benoemen. Sommige mensen noemen dit 'zelfcensuur', maar ook bij een voetbalverslag vertel je niet alles, je vertelt alleen de highlights. Natuurlijk is een voetbalverslag niet hetzelfde als een rechtbankverslag, maar je maakt altijd keuzes."
Er zijn veel lezers die júíst alle gruwelijke details willen horen, merkt ze:
"Ik heb wel eens gehoord, van nabestaanden in een hele nare zaak, dat ze zeiden: waarom censureren jullie jezelf? Waarom vertel je niet alles? Het is allemaal gebeurd, dus vertel het gewoon. Dus dat is de andere kant."
Kranten zijn natuurlijk commerciële organisaties. Zij moeten lezers 'binnenhalen' om geld te verdienen. Toch zijn bezoekerscijfers zijn voor Jensma niet relevant, zegt hij.
Folkert Jensma
Juridisch commentator NRC"We zijn professionele journalisten. We zijn gebonden aan ethische richtlijnen en die zijn op dit vlak buitengewoon helder. We moeten details alleen noemen om het motief duidelijk te maken, anders hoeft het niet."
De Witte voegt eraan toe:
Marieke de Witte
Rechtbankverslaggever van De Telegraaf"Het is geen vermaak, hè! Het wordt zo goed gelezen omdat het belangrijk nieuws is."
In Dit is de Dag (EO) gaat presentator Jan-Willem Wesselink verder over dit onderwerp in gesprek met media-ethicus en onderzoek Huub Evers, Telegraaf-journalist Marieke de Witte en NRC-journalist Folkert Jensma. Beluister de uitzending hieronder als podcast.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
Ontucht Barendrecht: hoe bescherm je je kind tegen seksueel misbruik?
Daniela (16) zat gedwongen in de prostitutie: 'Op school werd ik niet gemist'
Hoogleraar publiek recht: 'Arrestatie Tom de Wal tijdens gebedsdienst was onrechtmatig'
