'Nieuwe draagmoederwet versterkt beeld dat baarmoeder te koop is', zegt christelijke ethicus
Leestijd: 8 minDoor Lydia Kruin-Fris
Leestijd: 8 minDoor Lydia Kruin-Fris
Begin juni debatteert de Tweede Kamer over een wetsvoorstel dat het vinden van een draagmoeder door wensouders makkelijker moet maken. Ethicus en christen Stef Groenewoud vindt het een slecht idee om deze wet in te voeren. "Een kind bij de moeder weghalen - of dat nu de biologische moeder is of de moeder waarin een embryo negen maanden is gegroeid - druist in tegen alle principes die we jarenlang gehanteerd hebben over de band tussen moeder en kind."
Begin juni debatteert de Tweede Kamer over een wetsvoorstel over draagmoederschap. In dat wetsvoorstel staat onder meer dat wensouders toestemming krijgen openbaar te zoeken naar een draagmoeder. Commerciële bemiddeling blijft daarbij verboden, en er mag alleen een maximale onkostenvergoeding aan de draagmoeder worden betaald.
Volgens de huidige regels rondom draagmoederschap is het namelijk nog verboden om als wensouders openbaar, zoals op sociale media, te zoeken naar een draagmoeder. Het publiekelijk aanbieden, zoeken of reclame maken met betrekking tot draagmoederschap is nu zelfs strafbaar.
Als het wetsvoorstel wordt aangenomen, mogen wensouders en draagmoeder hun eigen wens openbaar maken, maar commerciële bemiddeling en reclame of bemiddeling voor anderen blijven verboden.
Hoe kun je vanuit het christelijk geloof naar draagmoederschap kijken? Gezondheidswetenschapper en ethicus Stef Groenewoud aan de Theologische Universiteit Utrecht geeft er als christen zijn visie op.
"Vanuit de christelijke ethiek is het krijgen van kinderen traditioneel iets dat plaatsvindt binnen het huwelijk, of in ieder geval een bestendige relatie tussen een man en een vrouw. Veel christenen zullen over draagmoederschap dus zeggen: je brengt dan een derde in dat verband tussen man en vrouw. Draagmoederschap past daarom niet."
Tegelijkertijd staan er in de Bijbel veel voorbeelden waarin God lijkt toe te staan dat mensen keuzes maken die niet passen bij hoe Hij de wereld oorspronkelijk heeft bedoeld, vult Groenewoud aan. "We leven als christenen met ons hoofd in de wolken als het gaat om idealen, maar we staan ook met onze voeten in de modder in de weerbarstige praktijk van alle dag. Dus wie zijn wij om te zeggen: 'Beste meneer, mevrouw, met uw draagmoederschap zakt u door de bodem'?"
Dat legt Groenewoud verder uit. "Denk bijvoorbeeld aan wat in de Bijbel staat over de scheiding in een huwelijk. Mozes geeft het voorschrift voor de scheidingsbrief. De scheiding wordt dus eigenlijk in de wet door God geregeld. Jezus zegt later: die scheiding is toegestaan, omdat jullie zo eigenwijs zijn, niet omdat het zo bedoeld was. Als christenethicus zeg ik: zoek naar ontspannenheid in de weerbarstige werkelijkheid waar mensen in samenspraak met God naar wegen zoeken. Dat stemt mild en maakt je voorzichtig om te oordelen. Maar ik denk wel dat het belangrijk is om steeds te toetsen van hoe ver iets afstaat van het ideaal zoals het bedoeld was en hoe het straks ook weer zal zijn bij de herschepping."
Groenewoud ziet gevaren in het wetsvoorstel. "Het levert problemen op als zwangerschap een dienst wordt waar een geldbedrag tegenover staat. Het beeld kan ontstaan dat een baarmoeder te huur is, of zelfs te koop. Het roept vragen op over de waardering van het menselijk lichaam. Het lichaam wordt impliciet een dienst of product waar vraag een aanbod op ontstaat. Het risico dat altruïstische en commerciële praktijken door elkaar heen gaan lopen, is niet uit te sluiten."
Maar wat als draagmoederschap voortkomt uit naastenliefde? Dat iemand haar lichaam aanbiedt voor een ander om iets te dragen dat iemand zelf niet kan? "Daarover kan je nog zeggen dat het buiten welke vorm van commercie of markt valt, en dat het dus in beginsel iets moois is. Maar als je dit bij wet wilt gaan regelen, zoals we nu in Nederland misschien gaan doen, dan zeggen deskundigen ook: je kan proberen commerciële diensten uit te sluiten, maar dat lukt je niet. Sterker nog, men gaat proberen een standaardtarief af te spreken over de kosten die vergoed worden als je draagmoeder wordt. Je krijgt dan mensen die het voor het geld doen, maar ook mensen die het uit naastenliefde willen doen, waarbij hun gift wordt gereduceerd tot een geldbedrag. Je krijgt een gekke, dubbele situatie."
Stef Groenewoud
Gezondheidswetenschapper en ethicus"Veel mensen denken dat er zoiets bestaat als het recht op nageslacht of voortplanting, maar dat is er niet."
De wetenschappelijke en politieke toetsing van het wetsvoorstel richten zich teveel op het ondervangen van praktische problemen, stelt Groenewoud. "Het gaat dan om vragen over de veiligheid, de efficiëntie of de zorgvuldige uitvoering. Maar wordt er ook genoeg gekeken naar de wenselijkheidsvraag? Die vraagt raakt aan de meer fundamentele ethische vragen. Is draagmoederschap wenselijk? En is een wet daarover wenselijk? Veel mensen denken dat er zoiets bestaat als het recht op nageslacht of voortplanting, maar dat is er niet. Er bestaat een mensenrecht dat te maken heeft met voortplanting. Dat recht houdt in dat mensen zelf keuzes mogen maken over het krijgen van kinderen. De overheid mag zich daar niet zomaar mee bemoeien."
Om die reden vindt hij een wet rondom draagmoederschap onwenselijk. Bovendien leidt een wettelijke regeling ertoe dat mensen aanspraak willen maken op draagmoederschap. Er wordt zelfs gesproken over vergoeding van kosten via de zorgverzekering. "In het basispakket zit niet de verstrekking van draagmoederschap. Het is geen voorziening waarvan wij in Nederland hebben gezegd dat het tot de medische mogelijkheden behoort die we als dokters kunnen voorschrijven. Een dokter verwijst niet naar een draagmoeder. Een arts zal hooguit zeggen: 'De enige mogelijkheid die u nog hebt, is het zoeken van een draagmoeder'. Daar komt nog bij dat wetenschappers waarschuwen dat het buitenlandse circuit door deze wet verder zal worden aangejaagd, waar 0,0 controle is over draagmoeders."
Groenewoud onderstreept dat de band tussen moeder en kind juist jarenlang beschermd is. "Een kind bij de moeder weghalen - of dat nu de biologische moeder is of de moeder waarin een embryo negen maanden is gegroeid - druist in tegen alle principes die we jarenlang gehanteerd hebben over de band tussen moeder en kind. Er is al vanuit het Romeinse recht bepaald dat moeder en kind bij elkaar horen als juridisch, maar ook als moreel beginsel. Dat wordt doorkruist door het fenomeen draagmoederschap, en zeker door de wet die nu op handen is. Het wordt als onmenselijk beschouwd om van iemand te verlangen afstand van haar kind te doen."
Wat betekent het ook voor het kind, in emotioneel en praktisch opzicht? Er ontbreekt nog veel lange termijnonderzoek naar het welzijn van kinderen die via draagmoederschap zijn geboren. Groenewoud: "Ik denk dat als deze wet er komt, dat het belang van het kind het onderspit zal delven ten opzichte van het belang van wensouders en de draagmoeder." Daarom pleit Groenewoud in alle gevallen voor goede counseling, of de wet er nu komt of niet. "We moeten ons realiseren dat niet alle tragiek in ons leven kan worden opgelost door een wet. Laten we dingen gewoon laten bestaan en zo goed mogelijk beschermen en begeleiden zonder daar een wet bij te maken."
In Dit is de kwestie (EO) gaat Rachel Rosier verder over dit onderwerp in gesprek. Bekijk de volledige uitzending hier.
Wil jij de aflevering liever streamen? Klik hier om de aflevering te bekijken via NPO Start.
