Zijn mentale diagnoses nog van deze tijd? 'Psychisch lijden is heel individueel'
Leestijd: 3 minDoor Stijn de Jong
Leestijd: 3 minDoor Stijn de Jong
ADHD, autisme, depressie of een psychose: we kennen vele diagnoses en labels. Kan de samenleving nog zonder? "Ze geven geen duidelijke informatie", vertelt psychiater Jim van Os.
100.000: zoveel mensen staan er op de wachtlijst voor geestelijke gezondheidszorg (ggz). Een diagnose, hulp of beiden: wat willen zij precies? Psychiater Jim van Os in Dit is de dag (EO): "Ze hebben geleerd te wachten op een diagnose, maar ze willen hun leven vormgeven, hun contacten verder op orde hebben en hun opleiding kunnen vervolgen. Het gaat eigenlijk over het leven."
Of een diagnose helpt? Van Os haalt de DSM aan, een soort diagnosebijbel voor psychiaters. "De labels geven geen duidelijke informatie. Er is geen informatie over wat er aan de hand is en wat er moet gebeuren voor mensen om hun leven weer terug te krijgen."
De 'diagnosebijbel' is dus ook niet alles. "Vijftig jaar onderzoek toont aan dat er geen stoornissen zijn die van elkaar te onderscheiden zijn met genetica, breinonderzoek, testen en symptomen. Alles overlapt met alles, we zien dat psychisch lijden heel individueel is."
Als er iemand bij Van Os komt, gaat hij daarom niet zoeken naar de criteria van een stoornis. "Ik kijk naar de dynamiek van het lijden. Het is een heel menselijk gesprek over het lijden zelf, de context en vervolgens wat je wil verkennen. Wat zijn je gevoeligheden en je talenten? Dat wordt vergeten bij de DSM."
Jim van Os
Psychiater"Ik vraag me af waar je dan mee bezig bent. Wat is dan ons mensbeeld?"
Van Os voert op PsychoseNet, een multideskundig zelfregiecentrum en eCommunity van ervaringsdeskundigen, betrokkenen en professionals, geregeld gesprekken op deze manier. "Je kunt ook moedeloos worden door de hele tijd je symptomen en je behandeling te horen. Als dat niet zou werken, dan ben je uitbehandeld en heeft je leven nog steeds geen voortgang, omdat je bent blijven hangen in een gebrekkig model."
Soms gaat het zo ver dat er sprake is van ondraaglijk lijden. Laatst onderzocht de psychiater daarover de literatuur. "Er is in de medische en psychologische literatuur niets geschreven over psychisch lijden zelf. Die taal zie je veel meer bij filosofen, pastoraal werkers en geestelijke verzorgers."
Bij het ondraaglijk lijden kan euthanasie ook een rol spelen. De psychiater spreekt over een effect bij grote groepen mensen. "In wezen zeg je als staat: wij hebben als staat een fix, namelijk een medische dood." Sommige ggz-instellingen bieden een handreiking voor euthanasie aan. "Ik vraag me af waar je dan mee bezig bent. Wat is dan ons mensbeeld?"
Levensstijl is volgens Van Os essentieel. "Je kunt denken aan yoga, slaap, structuur en verbinding. Vijftig jaar onderzoek heeft ook uitgewezen dat contact met een ander mens het best werkt. Dat is een briljante ontdekking geweest."
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
Is de psychiater de dominee van nu? 'Te zware last op hun schouders'
Kind van ouders met psychische problemen - hoe doorbreek je de keten?
Dylan (22) werd psychisch mishandeld en worstelt met eenzaamheid: 'Blijkbaar ben ik een rare'
