Hoe leef je verder na de vermissing van een dierbare? 'Je blijft hopen, je blijft wachten'

Leestijd: 7 minDoor Lydia Kruin-Fris

In dit artikel aan het woord

Anneke van AndelMoeder van de vermiste Rebecca

"Afsluiten gaat gewoon niet. Dat wil ik wel, maar dan moeten ze me er wel een bijsluiter bij geven hoe dat moet. Want ik zou niet weten hoe het lukt. Ze is dan wel twaalf jaar weg, maar wie zegt dat ze dood is?"

Francisca KramerPsycholoog

"Is er een vermissing, dan is er geen lichaam. Dus krijgen de hersenen ook niet het signaal dat iemand er niet meer is. Dus je blijft hopen, je blijft wachten."

Pieter WilsonHeeft een vermiste broer

"Als familielid, als broer, dacht ik: iemand moet tegen hen zeggen: het is oké, we moeten stoppen met zoeken. Dat was een van de moeilijkste beslissingen."

Jaarlijks worden er in Nederland duizenden vermissingen bij de politie gemeld. De impact van een vermissing op de achterblijvers is groot. Hoe ga je om met die onzekerheid? Blijf je altijd alert op een teken van leven of ga je op een gegeven moment door met je leven? "Ik kan het niet afsluiten."

Bij de politie worden jaarlijks ongeveer 16.000 minderjarigen als vermist opgegeven. Het overgrote deel is binnen afzienbare tijd gelukkig weer terug. Uit recent onderzoek van de politie, de Politieacademie en het ministerie van Justitie en Veiligheid blijkt dat het totale aantal vermissingen per jaar gemiddeld zo'n 30.000 registraties per jaar telt. Het gaat om meldingen van peuters die ineens weg zijn tot verdwalende dementerenden.

Ongeveer tweederde van de vermisten is binnen 24 uur weer terecht, en het aantal mensen dat binnen een dag gevonden is, is in de afgelopen jaren toegenomen. In een week tijd wordt 80 procent van de vermisten teruggevonden. Van iets meer dan 10 procent blijft de verblijfplaats langer dan een week onbekend. De overige tien procent is onbekend of gaat om langdurige vermissingen.

De redenen voor langdurige vermissingen zijn heel verschillend en lang niet altijd duidelijk. Soms gaat het om vrijwillig weglopen of weggaan, soms gaat het om verdwalen, en soms speelt er een misdrijf zoals ontvoering of mensenhandel.

Bij iedere vermissing wordt uitvoerig politieonderzoek gedaan en in heftige gevallen gaan er publiekswaarschuwingen in de samenleving uit, zoals AMBER-alert via Burgernet. De eerste 24 tot 48 uur zijn vaak belangrijk, en daarom adviseert de politie om niet te lang te wachten met melden. De politie kan een vermissing ook plaatsen op de website 'gezocht/vermist', wat vaak snel wordt opgepakt door sociale media.

Twaalf jaar geleden veranderde één telefoontje het hele leven van Anneke van Andel. Haar dertigjarige dochter Rebecca was zoek. Haar telefoon en portemonnee lagen nog thuis, maar van Rebecca was geen spoor te bekennen. Anneke laat alles uit haar handen vallen om haar dochter te zoeken en kamt het hele gebied uit. Zonder haar dochter te vinden.

Tot op de dag van vandaag bestaan er verschillende theorieën over wat er met haar gebeurd kan zijn. De één denkt aan zelfdoding, de ander aan een mogelijk misdrijf binnen de eigen kring. De vermissing kreeg destijds veel landelijke aandacht. En ook al is het al lang stil, Anneke blijft berichten plaatsen op de pagina 'Rebecca Groenendijk Vermist'.

Anneke kan haar dochter niet loslaten omdat ze nog altijd hoop heeft dat ze binnen komt wandelen. Met die hoop gaat Anneke nog iedere avond slapen. Niet in bed, maar op de bank, zodat haar dochter direct ziet dat Anneke er is, voor haar, en op haar wacht.

Anneke van Andel
Moeder van de vermiste Rebecca
"Ik hoop iedere keer weer dat ze binnenkomt. En ik hoop nog steeds op iemand met een goede tip. Dus blijf ik maar op de bank liggen in de hoop dat ze vrolijk binnenstapt en roept: 'Koffie!'. Maar we zitten niet stil hoor. We gaan moedig door. We blijven vechten voor haar. Want vergeten kunnen we niet."

Anneke van Andel
Moeder van de vermiste Rebecca
"Afsluiten gaat gewoon niet. Dat wil ik wel, maar dan moeten ze me er wel een bijsluiter bij geven hoe dat moet. Want ik zou niet weten hoe het lukt. Nee, het is mijn eigen vlees en bloed. Het gaat om mijn eigen kind. Ze is dan wel twaalf jaar weg, maar wie zegt dat ze dood is?"

Waarom rouwen bij een vermissing zo lastig is

Francisca Kramer is psycholoog en gespecialiseerd in rouw bij vermissing. Ze helpt nabestaanden omgaan met de complexe vorm van rouw bij vermissing.

"Het verschil tussen rouwen bij vermissing en rouwen bij een 'gewoon' overlijden is dat de hersenen niet het signaal krijgen dat iemand daadwerkelijk dood is. En dat is wel heel behulpzaam voor een rouwproces, dan kan het rouwproces op gang komen. Is er een vermissing, dan is er geen lichaam. Dus krijgen de hersenen ook niet het signaal dat iemand er niet meer is. Dus je blijft hopen, je blijft wachten. Het hechtingssysteem blijft actief, je blijft zoeken.

Het gevolg is dat je blijft hangen in die eerste fase van dat rouwproces en niet verder komt. Dat heet een gestold rouwproces. Het is op een gegeven moment wel belangrijk om het voor jezelf af te sluiten. Maar dat je wel voor jezelf een besluit neemt: dit was het leven dan degene die vermist is, of dit was het leven dat ik met diegene had. En hier houdt het op, ik mag verder gaan.

Veel mensen vinden dat moeilijk, omdat ze denken: dan geef ik definitief de hoop op of dan verraad ik diegene die vermist is, dan geef ik diegene op. Dat wil geen enkele moeder of broer. Dat is heel moeilijk. Maar het is wel belangrijk om dat voor jezelf te doen, zodat je door kan met je rouwproces."

Pieter Wilson leeft sinds mei 2016 met de vermissing van zijn broer Christiaan Wilson, die op 35-jarige leeftijd de Himalaya beklom in Nepal en nooit meer thuiskwam. Christiaan was een echte avonturier: hij maakte graag extreme fietstochten, hield van wildkamperen en was dol op bergbeklimmen. Tijdens zijn laatste beklimming liet hij aan het thuisfront weten dat het niet heel lekker ging. Hij besloot de klimpoging naar de top te staken en terug te gaan naar het basiskamp. Het laatste ooggetuigenverslag dat Pieter naderhand heeft gekregen is dat iemand zijn broer naar beneden zag lopen en hem een hoek om zag gaan. Daarna heeft niemand Christiaan ooit nog gezien.

Vrienden van Christiaan vlogen na de melding van vermissing naar Nepal om hun vriend te zoeken, en ook Pieter gaat naar het gebied toe. Samen met de Nederlandse Bergbeklimmersbond zetten ze in korte tijd een volledige zoekactie op touw, vastbesloten om hun vriend te vinden.

Pieter Wilson
Heeft een vermiste broer
"Dat zoeken is intensief geweest, want achter iedere steen zou hij kunnen liggen. [...] Ik zag het zo gebeuren dat mensen daar gewoon nog weken zouden blijven zoeken. Als familielid, als broer, dacht ik: iemand moet tegen hen zeggen: het is oké, het regenseizoen komt eraan en we moeten stoppen met zoeken. Een van de moeilijkste beslissingen was om te stoppen. [...] Het kwam door het weer dat we ook moesten stoppen, want er kwam een moesson aan."

Ook al zijn Pieter en Christiaans vrienden na een tijd gestopt met hem zoeken, dat betekent niet dat hij voor hen tot het verleden behoort. De mannen houden de herinneringen aan Christiaan levend door regelmatig samen te komen. De laatste keer dat ze bij elkaar kwamen, was bovendien bijzonder omdat de vermissing na tien jaar wachten officieel was vastgesteld, en Christiaan op papier nu is overleden. Deze formele, beladen stap helpt Pieter richting een afsluiting.

Pieter Wilson
Heeft een vermiste broer
"Het is terugkijken en vooruitkijken. We doen het hier gewoon samen. Als we niet af en toe samenkomen, dan gaat het leven door. En het is gewoon goed om het weer helemaal te voelen en hem te missen."