Onschuldigen in de cel, ambtenaren in gewetensnood door fouten in strafdossiers
Leestijd: 4 minDoor Steve Oosterkamp
Leestijd: 4 minDoor Steve Oosterkamp
Stel, je bent ambtenaar en je ziet dat iemand onterecht in de problemen komt door een fout in het strafdossier. Wat doe je dan? Niets, omdat de regels dat voorschrijven? Of ingrijpen, omdat je ziet dat een onschuldige burger de dupe kan worden?
Die gewetensvraag bracht de Algemene Rekenkamer afgelopen week opnieuw onder de aandacht. Door fouten in namen op vonnissen komen verkeerde mensen in de strafadministratie terecht. Dat zet niet alleen burgers onder druk, maar ook de ambtenaren die ermee moeten werken.
"Er zijn medewerkers die ’s nachts wakker liggen omdat ze zien dat verkeerde mensen een straf krijgen opgelegd", zegt Ewout Irrgang van de Algemene Rekenkamer in Dit is de dag (EO). In sommige gevallen grepen zij zelf in in het systeem om te voorkomen dat iemand onterecht vast zou komen te zitten of een strafblad kreeg.
Ewout Irrgang
Vicepresident Algemene RekenkamerMedewerkers liggen ’s nachts wakker omdat ze zien dat verkeerde mensen straf krijgen
Die ingrepen zijn echter niet zonder risico. Een ambtenaar mag namelijk niet zomaar zelf gegevens wijzigen in een strafdossier dat voortkomt uit een rechterlijke uitspraak. "Uiteindelijk is het de rechter die bepaalt wie een straf krijgt", zegt Irrgang. "Niet een ambtenaar van de overheid."
Dat zorgt voor een lastige situatie. Want wat als een fout in het systeem ertoe leidt dat de verkeerde persoon de dupe wordt? En wat als de regels niet duidelijk zeggen of je dat mag herstellen? Volgens de Rekenkamer liepen medewerkers precies daar vast: tussen het voorkomen van onrecht en het strikt volgen van procedures.
De gevolgen van die fouten blijven niet beperkt tot het strafrecht. Mensen kunnen bijvoorbeeld geen Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) krijgen, zonder te weten waarom. "Er kan een misdrijf op je naam staan waarvan je geen idee hebt", zegt Irrgang. "En dan krijg je geen baan in bijvoorbeeld de kinderopvang."
Tegelijk kan iemand die wél veroordeeld is geweest, in sommige gevallen juist geen problemen ondervinden in zo’n procedure en dus wel aan de slag gaan in de kinderopvang.
De Rekenkamer ziet dat er inmiddels wel stappen zijn gezet om beter vast te leggen wanneer ambtenaren mogen ingrijpen. Maar volgens Irrgang is het probleem daarmee niet opgelost.
Belangrijker nog: er is nog geen goed systeem waarin fouten gelijk op de juiste plek worden hersteld, bijvoorbeeld via de rechter of in samenwerking met het Openbaar Ministerie. "Dat ontbreekt nog", zegt hij. "En zolang dat er niet is, blijven ambtenaren in een moeilijke positie zitten."
Benieuwd naar het hele gesprek? Luister hier naar Dit is de dag (EO) waarin presentator Hans van der Steeg in gesprek gaat met Ewout Irrgang (vicepresident van de Algemene Rekenkamer). Luister jij liever via een ander kanaal? Klik hier om het gesprek af te spelen op jouw favoriete podcast-app.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
En ben je geïnteresseerd geraakt in een podcastserie over dit onderwerp? De onderzoeksredactie van DIT maakte de podcast Het Verkeerde Oordeel. Rianne van der Linden en Arjan van der Linden verdiepten zich in het probleem. Beluister de eerste aflevering van de podcast hieronder.
De weergave van Spotify vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Onschuldig in de cel: podcast Het Verkeerde Oordeel onderzoekt misstanden bij Justitie
Boudewijn belandt bijna in de cel nadat zijn handtekening wordt vervalst: 'Ik stond moederziel alleen in de overtuiging dat ik de waarheid sprak'
