Veel obstakels als je een mantelzorgwoning wilt plaatsen: 'Onze buren liggen dwars'
Leestijd: 11 minDoor Nicolette de Boer
Leestijd: 11 minDoor Nicolette de Boer
"Buren hebben ons stiekem gefotografeerd om aan te tonen dat we niet hulpbehoevend zijn."
"Sinds de operatie aan een hersentumor mag ik helemaal niet meer alleen zijn."
"Mensen ervaren eerder tegenwerking van de gemeente dan samenwerking."
Een mantelzorgwoning op je eigen terrein: het klinkt als een mooie oplossing wanneer een familielid veel zorg nodig heeft. Maar in de praktijk loop je al snel aan tegen een wirwar van regels, procedures en obstakels: "We staan met onze rug tegen de muur."
Altijd zorg dichtbij: voor veel mensen klinkt een mantelzorgwoning als de ideale oplossing. In deze situatie wonen degene die zorg nodig heeft en degene die voor hem of haar zorgt, zo dicht mogelijk bij elkaar.
Een mantelzorgwoning is voor veel mensen een aantrekkelijk idee omdat het garandeert dat zorg dichtbij is. Ook kan degene die zorg nodig heeft, langer in een vertrouwde omgeving blijven wonen. En voor mantelzorgers is het makkelijker om zorg te geven: zij kunnen een oogje in het zeil houden en hoeven niet heen en weer te reizen. Dat kan veel stress en onzekerheid schelen als er veel zorg nodig is.
Maar in de praktijk gaan er ook veel dingen mis bij het realiseren van een mantelzorgwoning. Zo gaan er dingen mis bij het verlenen van de vergunningen of maken buren eindeloos bezwaar. Dat kan leiden tot jarenlange procedures. De uitzending van Dit is de kwestie (EO) besteedt daar aandacht aan.
Mantelzorg wordt steeds belangrijker in Nederland. Er komen steeds meer ouderen bij die vaker langdurig hulp nodig hebben. Door vergrijzing, personeelstekorten in de zorg en langer thuiswonen wordt er een groeiend beroep gedaan op mantelzorgers. Er komt meer zorg bij familie en bekenden terecht.
Als mantelzorg te zwaar wordt: 'Als ik instort, stort alles in'
Een mantelzorgwoning kan een goede oplossing zijn. Dit betekent dat er een aparte woonruimte wordt gemaakt op het terrein of erf van een woning. Zo kunnen degene die zorg nodig heeft en de mantelzorger dichtbij elkaar wonen. Het kan bijvoorbeeld een aanbouw, verbouwde garage of een losse woning in de tuin zijn.
De ene persoon woont in de hoofdwoning, de ander woont in de mantelzorgwoning. Je mag zelf kiezen wie in welke woning woont. Op deze manier is zorg van familie of bekenden altijd dichtbij.
Precieze cijfers over het aantal mantelzorgwoningen zijn er niet: dit wordt niet landelijk geregistreerd. In de praktijk zijn het namelijk gemeentes die gaan over de regels en beoordeling van aanvragen voor mantelzorgwoningen.
Wel is de interesse in mantelzorgwoningen duidelijk aanwezig. Uit onderzoek van Achmea, MantelzorgNL en ZorgSaamWonen blijkt dat zestig procent van de ondervraagden een mantelzorgwoning een aansprekende optie vindt en dat bijna één op de vijf 45-plussers bereid is in de toekomst vlakbij huis een mantelzorgwoning te plaatsen.
Ook kan een mantelzorgwoning een mooie oplossing zijn in tijden van woningnood. Woonerven worden beter benut en families hoeven niet langer te wachten op een nieuwe woning. Er zouden in Nederland in potentie 100.000 mantelzorgwoningen kunnen worden geplaatst, blijkt ook uit onderzoek. Dat kan helpen in de grote opgave van het kabinet om 290.000 woningen voor ouderen te bouwen in uiterlijk 2030.
Al zal het de wooncrisis niet oplossen: de woningnood is vrij groot. Zo meldde het CBS in 2025 dat er bijna 80.000 woningen aan de woningvoorraad werden toegevoegd: voor het derde jaar minder dan het jaar ervoor. Het kabinet zet daarom in op meer en sneller bouwen op grote schaal. Mantelzorgwoningen kunnen daarbij helpen, maar lossen het structurele tekort niet op.
Een mantelzorgwoning realiseren is niet altijd makkelijk. De regels waar je aan moet voldoen, kunnen verschillen per gemeente. Sinds 2024 bepalen gemeenten zelf wanneer je een vergunning nodig hebt voor mantelzorgwoningen en aan welke eisen je moet voldoen. Bij een mantelzorgwoning is vaak geen vergunning nodig als het plan voldoet aan de geldende regels. De gemeente kan wel vragen om bewijs dat er sprake is van mantelzorg.
Voor de gemeente is het beoordelen van zo’n aanvraag geen standaard werk. Er moeten ingewikkelde regels toegepast worden en lokaal maatwerk geleverd worden. Er leven dan ook bij gemeenten nog verschillende vragen over, merkt de Vereniging Nederlandse Gemeenten. Ook kan de tijd erg drukken om zorgvuldig te toetsen wanneer er sprake is van een intensieve zorgvraag.
Volgens de Omgevingswet moet een plan worden getoetst op drie verschillende punten: mag er op deze plek gebouwd worden, mag het gebouw als woning gebruikt worden en voldoet het plan aan de technische bouwregels? Deze mogen niet in strijd met elkaar zijn. Als dat op de eerste twee punten wel het geval is, moet er een vergunning aangevraagd worden voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA).
Mensen die een vergunning voor een mantelzorgwoning willen aanvragen, lopen in de praktijk tegen een wirwar van gemeentelijke regels en procedures aan. Zo is het niet altijd duidelijk welke regels gelden. Daardoor wordt de bouw van een mantelzorgwoning onnodig vertraagd of zelfs onmogelijk.
Ook vragen gemeenten soms om een mantelzorgverklaring of een ander bewijs dat er sprake is van een intensieve mantelzorgsituatie. Maar in de praktijk kan het lastig zijn om zo’n verklaring te krijgen. Zo geven huisartsen deze niet meer af en bestaat er geen officiële mantelzorgverklaring die je kan aanvragen.
Al die verschillende gemeentelijke regels: de politiek wil dat het makkelijker wordt om mantelzorg- en familiewoningen te realiseren. Vanaf volgend jaar gaat een nieuwe wet in die het mogelijk moet maken om vergunningsvrij een mantelzorgwoning op het achtererf te plaatsen, zonder dat je hier een mantelzorgverklaring voor nodig hebt. Ook geldt er dan geen maximum aantal personen voor zo’n woning, wat nu vaak twee is.
Door deze nieuwe landelijke regels moeten de verschillen tussen gemeentes minder groot worden. De hoop is dat daarmee regels sneller duidelijk worden en het proces sneller kan worden doorlopen.
Of je nu wel of geen vergunning nodig hebt om een mantelzorgwoning te bouwen: er zijn in elke gemeente bepaalde voorwaarden waar je je aan moet houden. Gemeenten mogen deze zelf bepalen. Toch houden veel gemeenten op dit moment dezelfde voorwaarden aan. Bijvoorbeeld dat er sprake moet zijn van intensieve mantelzorg en dat er niet meer dan twee mensen mogen wonen in de mantelzorgwoning.
Heb je nog geen zorg nodig, maar lijkt het je mooi om vast een mantelzorgwoning te realiseren voor de toekomst? Dan is er sprake van een pré-mantelzorgwoning. Steeds meer mensen kijken naar deze mogelijkheid. Maar in de praktijk is het moeilijker om te regelen.
Voor een pré-mantelzorgwoning is altijd een vergunning nodig. De gemeente is niet verplicht om pré-mantelzorgwoningen toe te staan.
Veel gemeenten geven een tijdelijke vergunning af voor tien jaar. Als er in die periode een mantelzorgsituatie is ontstaan, mag de woning blijven staan en valt deze onder de regels voor mantelzorgwoningen. Als er op dat moment nog geen mantelzorg nodig is, moet de gemeente een nieuwe vergunning afgeven of moet de woning weg.
Met de politieke plannen over mantelzorgwoningen zou ook het realiseren van pré-mantelzorgwoningen makkelijker moeten worden. Het is nog niet bekend wat precies de plannen zijn op dit vlak.
Een andere uitdaging bij het realiseren van pré-mantelzorgwoningen, is dat geldverstrekkers (zoals de bank) beren op de weg zien. Zij zijn daarom wat voorzichtiger. Zo vinden ze de situatie meer onzeker, telt een extra woning niet altijd mee in de waarde en kan het negatieve gevolgen hebben voor de woonlasten van de bewoner.
Het idee lijkt zo mooi: zorgen voor elkaar, dichtbij huis. Toch blijkt de werkelijkheid vaak een stuk ingewikkelder.
De afgelopen jaren waren niet makkelijk voor de tachtigers Nico en Nel Roozing uit Schagen. Zo heeft Nico al een lange, medische geschiedenis achter de rug en leeft Nel met de gevolgen van een zwaar auto-ongeluk. Hun kleinzoon wilde wel in de tuin gaan wonen om voor hen te zorgen. Er volgde een vergunning en een mooi tuinhuis. Alles ging zoals gedroomd. Totdat de buren na vier maanden een bezwaar indienden.
Nel Roozing
Moest mantelzorgwoning weg laten halen"De buren hebben ons van ’s ochtends 07.00 tot ’s avonds 23.00 uur in de gaten gehouden. Ze hebben ons gefilmd en gefotografeerd, bijvoorbeeld toen we boodschappen gingen doen. Dat hebben ze naar de gemeente gestuurd omdat ze van mening zijn dat wij niet hulpbehoevend zijn. Maar ik kan ’s avonds wel ziek in bed liggen. De gemeente is nooit bij ons geweest om te kijken wat de situatie is en hoeveel last onze buren van de situatie hebben."
Ondanks dat er eerder toestemming was gegeven, trekt de gemeente plotseling de vergunning in. Vervolgens vraagt de gemeente alsnog om een doktersverklaring. Maar in Nederland geven artsen normaal gesproken geen mantelzorgindicatie af, waardoor de twee nu met lege handen staan.
De situatie was perfect, verzucht het bejaarde stel. Nu staat de mantelzorgwoning inmiddels al drie jaar opgeslagen op een afgelegen industrieterrein. De bouw en aansluiting ervan kostten zo’n 40.000 euro. Hun kleinzoon heeft met zijn vriendin ergens anders een huis gekocht, vanwege de spanning met de buren.
"Doordat de gemeente fouten maakt, kunnen wij bloeden. Het is gewoon heel verdrietig. Ik had maar te bellen of mijn kleinzoon en zijn vriendin stonden voor me klaar. Want als er iets was ’s nachts: ik red het niet alleen. Afgelopen zomer lag Nico op de grond en kon ik hem niet meer overeind krijgen. Hij had nog maar een hartslag van 30."
Sinds vorig jaar zomer wonen Christien Hop en Nick Appelboom uit het Veluwse dorp Hierden in hun tuinhuis, in combinatie met een keet. De bedoeling was dat er intussen twee nieuwe huizen zouden staan: één voor henzelf en één voor hun zoon Koen. Op die manier willen ze alvast voorbereid zijn op de toekomst. Maar bezwaar van de achterburen gooit roet in het eten.
Christien Hop
Heeft mantelzorg nodig"We hopen dat we niet nog heel lang in deze keet zitten, maar ik ben bang van wel. Vanwege deze plannen moesten we ook stoppen met onze manege. Dat doet soms best pijn en heeft me ook best wat tranen gekost om het opgeven. Maar we dachten: we weten waar we het voor doen. Het is natuurlijk fantastisch mooi als je later oud wordt en met je kinderen kan samenwonen. En dat je hier kan blijven tot aan de dood."
De meeste paarden zijn inmiddels weg, op een paar zieke paarden na. Zij mogen blijven totdat zij dood zijn. Maar juist daar zit het bezwaar van hun achterburen, die twee weilanden verderop wonen:
"Uit het eisenpakket blijkt dat ze eigenlijk niet willen dat wij de paarden hebben. We mogen geen omheining, we mogen geen trekker rijden. Alles wat er normaal gebeurde op het weiland, dat willen ze niet. Terwijl ze zelf naast een weiland zijn gaan wonen."
Tot overmaat van ramp bleek Christien vorig jaar een hersentumor te hebben. Sindsdien kampt ze met de gevolgen en mag ze niet meer alleen zijn. De situatie waar ze zich op voorbereidden, is ineens acuut geworden.
"Ik ben geopereerd aan een hersentumor. Dat heeft verstrekkende gevolgen: ik mag helemaal niet alleen zijn. Voor mijn man Nick is dat natuurlijk heel lastig, want hij werkt gewoon. Als hij een paar dagen naar het buitenland moet, moet een van de kinderen hier komen slapen. Helaas is de mantelzorgwoning nu een noodzakelijkheid geworden. Later is voor ons helaas nu."
Ondanks het bezwaar van de buren en de vergunning die nog niet definitief is, gaan Nick en Christien op hoop van zegen toch door met de bouw van hun huis. Hun zoon huurt nu een appartement in het nabijgelegen Harderwijk, wat ook extra kosten met zich meebrengt.
Nick Appelboom
Partner van Christien"We kunnen niet wachten. We zijn dik in de zestig en Christien is heel erg ziek. Zo’n traject kost een aantal jaren om er toch nog lekker van te kunnen genieten. We staan met de rug tegen de muur. We gaan gewoon verder, tenzij de rechter anders bepaalt. Maar ook bij een positieve uitspraak kan het nog jaren slepen bij een hoger beroep. Dat is zuur."
Veel mensen die een mantelzorgwoning willen realiseren, lopen keer op keer tegen dezelfde problemen aan, merkt ook belangenvereniging MantelzorgNL.
Esther Hendriks
Bestuurder MantelzorgNL"Mensen ervaren eerder tegenwerking van de gemeente dan samenwerking. Zeker als er zoveel aanvullende regels zijn, vergunningen nodig zijn en aangetoond moet kunnen worden dat er sprake is van mantelzorg. Dan denken mensen: wacht, ik doe iets goeds, we willen voor elkaar zorgen, en dan lukt het niet. Heel de dag horen en lezen we dat dit heel belangrijk is. Mensen willen gewoon geholpen worden."
In Dit is de kwestie (EO) gaat presentator Johan Eikelboom verder over dit onderwerp in gesprek. De uitzending is woensdag om 21:25 uur te zien op NPO2. Na afloop is de uitzending te bekijken via NPO Start.
Batya (21) heeft burn-out van zorg voor haar dochter met handicap: 'Toch draagt God mij'
Je ouders in de tuin laten wonen? Dat gaat zomaar niet!
Jerne (16) is mantelzorger voor zijn broertje: 'Ik ben het gewend veel te helpen'
1 op de 4 kinderen is mantelzorger: 'Ik zit constant in die zorgmodus, waardoor ik niet echt kind kan zijn'
